 |
Là tàu sân bay hiện đại nhất từng được đưa vào biên chế, tàu Gerald R. Ford được kỳ vọng sẽ mở đường cho lớp tàu Ford và đánh dấu một giai đoạn sức mạnh mới trên biển của lực lượng Hải quân Mỹ.
Quả thực, tàu Gerald R. Ford đã thiết lập một số kỷ lục trong đợt triển khai gần nhất, nhưng không hẳn là những kỷ lục mà Hải quân Mỹ mong muốn. Với thời gian hoạt động vượt 260 ngày, con tàu đã đạt mức tương đương các tàu sân bay thế hệ trước. Cả thủy thủ đoàn và các hệ thống trên tàu đều bị đẩy tới giới hạn.
“Giọt nước tràn ly” đã đến vào ngày 12/3, khi hỏa hoạn bùng phát trên khu vực giặt là. Theo thông tin chính thức, sự cố xuất phát từ bụi vải bắt lửa, dù một số nhà quan sát đặt nghi vấn liệu có phải do tàu bị trúng đạn. Đánh giá ban đầu cho thấy con tàu có thể cần 12-14 tháng để sửa chữa và phục hồi đầy đủ khả năng hoạt động.
Đánh giá thiệt hại
“Nguyên nhân vụ cháy không liên quan đến chiến đấu và đã được kiểm soát, hệ thống động lực không bị ảnh hưởng và tàu vẫn duy trì khả năng hoạt động”, Bộ Tư lệnh Miền Trung Mỹ cho biết.
Sự cố hỏa hoạn được xác định bắt nguồn từ khu vực giặt là phía sau tàu, xảy ra vào ngày 12/3, sau khi tàu kết thúc đợt triển khai kéo dài hơn 260 ngày, một trong những đợt hoạt động dài nhất kể từ thời kỳ chiến tranh tại Việt Nam, theo RT. Dù thông tin chính thức ban đầu nhấn mạnh mức độ thiệt hại hạn chế, các dữ liệu và đánh giá sau đó cho thấy tác động thực tế phức tạp hơn đáng kể.
 |
| Tàu sân bay lớp Ford USS Gerald R. Ford di chuyển trên biển Caribe vào ngày 19/1. Ảnh: Hải quân Mỹ. |
Theo National Security Journal, đám cháy kéo dài nhiều giờ, khiến khói lan rộng trong các khoang tàu và buộc hàng trăm thủy thủ phải di tản. Hơn 200 người được điều trị do hít phải khói, trong đó có 1 trường hợp phải được cấp cứu.
Hơn 600 trong tổng số gần 4.500 thủy thủ, nhân sự kỹ thuật và phi công đã mất chỗ ngủ sau vụ cháy, buộc phải nghỉ tạm trên bàn hoặc sàn tàu, theo New York Times. Ngoài ra, sau sự cố, thủy thủ đoàn không thể giặt đồ trên tàu, quần áo phải được vận chuyển bằng đường không sang các tàu khác để xử lý.
Một số bản tin cho rằng đám cháy có thể đã kéo dài tới khoảng 30 giờ trước khi được khống chế. Nếu con số này chính xác, thời gian cháy thậm chí còn dài hơn sự cố trên tàu sân bay Forrestal năm 1967, đặt ra câu hỏi về độ hiệu quả của các hệ thống chữa cháy hiện đại trên tàu.
Các dấu hiệu thiệt hại không chỉ giới hạn ở khu vực bị cháy. Hình ảnh sau khi tàu cập cảng cho thấy boong tàu tập trung số lượng máy bay dày đặc bất thường, được cho là dấu hiệu của vấn đề liên quan đến khoang chứa bên trong hoặc hệ thống nâng hạ máy bay.
Đáng chú ý, một báo cáo trước đó của Văn phòng kiểm tra của Lầu Năm Góc từng chỉ ra rằng quân đội Mỹ phần nào ý thức được vấn đề với con tàu, nhưng dù đã trải qua 9 năm kể từ thời điểm đưa vào biên chế, họ vẫn “chưa có đủ dữ liệu” để xác định “mức độ phù hợp vận hành” của lớp tàu Ford.
Báo cáo này còn nêu lo ngại về độ tin cậy của các hệ thống quan trọng, bao gồm radar, hệ thống phóng và thu hồi máy bay, cùng khả năng duy trì hoạt động khi chịu thiệt hại trong tình huống chiến đấu. Ngoài ra, tình trạng thiếu chỗ ngủ, ước tính ít nhất 159 vị trí, cũng được ghi nhận, có thể ảnh hưởng đến tinh thần thủy thủ đoàn trong các đợt triển khai dài ngày.
