Ngày 6/12/2025, Tokyo cho biết các tiêm kích J-15 xuất kích từ tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc đã hai lần bật radar điều khiển hỏa lực khóa mục tiêu vào tiêm kích F-15 của Nhật Bản, trong đó lần thứ hai kéo dài khoảng 30 phút. Động thái này được coi là bước dạo đầu mang tính chiến thuật trước khi phóng tên lửa.
Đây là lần đầu tiên Nhật Bản công khai cáo buộc máy bay quân sự Trung Quốc sử dụng radar điều khiển hỏa lực để khóa mục tiêu, hàm ý khả năng sẵn sàng tấn công bằng vũ khí. Trước đó, vào năm 2016, Nhật Bản từng bị cho là đã khóa radar vào máy bay Trung Quốc trong các cuộc chạm trán trên không.
Về phía mình, Bắc Kinh phản bác rằng tiêm kích Nhật Bản đã bay quá gần biên đội tàu sân bay của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA), làm gián đoạn các cuộc diễn tập hải quân.
Hai bên liên tục cáo buộc đối phương khiêu khích, và sau sự cố, mẫu tiêm kích hạm chủ lực của Trung Quốc một lần nữa thu hút sự quan tâm đặc biệt.
“Cá mập bay”: Xương sống của không quân trong Hải quân Trung Quốc
Tiêm kích cánh cố định J-15 đã phục vụ hơn 10 năm và hiện là loại máy bay được triển khai nhiều nhất trên các tàu sân bay Trung Quốc.
Được mệnh danh là “Cá mập bay” - một phần vì được thiết kế để hoạt động trên đại dương, J-15 là tiêm kích hạm hạng nặng hai động cơ đầu tiên do Trung Quốc tự phát triển, đồng thời cũng là tiêm kích hạm tác chiến đầu tiên của PLA.
Máy bay do Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), chi nhánh Thẩm Dương, phát triển trên cơ sở mẫu thử Su-33 - biến thể hải quân của tiêm kích Su-27 do Nga thiết kế.
J-15 thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 2009 và lần đầu hạ cánh móc hãm trên tàu sân bay Liêu Ninh vào năm 2012. Khi đó, Nhân Dân nhật báo gọi đây là “bước đột phá lịch sử của hải quân Trung Quốc trong việc triển khai tiêm kích hạm trên tàu”.
Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), J-15 đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc sử dụng hệ thống móc hãm và cáp hãm do trong nước sản xuất, cho phép máy bay hạ cánh an toàn trên tàu sân bay.
Kể từ khi chính thức biên chế năm 2013, J-15 và các biến thể đã được triển khai trên cả ba tàu sân bay đang hoạt động của Hải quân Trung Quốc: Liêu Ninh, Sơn Đông và Phúc Kiến.
CCTV cho biết “Cá mập bay” có 12 điểm treo vũ khí, có thể mang theo nhiều loại trang bị, từ tên lửa không đối không dòng PL, tên lửa chống hạm dòng YJ, tên lửa không điều khiển cho đến nhiều loại bom hàng không.
 |
| Các thông số kỹ thuật của "cá mập bay" J-15. Ảnh: SCMP. |
Ông Sun Cong, tổng công trình sư của J-15, từng nói với Global Times hồi tháng 7 rằng thế mạnh của tiêm kích này nằm ở “khả năng cơ động năng lượng và vận hành hệ thống vũ khí”.
“Với vai trò là máy bay hạm chủ lực, J-15 sẽ là lực lượng tuyến đầu trong các trận không chiến trực tiếp”, ông nhấn mạnh.
Theo CCTV, hệ thống tác chiến trên tàu sân bay của Trung Quốc được xây dựng theo mô hình tích hợp, gồm máy bay cảnh báo sớm làm nhiệm vụ chỉ huy - phối hợp, tiêm kích tàng hình đảm trách đột nhập và tấn công bí mật, còn J-15 giữ vai trò nền tảng trong các nhiệm vụ đánh chặn và tiêu hao cường độ cao.
Những hạn chế kỹ thuật và nỗ lực nâng cấp
Dù vậy, các phiên bản J-15 đời đầu bị đánh giá là không có ưu thế rõ rệt về radar và động cơ so với tiêm kích hạm chủ lực của Hải quân Mỹ - F/A-18E/F Super Hornet.
J-15 được trang bị radar xung Doppler quét cơ học Type 1493, loại cảm biến phổ biến trên các tiêm kích thế hệ 4 của Trung Quốc, với tầm phát hiện ước tính khoảng 150 km. Trong sự cố đầu tháng này, Nhật Bản cho biết một chiếc J-15 từ tàu Liêu Ninh đã quét radar vào F-15 từ khoảng cách 148 km.
Tuy nhiên, so với radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) tiên tiến trên F/A-18E/F, radar xung Doppler của J-15 bị đánh giá kém hơn về tầm phát hiện, khả năng chống gây nhiễu và năng lực theo dõi - tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc.
 |
| So số các thông số của J-15 của Mỹ và F/A-18E/F của Mỹ. Ảnh: SCMP. |
Các phiên bản J-15 ban đầu sử dụng động cơ AL-31 do Nga sản xuất. Dù có lực đẩy lớn, loại động cơ này thường bị phàn nàn vì tuổi thọ ngắn, hiệu suất nhiên liệu thấp và độ tin cậy chưa cao.
