|
|
Tội phạm công nghệ cao đang sử dụng AI để khai thác lỗ hổng trong hệ thống tài chính. Ảnh: Nam Khánh. |
Tại hội thảo "An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI" do Tạp chí VietnamFinance tổ chức mới đây, TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), nhìn nhận thế giới đang đứng ở tâm điểm của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành động lực then chốt làm thay đổi diện mạo ngành tài chính toàn cầu.
Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết, với AI góp phần tối ưu hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ và đưa ra những quyết định kinh doanh chính xác đến từng giây.
Tuy nhiên, theo ông Nghĩa, mặt trái của quá trình này cũng ngày càng lộ rõ. "Chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận dữ liệu càng giá trị, rủi ro càng cao. Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu tài chính đã trở thành huyết mạch của nền kinh tế. Nhưng chính huyết mạch này đang đứng trước những đe dọa tinh vi từ tội phạm công nghệ cao", ông Nghĩa lưu ý.
Chủ tịch VFCA cũng nhấn mạnh khi các công cụ AI bị sử dụng sai mục đích, rơi vào tay tội phạm công nghệ cao, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với những kịch bản tấn công dữ liệu quy mô lớn, tinh vi chưa từng có.
Doanh nghiệp cần "ứng xử" với dữ liệu như thế nào?
Ông Nguyễn Ích Vinh, Phó tổng giám đốc FSI, cho biết dữ liệu trong ngành tài chính - ngân hàng đang tăng trưởng với tốc độ rất nhanh, không chỉ về khối lượng mà còn ở tần suất giao dịch. Chỉ trong 3 năm, khối lượng giao dịch số tại Việt Nam đã tăng tới 300%, tạo áp lực chưa từng có lên hạ tầng dữ liệu.
Các giao dịch diễn ra đồng thời trên nhiều kênh, với mức độ phức tạp ngày càng cao, khiến dữ liệu trở nên đặc biệt "nhạy cảm" và trở thành mục tiêu ưu tiên của các cuộc tấn công mạng.
"Chỉ riêng trong năm 2024 đã ghi nhận gần nửa triệu cuộc tấn công mạng nhắm vào các tổ chức sở hữu dữ liệu lớn, bao gồm dữ liệu khách hàng, dữ liệu giao dịch, dữ liệu vận hành và các thông tin kinh doanh quan trọng. Các vụ tấn công ransomware đã tăng tới 250% trong năm 2024, trong khi Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng chỉ trong năm 2025", ông Vinh dẫn số liệu từ NCA.
 |
| Phó tổng giám đốc FSI cho biết AI đang làm thay đổi hoàn toàn cục diện an ninh mạng. Ảnh: BTC. |
Tuy vậy, hiện nay chỉ khoảng dưới 10% doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp lớn, thực sự đầu tư bài bản vào hệ thống an toàn thông tin. Các tổ chức tài chính có thể là nhóm làm tốt nhất trong số này, nhưng phần lớn doanh nghiệp khác vẫn chưa dành đủ nguồn lực cho vấn đề này.
Từ góc độ của một doanh nghiệp công nghệ, đại diện FSI cho rằng cách tiếp cận cần phải thay đổi: An ninh mạng không chỉ là phòng thủ, mà phải là khả năng chống chịu và phục hồi. Điều này đòi hỏi một chiến lược tổng thể từ công nghệ, quy trình cho đến nhận thức và ngân sách đầu tư. Nếu vẫn coi an toàn dữ liệu là chi phí thay vì một khoản đầu tư sống còn, thì việc bị tấn công chỉ còn là vấn đề thời gian.
Dữ liệu trở thành tài sản quốc gia
Ở góc độ ngành ngân hàng, ông Hoàng Minh Tiến, Phó cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước), cho biết đây là lĩnh vực đi đầu trong chuyển đổi số, với tỷ lệ giao dịch trên kênh số tại nhiều tổ chức đạt tới 90-95%. Điều này khiến yêu cầu về an toàn thông tin và bảo mật trở thành ưu tiên hàng đầu.
Cơ quan quản lý đã ban hành nhiều thông tư, quy định về an toàn hệ thống, thậm chí đặt ra tiêu chuẩn cao hơn mặt bằng chung, như yêu cầu hệ thống dự phòng, khả năng khôi phục trong thời gian ngắn và diễn tập định kỳ.
Ông Tiến cũng thông tin các quy định về xác thực giao dịch, phòng chống gian lận và quản lý rủi ro cũng liên tục được cập nhật nhằm ứng phó với các hình thức tấn công ngày càng tinh vi.
"Gần đây, ngành ngân hàng cũng đang chủ động xây dựng hướng dẫn liên quan đến việc ứng dụng AI trong hoạt động nghiệp vụ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn dữ liệu", ông Tiến nhấn mạnh.
 |
| Ông Hoàng Minh Tiến, Phó cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước. Ảnh: BTC. |
Thực tế cho thấy lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang ở tuyến đầu của chuyển đổi số, đồng thời cũng là khu vực nhạy cảm nhất về dữ liệu và tài sản. Điều này đòi hỏi hệ thống phòng thủ pháp lý và kỹ thuật phải được thiết kế ở mức độ cao hơn, thận trọng hơn so với nhiều lĩnh vực khác.
Đồng thời, các cơ chế giải quyết tranh chấp, bao gồm cả trọng tài cũng được đặt ra như một hướng đi phù hợp nhằm xử lý các rủi ro phát sinh trong môi trường số một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.
Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, cho biết với những doanh nghiệp nắm giữ dữ liệu có ảnh hưởng ở tầm vĩ mô, liên quan đến người dân, doanh nghiệp và cả hệ thống kinh tế, nhà nước chắc chắn cần có sự can thiệp và thiết lập khung quản lý rõ ràng.
Trong thời gian tới, khi các loại dữ liệu như hóa đơn, thuế... được số hóa sâu hơn, vấn đề không chỉ còn là nhìn từng phần riêng lẻ mà phải thiết kế chính sách dựa trên toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu. Vì vậy, cần một cách tiếp cận tổng thể hơn đối với Luật Dữ liệu 2024 và Luật Dữ liệu 2025, Luật AI và các quy định liên quan, coi đây như một cấu trúc pháp lý mới cho "kinh tế dữ liệu".
Ông cũng lưu ý rằng sự phát triển rất nhanh của khoa học - công nghệ buộc chúng ta phải rà soát lại hệ thống pháp luật hiện hành, tránh tình trạng luật cũ trở thành rào cản. Bài toán không chỉ là chi phí tuân thủ, mà còn là mức độ chi phí đó có tạo ra an toàn và hiệu quả thực sự hay không. Các quy định cần vừa đảm bảo kiểm soát rủi ro, vừa không làm triệt tiêu đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh đó, vai trò của các hiệp hội nghề nghiệp được nhấn mạnh. Hiệp hội Ngân hàng hay các hiệp hội tài chính cần đóng vai trò ngày càng lớn trong việc chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và tăng độ tin cậy của hệ thống. Đây sẽ là một cấu phần quan trọng bổ trợ cho nhà nước trong quản trị lĩnh vực dữ liệu và tài chính.
Một vấn đề khác là hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là nhóm dễ bị tổn thương nhất vì nguồn lực hạn chế, khó tự đầu tư cho an toàn thông tin và hệ thống bảo mật. Do đó, Nhà nước không chỉ hỗ trợ về tài chính mà quan trọng hơn là hỗ trợ về giải pháp, công nghệ và hệ sinh thái an ninh mạng, đặc biệt trong bối cảnh AI đang phát triển nhanh.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
