  |
- Tiến sĩ, chuyên gia giao thông
- Trưởng đại diện Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản
Mỗi sáng cuối tuần, phố cà phê đường tàu luôn đông đúc, chủ yếu du khách quốc tế. Từ xa, tiếng còi tàu vang lên, đám đông gần như nín thở. Những chiếc ghế nhựa vội vàng được thu dọn, ly cà phê sữa đá được nhấc khỏi đường ray.
Con tàu lao tới trong gang tấc, xé toạc không khí của con ngõ hẹp, rồi biến mất sau chưa đầy 30 giây.
Một tuần trước, con phố du lịch nổi tiếng này của Hà Nội đứng trước đề xuất dừng chạy tàu qua khu vực, nhằm phát triển không gian đô thị, văn hóa và du lịch, đảm an toàn và cảnh quan khu di sản phố cổ.
"Đề xuất dừng chạy tàu qua phố cà phê đường tàu Hà Nội cần được nhìn nhận không chỉ bằng cảm xúc du lịch, mà bằng logic vận hành và an toàn của một hệ thống đường sắt đô thị xuyên tâm", TS. Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, Trưởng đại diện Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản, nói.
 |
| Toàn cảnh phố cà phê đường tàu nhìn từ trên cao. |
"Lệch tâm" khỏi ga Hà Nội
Phố cà phê đường tàu hình thành từ năm 2018 dọc tuyến đường sắt qua các phố Lê Duẩn, Khâm Thiên, Trần Phú, Phùng Hưng, đoạn giữa ga Hà Nội và Long Biên, thu hút đông du khách nhờ trải nghiệm uống cà phê sát đường ray.
Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh lấn chiếm hành lang an toàn đường sắt đã bị yêu cầu xử lý từ năm 2019, song thường tái diễn sau mỗi đợt kiểm tra.
Theo phương án vừa được UBND Hà Nội đề xuất, tàu khách từ phía Nam sẽ dừng tại ga Hà Nội, tàu khách từ phía Bắc dừng ở ga Gia Lâm. Khi đó, đoạn tuyến giữa hai ga, nơi có phố cà phê đường tàu và cầu Long Biên, sẽ không còn tàu khách chạy qua.
Việc tổ chức trung chuyển hành khách giữa hai ga sẽ do các sở, ngành của thành phố xây dựng phương án và triển khai.
 |
| Đoạn đường sắt được đề nghị dừng hoạt động (màu đỏ), đi qua khu vực phố cà phê đường tàu. |
Theo TS. Phan Lê Bình, điều này không quá bất cập với du khách đi tàu từ phía Nam. Trên thực tế lâu nay, du khách đi tàu Bắc - Nam gần như chỉ dừng tại ga Hà Nội là kết thúc hành trình, không có nhu cầu đi tiếp lên ga Long Biên hay ga Gia Lâm.
Tuy nhiên, đối với hành khách đi tàu từ phía Bắc buộc phải dừng ở ga Gia Lâm, sẽ phải di chuyển thêm khoảng 3-4 km vào trung tâm Hà Nội. Chi phí trung chuyển có thể phát sinh thêm, chưa kể thời gian chờ đợi và sự bất tiện với người mang nhiều hành lý.
Nếu một đoàn tàu chở khoảng 1.000 hành khách sẽ cần tới hàng trăm lượt xe buýt hoặc phương tiện trung chuyển. Điều này không những không giải quyết được vấn đề giao thông mà còn làm gia tăng ùn tắc, ô nhiễm và nguy cơ mất an toàn đường bộ tại Hà Nội.
"Hành khách vừa mất thời gian, vừa mất chi phí, trong khi ưu thế lớn nhất của đường sắt là tính thuận tiện và trung tâm", chuyên gia nhận định.
Đáng chú ý, tuyến Hà Nội - Hải Phòng hiện mỗi đoàn tàu chở gần 1.000 khách, thời gian di chuyển khoảng 2,5 giờ. Tuy nhiên, nếu hành khách phải mất thêm 30-40 phút trung chuyển, lợi thế này có thể biến mất, khiến nhiều người "quay lưng" với tàu hỏa.
 |
| Du khách check-in ga Hà Nội trong buổi sơ duyệt cấp Nhà nước lễ diễu binh, diễu hành A80 ngày 27/8. Ảnh: Linh Huỳnh. |
Đánh đổi du lịch?
