Muốn hai lá gan khỏe mạnh, nên dừng ngay 9 thói quen này

Không chỉ rượu bia, nhiều thói quen hằng ngày cũng có thể dẫn tới bệnh gan. Ảnh: Shutterstock.

Gan là một trong những cơ quan làm việc nhiều nhất của cơ thể, đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như lọc máu, xử lý thuốc, dự trữ chất dinh dưỡng, điều hòa mỡ máu và loại bỏ các chất độc hại.

Điều đáng lo ngại là tổn thương gan thường diễn tiến âm thầm và chỉ biểu hiện khi chức năng gan đã suy giảm đáng kể. Chia sẻ với The Times of India, bác sĩ Pramod Kumar D.A., chuyên gia gan mật và ghép gan tại Bệnh viện Apollo (Ấn Độ), nhận định rằng ngoài rượu bia, còn nhiều thói quen khác có thể dẫn đến bệnh gan.

Ăn nhiều đường trong thực phẩm chế biến sẵn

Đường fructose tinh chế trong đồ uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn là yếu tố đáng lưu ý đối với sức khỏe gan. Loại đường này thường có trong nước ngọt, nước ép đóng chai, ngũ cốc ăn sáng, sữa chua có hương vị và các loại nước sốt.

Khác với nhiều loại đường được các tế bào trong cơ thể sử dụng để tạo năng lượng, fructose chủ yếu được gan xử lý. Khi tiêu thụ quá nhiều, gan sẽ chuyển phần đường dư thừa thành chất béo. Về lâu dài, chất béo tích tụ trong gan có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), tên gọi của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.

Để bảo vệ gan, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế đồ uống có đường, ưu tiên uống nước lọc và ăn trái cây tươi thay vì sử dụng nước ép hoặc đồ uống đóng hộp.

Dùng thuốc giảm đau quá liều

Acetaminophen (còn được gọi là paracetamol) được xem là an toàn nếu sử dụng đúng liều khuyến cáo. Tuy nhiên, nguy cơ thường phát sinh khi người dùng vô tình nạp hoạt chất này từ nhiều loại thuốc khác nhau.

Một người có thể uống thuốc hạ sốt, thuốc cảm và thuốc trị đau đầu trong cùng một ngày mà không biết cả ba đều chứa acetaminophen.

Việc dùng quá liều có thể khiến gan không kịp chuyển hóa thuốc, từ đó dẫn đến tổn thương gan cấp tính.

Lạm dụng thực phẩm chức năng có nguồn gốc thảo dược

Nhiều người cho rằng các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược đều an toàn nhưng đây là quan niệm không hoàn toàn đúng.

Một số loại thảo dược đã được ghi nhận có thể gây tổn thương gan. Bên cạnh đó, một số thực phẩm bổ sung còn chứa thành phần không được ghi đầy đủ trên nhãn hoặc có hàm lượng cao hơn so với công bố, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Một số loại thảo dược đã được ghi nhận có thể gây tổn thương gan. Ảnh: Foodmanufacture.

Theo các chuyên gia, gan không phân biệt được thuốc hay thảo dược. Bất kỳ chất nào đi vào cơ thể đều phải được gan xử lý. Nếu sản phẩm chứa thành phần có hại hoặc được sử dụng không đúng cách, nguy cơ tổn thương gan vẫn có thể xảy ra.

Bổ sung quá nhiều và quá liều vitamin A

Vitamin A là dưỡng chất thiết yếu đối với thị lực, hệ miễn dịch và sức khỏe làn da. Tuy nhiên, dùng càng nhiều không đồng nghĩa với càng tốt.

Khác với các vitamin tan trong nước, vitamin A được dự trữ trong gan. Việc sử dụng các chế phẩm bổ sung liều cao trong thời gian dài có thể khiến vitamin A tích lũy dần, làm tăng nguy cơ viêm gan và trong những trường hợp nặng có thể gây tổn thương gan.

Bổ sung vitamin A từ thực phẩm tự nhiên như cà rốt, cải bó xôi, bí đỏ và khoai lang nhìn chung an toàn hơn so với việc tự ý dùng thực phẩm bổ sung liều cao khi không cần thiết.

Thiếu ngủ kéo dài

Tình trạng thiếu ngủ diễn ra thường xuyên có thể gây tổn thương gan vì gan hoạt động theo một nhịp sinh học ngày - đêm. Trong khi ngủ, cơ quan này thực hiện nhiều quá trình quan trọng như sửa chữa tế bào và điều hòa quá trình chuyển hóa chất béo.

Thiếu ngủ kéo dài có thể làm gián đoạn các chức năng này. Nhiều nghiên cứu cho thấy chất lượng giấc ngủ kém có liên quan đến tình trạng gia tăng viêm, kháng insulin và nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ cao hơn.

Tình trạng thiếu ngủ diễn ra thường xuyên có thể gây tổn thương gan. Ảnh: Harvard Health.

Hóa chất trong sinh hoạt hàng ngày

Nước sơn, ống hít, thuốc diệt côn trùng và các chất tẩy rửa mạnh thường giải phóng các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi vào không khí.

Khi hít phải, các hóa chất này sẽ đi vào máu và được gan xử lý. Nếu thường xuyên tiếp xúc trong không gian kín, gan sẽ phải làm việc nhiều hơn để loại bỏ các chất có hại, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào gan.

Mở cửa sổ hoặc bật quạt thông gió khi dọn dẹp, sơn sửa nhà có thể giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc không cần thiết với các hóa chất này.

Hút thuốc lá thụ động

Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất làm gia tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể. Những hợp chất độc hại này theo dòng máu đến gan và theo thời gian có thể góp phần gây tổn thương mô gan.

Bảo vệ trẻ em và người cao tuổi khỏi khói thuốc lá thụ động không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe lá gan.

Chất béo chuyển hóa trong thực phẩm chế biến sẵn

Nhiều quốc gia đã hạn chế sử dụng chất béo chuyển hóa (trans fat) trong thực phẩm. Tuy nhiên, loại chất béo này vẫn có thể xuất hiện trong một số thực phẩm đóng gói, đặc biệt là những sản phẩm có chứa dầu hydro hóa một phần.

Đây là loại chất béo mà gan khó chuyển hóa. Chúng có thể thúc đẩy phản ứng viêm, làm rối loạn mỡ máu và gia tăng sự tích tụ chất béo trong tế bào gan.

Uống không đủ nước

Nước không trực tiếp thải độc cho gan như nhiều người vẫn nghĩ. Tuy nhiên, uống đủ nước giúp duy trì tuần hoàn máu ổn định và hỗ trợ các quá trình chuyển hóa bình thường của cơ thể.

Khi cơ thể thường xuyên bị mất nước, thể tích máu giảm xuống, buộc các cơ quan, trong đó có gan, phải hoạt động nhiều hơn để duy trì chức năng bình thường. Bên cạnh đó, việc cung cấp đủ nước cũng hỗ trợ thận – cơ quan phối hợp với gan trong quá trình loại bỏ các chất thải và độc tố ra khỏi cơ thể.

Các chuyên gia khuyến cáo nên uống nước đều đặn trong ngày, thay vì đợi đến khi khát mới uống, bởi cảm giác khát thường xuất hiện khi cơ thể đã bắt đầu thiếu nước.