Các vấn đề kỹ thuật trước đó tiếp tục được nhắc lại trong bối cảnh hiện tại. Hệ thống vệ sinh trên tàu, sử dụng công nghệ hút chân không, từng ghi nhận nhiều sự cố tắc nghẽn và tràn, theo RT. Một báo cáo khác năm 2020 cho thấy việc bảo trì hệ thống này tốn kém và phức tạp, mỗi lần xử lý tắc nghẽn nghiêm trọng có thể phát sinh chi phí khoảng 300.000-400.000 USD.
Theo National Security Journal, sự kết hợp giữa hỏa hoạn, hao mòn thiết bị do cường độ hoạt động cao và việc công tác bảo trì bị trì hoãn trong nhiều tháng đã tạo nên mức độ thiệt hại đáng kể. Đây là cơ sở để nhiều chuyên gia ước tính thời gian sửa chữa có thể kéo dài từ 12-14 tháng trước khi tàu có thể quay lại trạng thái sẵn sàng chiến đấu.
Hệ lụy lan rộng
Hải quân Mỹ hiện duy trì 11 tàu sân bay đang hoạt động, nhưng hiếm khi có quá 6 tàu được triển khai cùng lúc. Việc một tàu chủ lực phải “ra rìa” trong hơn một năm có thể làm gián đoạn kế hoạch điều phối lực lượng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu hiện diện quân sự của Mỹ tại nhiều khu vực vẫn duy trì ở mức cao.
 |
| Một số khí tài quân sự Mỹ thiệt hại trong chiến sự Iran. Đồ họa: Axios. |
Một số tàu khác cũng đang trong tình trạng không thể tham gia đầy đủ. Tàu John C. Stennis hiện vẫn trong quá trình đại tu kéo dài nhiều năm và đã chậm tiến độ khoảng 14 tháng, theo RT. Trong khi đó, kế hoạch triển khai thay thế tàu thế hệ mới tiếp tục chậm trễ.
Nhìn rộng hơn, chiến sự kéo dài với Iran đang bộc lộ rõ áp lực lên nguồn lực quân sự của Mỹ, từ đạn dược đến hạ tầng và nhân lực. Một trong những dấu hiệu đáng chú ý là tốc độ tiêu hao vũ khí chính xác cao. Theo nguồn tin của Washington Post, Mỹ đã sử dụng hơn 850 tên lửa Tomahawk chỉ trong 4 tuần đầu xung đột, mức tiêu thụ khiến một số quan chức Lầu Năm Góc lo ngại về khả năng bổ sung kịp thời.
Tomahawk là loại tên lửa hành trình có chi phí cao và tốc độ sản xuất hạn chế, trong khi nhu cầu sử dụng tăng mạnh trong các đợt không kích liên tục. Tốc độ tiêu hao nhanh làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững nếu xung đột kéo dài, đặc biệt khi một số ước tính cho rằng lượng tên lửa đã sử dụng chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng kho dự trữ ban đầu.
Ngoài ra, theo New York Times, phần nhiều trong số 13 căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông gần như không còn khả năng sử dụng, trong đó các cơ sở tại Kuwait, giáp với Iran, chịu thiệt hại nặng nề nhất cả về người và của. Trước tình trạng này, lực lượng Mỹ buộc phải phân tán, di chuyển tới khách sạn hoặc văn phòng để duy trì hoạt động dưới hình thức “làm việc từ xa”.
 |
| Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance phóng tên lửa Tomahawk trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu vào ngày 28/2. Ảnh: Hải quân Mỹ. |
Một số quan chức quân sự cho rằng tình trạng này phản ánh những sai lệch trong đánh giá ban đầu về phản ứng của Iran. Trước khi xung đột nổ ra, chính quyền Mỹ không cắt giảm nhân sự tại các đại sứ quán và cơ sở trong khu vực, cũng không triển khai kế hoạch sơ tán đối với nhân viên không thiết yếu và gia đình. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng không đưa ra cảnh báo tránh khu vực từ sớm.
“Điểm mà quân đội Mỹ làm rất tốt là cái tôi gọi là ‘tác chiến phân tán’, tức khả năng vẫn duy trì hoạt động ngay cả khi lực lượng bị phân tán trên diện rộng”, cựu binh Wes J. Bryant, từng thuộc lực lượng tác chiến đặc biệt của Không quân Mỹ, nói với New York Times.
“Ngay cả khi ‘chặt đứt đầu con rắn’, cho đến từng binh sĩ cuối cùng, chúng tôi vẫn có thể tiếp tục vận hành”, ông nói.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, “dù vậy vẫn sẽ có những tổn thất nhất định”.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
