|
|
Người nông dân phải gánh chịu chi phí bị đẩy cao do tác động của chiến tranh khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Ảnh: Reuters. |
Paul Henschke, một nông dân tại bang Saxony-Anhalt (Đức), đang đối mặt với bài toán thu chi khi bước vào cao điểm gieo trồng tháng 3. Ông ước tính phải chi tới 70 euro/ha (khoảng 81 USD) cho đợt bón phân đầu tiên, khi giá ure đã tăng lên 550 euro/tấn (637 USD/tấn). Trong khi đó, giá lúa mì làm thức ăn chăn nuôi ông bán ra chỉ quanh mức 168 euro/tấn (194 USD/tấn), cùng với chi phí vận chuyển cao, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, theo Euronews.
Tại Illinois (Mỹ), tờ The Guardian cho biết chủ một trang trại gia đình hơn 100 năm, Rodney Bushmeyer, cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Giá phân bón tăng mạnh trong khi giá ngũ cốc đi xuống đã khiến hoạt động kinh doanh của ông đứng trước nguy cơ thua lỗ.
Nút thắt tại eo biển Hormuz
Những khó khăn mà người nông dân Mỹ, châu Âu đang phải đối mặt bắt nguồn trực tiếp từ cú sốc chuỗi cung ứng sau khi xung đột tại Trung Đông nổ ra từ cuối tháng 2. Việc eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, gần như bị phong tỏa đã gây áp lực nặng nề lên nền nông nghiệp toàn cầu, bởi đây vốn là cửa ngõ cho hơn 1/3 lượng giao dịch phân bón của thế giới.
Theo dữ liệu từ Reuters, giá xuất khẩu ure tại Trung Đông đã tăng vọt 40%, chạm mức hơn 700 USD/tấn vào thứ Sáu tuần trước, so với mức dưới 500 USD trước khi chiến tranh nổ ra.
Sản xuất phân bón là một ngành tiêu thụ năng lượng cực lớn, trong đó khí đốt tự nhiên đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào chính, chiếm tới 70-80% chi phí sản xuất. Do đó, khu vực Trung Đông, với nguồn tài nguyên dồi dào, đã trở thành trung tâm sản xuất chính. Khoảng 35% giao dịch ure toàn cầu và 20% giao dịch phân lân (đặc biệt là từ Saudi Arabia) xuất phát từ khu vực này.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz không chỉ chặn đứng các chuyến tàu chở hàng mà còn làm gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái đã buộc các cơ sở năng lượng tại Qatar và vùng Vịnh phải ngừng hoạt động. Hệ quả là các nhà máy phân bón lớn, bao gồm cả nhà máy ure lớn nhất thế giới của Qatar Energy, đã phải dừng sản xuất, qua đó tạo ra một lỗ hổng nguồn cung đúng vào thời điểm nông dân ở Bắc bán cầu chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân.
 |
| Nhiều tàu chở nhiên liệu gặp khó khăn khi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters. |
Tại Mỹ, giá phân bón đã tăng vọt tới 32% kể từ khi xung đột bắt đầu, với giá nitơ tại New Orleans tăng lên mức 600 USD/tấn. Áp lực này buộc nông dân nước này phải điều chỉnh mạnh cơ cấu sản xuất, dự kiến trong năm 2026 sẽ có khoảng 1,6 triệu ha đất canh tác được chuyển từ ngô sang đậu nành nhằm giảm chi phí đầu vào, vì loại cây này ít phụ thuộc vào phân bón hơn.
Ông Philip Coffin, một nhà phân tích ngành ngũ cốc độc lập cảnh báo: "Với nền nông nghiệp vốn đã chịu nhiều sức ép, chỉ cần thêm một cú sốc chi phí cũng có thể xóa sạch lợi nhuận của nông dân". Nếu thiếu hỗ trợ tín dụng hoặc trợ cấp kịp thời, các trang trại quy mô nhỏ sẽ đối mặt với rủi ro bị đào thải khỏi thị trường, theo The Guardian.