Ở chiều ngược lại, TS. Phan Lê Bình cho rằng việc dừng chạy tàu qua phố cà phê đường tàu là cần thiết về mặt an toàn, bởi đặc thù vận hành của tàu hỏa khác hoàn toàn các phương tiện đường bộ.
"Khi đang di chuyển, tàu hỏa rất khó để phanh lại trong quãng thời gian ngắn. Ở vận tốc 80 km/h, tàu mất 500-600 m để dừng hẳn. Trong đô thị, chỉ cần một người hoặc một xe máy lọt vào đường ray là tai nạn gần như không thể tránh", ông nói.
Ngay cả với hệ thống đường sắt hiện đại, khi đi vào khu vực đô thị, tốc độ tàu thường bị khống chế ở mức 15-20 km/h, không phải vì hạ tầng kém mà vì không dám tăng tốc. Một va chạm nhỏ với tàu hỏa cũng có thể dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Phố cà phê đường tàu Hà Nội, nơi hàng quán mọc san sát hai bên đường ray, theo ông Bình, là tình huống hiếm và nguy hiểm, gần như không được chấp nhận ở các đô thị khác trên thế giới.
"Không thành phố nào cho phép du khách đứng sát đường tàu như vậy", ông nhấn mạnh.
    |
| Du khách "lấp đầy" phố cà phê đường tàu dịp cuối tuần. Ảnh: Trần Hiền. |
Không phủ nhận sức hút của phố cà phê đường tàu, chuyên gia này cho rằng đây là mô hình hiếm hoi, luôn được truyền thông quốc tế ca ngợi là "độc đáo, phấn khích", thậm chí tương đối an toàn nếu tuân thủ quy định.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít du khách mải mê chụp ảnh, tạo dáng quá sát đường ray khi tàu chạy qua. Nguy cơ càng lớn với những người đã sử dụng rượu, bia và không làm chủ hành vi.
"Nếu bỏ phố cà phê đường tàu, chắc chắn sẽ có sự tiếc nuối. Nhưng Hà Nội không thiếu điểm đến. Du lịch không thể đánh đổi bằng rủi ro tai nạn đường sắt, thứ mà chỉ cần một lần xảy ra là hậu quả khôn lường", chuyên gia nhận định.
Loay hoay
Một điểm khiến chuyên gia băn khoăn trong đề xuất của Hà Nội là vai trò kỹ thuật đặc biệt của ga Hà Nội. Đây không chỉ là ga trung chuyển hành khách, mà còn là nơi lập tàu, tháo - ghép toa, đổi đầu máy.
Nhiều đoàn tàu, toa xe, đầu máy cần di chuyển qua đoạn Hà Nội - Gia Lâm để phục vụ bảo dưỡng, sửa chữa, đặc biệt khi phải đưa về ga Hà Nội hoặc ga Yên Viên.
"Nếu dừng chạy tàu qua trung tâm Hà Nội, công tác vận hành kỹ thuật sẽ bị ảnh hưởng", TS. Phan Lê Bình nói.
 |
| Ga Hà Nội không chỉ trung chuyển hành khách, mà còn là nơi tháo - ghép toa, đổi đầu máy. Ảnh minh họa: Đinh Hà. |
Theo ông, nhiều khả năng vẫn sẽ phải duy trì các chuyến tàu nhiệm vụ chạy qua trung tâm thành phố. Các chuyến tàu này có thể được bố trí vào khung giờ khuya, khi không còn du khách, nhằm giảm rủi ro và tác động.
Khi các chuyến tàu khách trong khung giờ thông thường không còn đi qua, sức hút của phố cà phê đường tàu sẽ dần phai nhạt. Khi đó, mô hình kinh doanh này cũng sẽ thu hẹp một cách tự nhiên.
Đổi lại, an toàn giao thông đường sắt sẽ được đảm bảo ở mức cao hơn.
    |
| Trong năm 2025, chính quyền Hà Nội liên tục dựng hàng rào, mời khách Tây rời phố cà phê đường tàu. Ảnh: Châu Sa, Đinh Hà. |
Từ năm 2019 đến nay, Hà Nội loay hoay "khai tử" phố cà phê đường tàu, nhưng chưa thể xử lý triệt kể.
Theo chuyên gia, đề xuất lần này có thể là bước đi mạnh tay hơn, dù phải chấp nhận những đánh đổi nhất định về trải nghiệm và tiện lợi.
"Du lịch cần sáng tạo, nhưng giao thông đường sắt có một ranh giới không thể vượt qua, đó là an toàn", ông nói.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
