Thế giới đang bước vào một giai đoạn El Nino mới. Lần này, các nhà khoa học lo ngại đây có thể là hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử hiện đại.
Các dự báo mới nhất từ Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) cho thấy nhiệt độ bề mặt biển Thái Bình Dương có thể tăng ít nhất 2,5 độ C so với mức trung bình hàng năm. Một số mô hình dự báo mức tăng vượt 4 độ C, ngưỡng chưa từng đạt tới trong lịch sử quan trắc hiện đại. Để so sánh, 3 lần El Nino lớn nhất trong 50 năm qua, bắt đầu vào năm 1982, 1997 và 2015 chỉ đạt mức tăng khoảng 2 độ C.
"Một số mô hình hiện nay cho thấy khả năng xảy ra hiện tượng El Nino siêu cực đoan là rất cao. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để biết chắc chắn", Zeke Hausfather, nhà khoa học tại Berkeley Earth nhận định.
Bài học từ năm 1877
Lịch sử cung cấp bài học rõ ràng nhất về mức độ nguy hiểm của El Nino cực đại.
Năm 1877, El Nino gây ra hạn hán khắc nghiệt trên toàn vùng nhiệt đới, từ Ấn Độ, Brazil, miền nam châu Phi đến Trung Quốc. Nhiệt độ bề mặt biển Thái Bình Dương lúc đó tăng khoảng 3,5 độ C so với mức trung bình. Hậu quả là nạn đói cướp đi sinh mạng của hơn 50 triệu người, tương đương khoảng 3,5% dân số thế giới thời điểm đó.
 |
| El Nino từng gây ra nạn đói vào năm 1877. Ảnh: Bloomberg. |
Tại miền nam Ấn Độ, các ghi chép mô tả người dân gầy gò cố sống nhờ rễ cây. Song, các nhà sử học chỉ ra rằng thảm kịch không chỉ đến từ thiên nhiên khắc nghiệt. Nhà sử học Mike Davis, trong cuốn sách "Những cuộc diệt chủng cuối thời Victorian" (2001) mô tả chính quyền thực dân Anh duy trì xuất khẩu ngũ cốc khổng lồ từ Ấn Độ ngay khi người dân đang chết đói.
"Người dân London thực chất đang ăn bánh mì của Ấn Độ", ông Davis viết.
Các nhà khí tượng học ngày nay đối chiếu El Nino đang hình thành với sự kiện 1877, một so sánh chưa từng được thực hiện trong 50 năm qua.
So với thế kỷ 19, nhân loại có thể chuẩn bị tốt hơn nhiều. Các quốc gia theo dõi El Nino bằng mạng lưới phao đo nhiệt độ đại dương và hệ thống cảnh báo sớm. Nhiều nước dễ bị tổn thương bởi khí hậu cực đoan đang nắm giữ dự trữ ngũ cốc chiến lược.
Chuẩn bị kỹ lưỡng
Giáo sư Vimal Mishra tại Viện Công nghệ Gandhinagar cho biết Ấn Độ không đối mặt với rủi ro ở quy mô tương tự như hơn một thế kỷ trước.
"Nếu một năm nào đó ít mưa, chúng ta sẽ không chứng kiến nạn đói", ông nói.
Tuy nhiên, ông Mishra cảnh báo rằng điều này có tác động trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng kinh tế khi người dân phải dùng tiền tiết kiệm, chi tiêu ít hơn và đóng cửa doanh nghiệp.
 |
| Nền nông nghiệp hiện đại đã nhân giống thành công nhiều loại cây chống chịu hạn hán. Ảnh: Bloomberg. |
Thế giới năm 2026 có những điểm yếu mà thế kỷ 19 không có. Tình trạng thiếu phân bón do eo biển Hormuz đóng cửa đang gây khó khăn cho nông dân toàn cầu. Giá năng lượng tăng cao vì xung đột ở Ukraine và Iran đang bào mòn ngân sách nhiều quốc gia. Mạng lưới viện trợ quốc tế cho các nước nghèo bị thu hẹp đáng kể.
Laurie Laybourn, người đứng đầu Sáng kiến Rủi ro Khí hậu Chiến lược tại Anh, cảnh báo về khả năng xảy ra "một cơn bão hoàn hảo kết hợp các yếu tố".
"Bạn có thể thấy sự gia tăng nghèo đói, suy dinh dưỡng, xung đột, nợ nần và tất cả hiệu ứng domino phát sinh từ đó", ông Laybourn nói.
Nguy cơ hiện rõ
Văn phòng Giảm thiểu Rủi ro Thảm họa Liên Hợp Quốc (UNDRR) cảnh báo El Nino có thể gây ra tác động không đồng đều. Nó gây ra hạn hán làm giảm sản lượng lương thực ở châu Á và Úc, trong khi lượng mưa tăng thúc đẩy sản lượng đậu nành ở châu Mỹ.
"Hiện tượng El Nino sắp xảy ra có khả năng trùng hợp với các hạn chế thương mại do xung đột gây ra ở Trung Đông, vốn đã làm đình trệ các chuyến hàng vận chuyển bằng đường biển, đẩy giá cước container xuyên Thái Bình Dương tăng 40% so với mức trước khủng hoảng", báo cáo UNDRR nêu rõ.
 |
| El Nino gây ra nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Ảnh: Bloomberg. |
El Nino thường đạt đỉnh vào cuối năm dương lịch và gây ra tình trạng nhiệt độ toàn cầu cao hơn trên đất liền trong những tháng tiếp theo. Nhiều nhà khoa học dự báo năm 2027 sẽ phá vỡ mọi kỷ lục nhiệt độ toàn cầu từng được ghi nhận.
Nhà khí tượng học Ben Noll nhận định trên Washington Post rằng thảm họa quy mô như năm 1877 khó có thể lặp lại do các điều kiện xã hội và kinh tế đã thay đổi. Song, ông cũng cảnh báo rằng "một sự kiện nghiêm trọng vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến hệ thống lương thực toàn cầu".
Cường độ thực sự của El Nino năm nay vẫn chưa chắc chắn. Khi các mô hình khí hậu ngày càng chỉ ra một sự kiện mang tính lịch sử, thế giới sẽ cần nhiều hơn sự theo dõi và cảnh báo đơn thuần.
Những nhà khoa học tiên phong
"Những nhà khoa học tiên phong" là một cuốn sách thú vị về lịch sử của những phát minh nổi tiếng. Để có được những đóng góp vĩ đại cho nhân loại, các nhà khoa học nổi tiếng đã làm việc với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng.