Tại châu Âu, tình hình cũng không kém phần khó khăn. Giá khí đốt sàn TTF đã tăng vọt từ 32 euro lên gần 52 euro/MWh (hơn 60 USD) chỉ trong vài tuần. Điều này khiến giá phân đạm tại Đức tăng 15-40%, đi kèm tình trạng tắc nghẽn logistics nghiêm trọng.
Các quốc gia Đông Âu như Ba Lan, Bulgaria và các nước vùng Baltic hiện ở thế tiến thoái lưỡng nan khi buộc phải quay lại tìm nguồn hàng từ Nga bất chấp mức thuế đặc biệt mà EU áp dụng từ tháng 7/2025, do nguồn cung từ vùng Vịnh đã bị cắt đứt.
Rủi ro trên diện rộng
Không chỉ Mỹ và châu Âu, tác động của xung đột lên thị trường phân bón đang lan rộng với tốc độ chóng mặt.
Tại Ấn Độ, quốc gia mua tới 40% phân bón từ Trung Đông, 3 nhà máy ure lớn đã phải cắt giảm sản lượng do nguồn LNG từ Qatar sụt giảm mạnh. Bangladesh thậm chí phải đóng cửa 4 trong số 5 nhà máy phân bón nội địa. Tại Nam Mỹ, Brazil đang loay hoay tìm nguồn thay thế cho lượng ure nhập khẩu vốn phụ thuộc gần 100% vào eo biển Hormuz.
Trao đổi với Reuters, chuyên gia Marina Simonova từ Argus cảnh báo: "Khoảng một nửa lương thực thế giới được trồng bằng phân bón. Do đó, sự gián đoạn nguồn cung kéo dài sẽ gây ra những hệ lụy thảm khốc cho an ninh lương thực, đặc biệt là tại các quốc gia thu nhập thấp". Điều này cũng từng được Cơ quan lương thực của Liên Hợp Quốc cảnh báo, rằng nhiều quốc gia thu nhập thấp vốn đã chịu cảnh mất an ninh lương thực từ trước khi chiến tranh nổ ra.
 |
| Nếu chiến tranh kéo dài, nền nông nghiệp toàn cầu sẽ tiếp tục chứng kiến đà leo thang chóng mặt của phân bón, kéo theo lo ngại về an ninh lương thực. Ảnh: Reuters. |
Đồng quan điểm, Chris Lawson, nhà phân tích tại CRU, nhận định rằng với thị phần thống trị của Trung Đông, không một nhà sản xuất nào trên thế giới có thể nhanh chóng bù đắp lượng thiếu hụt này. Các nhà phân tích dự báo giá phân đạm có thể tăng gấp đôi nếu chiến tranh kéo dài, tạo ra một cú sốc chưa từng có cho ngành nông nghiệp.
Trước tình hình này, chính phủ các nước đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ. Tại Mỹ, các hiệp hội nông nghiệp đang gây sức ép để Bộ Tư pháp thắt chặt kiểm soát tình trạng độc quyền và thao túng giá trong ngành phân bón. Trong khi đó tại châu Âu, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất tạm dừng thuế quan đối với các quốc gia như Ai Cập hay Mỹ từ tháng 2 để đa dạng hóa nguồn cung, nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào Nga.
Tuy nhiên đối với những người nông dân, khi mùa vụ đã bắt đầu, nhu cầu phân bón không thể trì hoãn theo tiến độ cuộc đàm phán chính trị. Giá cao và nguồn cung thiếu ổn định đang khiến phân bón trở thành một biến số quan trọng của an ninh lương thực toàn cầu.
Một nông dân từ Minnesota nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn với The Guardian rằng nếu khả năng tài chính không còn đủ để duy trì sản xuất nội địa, các quốc gia sẽ phải đối mặt với rủi ro đánh mất quyền tự chủ lương thực và rơi vào thế lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ nước ngoài.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