Năm 2022, CCTV đưa tin Trung Quốc đang từng bước thay thế động cơ AL-31 trên J-15 và các biến thể bằng động cơ WS-10 do trong nước sản xuất, nhằm nâng cao độ tin cậy và tính tự chủ.
Tạp chí quân sự Mỹ National Interest nhận định hồi tháng 8 năm ngoái rằng động cơ mới, mạnh hơn, có thể giúp J-15 cải thiện đáng kể hiệu suất, đặc biệt về lực đẩy và tốc độ tối đa.
Theo CCTV và các nhà phân tích quân sự, biến thể J-15T mới nhất đã được trang bị radar AESA - bước nâng cấp lớn so với radar quét cơ học trên các lô sản xuất trước.
Dòng J-15 có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 32,5 tấn, tốc độ tối đa Mach 2,4, trần bay 20.000 m và bán kính tác chiến vượt 1.000 km.
Đây cũng là một trong những tiêm kích hạm lớn nhất thế giới, dài 22,28 m, sải cánh 15 m (gập còn 7,4 m) và cao 5,92 m.
Các chuyên gia cho rằng thân máy bay lớn khiến J-15 có trọng lượng rỗng cao, và các phiên bản đời đầu chỉ có thể cất cánh bằng cầu nhảy trên tàu sân bay, làm hạn chế tải trọng vũ khí và nhiên liệu.
J-15T và bước chuyển sang tàu sân bay thế hệ mới
Trung Quốc đã phát triển nhiều biến thể chuyên biệt của J-15, nổi bật nhất là J-15T - phiên bản tương thích với hệ thống máy phóng điện từ.
J-15T bay thử lần đầu năm 2016 và đến tháng 9 vừa qua được xác nhận đã cất cánh thành công bằng máy phóng điện từ trên tàu sân bay Phúc Kiến - tàu sân bay hiện đại nhất của Trung Quốc, chính thức đưa vào hoạt động từ tháng trước. J-15T hiện là tiêm kích chủ lực trên con tàu này.
Ông Zhao Zhigang, một trong các nhà thiết kế J-15T, cho biết với CCTV rằng máy bay được trang bị thanh phóng chuyên dụng cho máy phóng điện từ, cùng bộ càng hạ cánh gia cường.
 |
| Một chiếc máy bay chiến đấu J-15 cất cánh từ tàu sân bay Sơn Đông của Trung Quốc trong một cuộc tập trận ở phía tây Thái Bình Dương vào tháng 6. Ảnh: SCMP. |
CCTV cho biết J-15T có thể cất cánh với đầy tải nhiên liệu và vũ khí, qua đó mở rộng đáng kể tải trọng và tầm hoạt động, cho phép tiến hành các đòn tấn công bão hòa hiệu quả hơn. Máy bay còn được trang bị radar AESA, hệ thống điện tử hàng không nâng cấp và tích hợp các loại vũ khí hiện đại hơn.
Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia - tổ chức nghiên cứu trực thuộc Bộ Quốc phòng Đài Loan - nhận định rằng các tiêm kích J-15 nâng cấp xuất hiện trong các cuộc diễn tập song tàu sân bay Liêu Ninh - Sơn Đông hồi tháng 10 năm ngoái dường như vẫn sử dụng động cơ AL-31, cho thấy đó là các phiên bản đời sớm.
Ngoài ra, Bắc Kinh khẳng định J-15T có thể hoạt động cả trên tàu sân bay dùng cầu nhảy lẫn tàu sử dụng máy phóng, cho phép triển khai linh hoạt trên toàn bộ hạm đội tàu sân bay của Trung Quốc.
Chuyên gia quân sự Zhang Junshe nói với Global Times hồi tháng 8 rằng trong kịch bản thời chiến, nếu một tàu sân bay bị hư hại, các tàu khác có thể “nhanh chóng tiếp nhận phi đội J-15T”, duy trì khả năng tác chiến liên tục trên biển.
Bên cạnh đó, Trung Quốc còn triển khai J-15S - phiên bản hai chỗ ngồi của “Cá mập bay”, hoàn thành tiếp nhiên liệu trên không (buddy refuelling) từ năm 2014, giúp mở rộng đáng kể tầm tấn công của không đoàn tàu sân bay.
Theo CCTV, từ khung thân J-15S, Trung Quốc đã phát triển J-15D - máy bay tác chiến điện tử chuyên chế áp hệ thống phòng không đối phương. J-15D sẽ hoạt động cùng J-15DT, phiên bản tiêu chuẩn tương thích máy phóng, và cả hai đều dự kiến triển khai trên tàu sân bay Phúc Kiến.
Dù Trung Quốc chưa từng công bố chính thức số lượng J-15 được sản xuất, trang thống kê thông tin quân sự nguồn mở Global Military ước tính ít nhất 76 chiếc đã được đưa vào biên chế.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
