Caffeine bị thu giữ trong vụ Trưởng khoa Dược buôn lậu là chất gì?

Chuyên gia cảnh báo phía sau “đòn bẩy lợi nhuận” là làn sóng người trẻ rối loạn tâm thần sau những cuộc vui có chất kích thích.

Như VOV đã đưa tin, chiều 19/5, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý (C04, Bộ Công an) công bố kết quả triệt phá chuyên án 135VL bắt giữ Trần Phi Hùng, tiến sĩ dược, Trưởng khoa Dược Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, cùng 9 bị can khác trong đường dây buôn lậu hơn 50 tấn caffeine xuyên quốc gia.

Tổng tang vật thu giữ bao gồm: 50,7 tấn caffeine, 6 xe ô tô, 12 máy tính, 25 điện thoại di động, phong tỏa 60 tài khoản ngân hàng và xác minh 7 tài sản bất động sản liên quan đến các nghi phạm. Điều khiến nhiều người thắc mắc và đặt ra câu hỏi là: Caffeine trong cốc cà phê hàng ngày tại sao lại liên quan đến ma tuý?

Caffein trong cốc cà phê hàng ngày có mối liên hệ thế nào đến ma tuý?

Theo TS.BS Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, caffeine không phải là hoá chất để tổng hợp ra ma tuý, mà là chất độn được trộn vào ma tuý thành phẩm để tăng thể tích sản phẩm và giảm chi phí sản xuất, caffeine cũng là thành phần cốt lõi của "ma tuý điên" Yaba tai tiếng Đông Nam Á.

Nhìn từ góc độ kinh doanh tội phạm, caffeine là nguyên liệu hoàn hảo, rẻ (chỉ vài nghìn đồng mỗi gram), hợp pháp ở hầu hết quốc gia, dễ vận chuyển, không có mùi đặc trưng.

Theo dữ liệu của DEA Mỹ năm 2023, caffeine là một trong những chất độn phổ biến nhất trong methamphetamine (ma tuý đá) dạng viên nén tại khu vực Đông Nam Á, cùng với lidocaine và cocaine. Viên ma tuý thành phẩm ở khu vực Tam Giác Vàng thường chỉ chứa khoảng 4% methamphetamine thật, phần còn lại là chất độn trong đó có caffeine.

Đối tượng Trần Phi Hùng.

Loại ma tuý phổ biến nhất tại Đông Nam Á có caffeine là thành phần cốt lõi chính là Yaba, tiếng Thái có nghĩa là "thuốc điên". Đây là viên nén nhỏ màu sặc sỡ, thường đỏ hoặc xanh lá, được sản xuất chủ yếu tại các lò bất hợp pháp ở bang Shan, Myanmar và tiêu thụ rộng rãi tại Thái Lan, Bangladesh, Lào, Campuchia và Việt Nam, mỗi viên Yaba chứa khoảng 20% methamphetamine và tới 60% caffeine.

Theo Siam Rehab, tỷ lệ cụ thể thường là 25-35mg methamphetamine hydrochloride kết hợp với 45-65mg caffeine. Caffeine trong Yaba không chỉ là chất độn thụ động mà còn tăng cường hiệu ứng kích thích của methamphetamine, khiến sản phẩm thành phẩm gây nghiện mạnh hơn so với chỉ dùng methamphetamine đơn thuần.

Đây là lý do tại sao cùng một chất, caffeine lại bị quản lý rất khác nhau ở các quốc gia. Tại Trung Quốc, caffeine được quy định là chất hướng thần. Tại Lào, caffeine là tiền chất ma tuý và hành vi mua bán hoặc vận chuyển caffeine với số lượng từ 10kg trở lên có mức hình phạt cao nhất là tử hình.

"Tuy nhiên tại Việt Nam, caffeine được cấp phép cho các tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh với mục đích y tế, dược phẩm, thực phẩm hoặc sử dụng trong công nghiệp và chưa được coi là tiền chất ma tuý. Chính khoảng trống pháp lý đó là lỗ hổng mà đường dây của Trần Phi Hùng khai thác trong nhiều năm", bà Thu cho biết thêm.

Ma túy tổng hợp len vào “văn hóa cuộc vui” của giới trẻ như thế nào?

Nếu ở khâu sản xuất, caffeine trở thành “đòn bẩy lợi nhuận” của các đường dây ma túy, thì ở phía người sử dụng, hậu quả lại đang hiện rõ tại các cơ sở điều trị tâm thần với ngày càng nhiều người trẻ nhập viện sau những cuộc vui có chất kích thích.

TS.BS Thu cho biết thêm, điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ nằm ở hoạt động sản xuất, buôn bán ma túy, mà còn ở việc nhiều người trẻ đang xem các chất cấm như Methamphetamine, Ketamine hay MDMA như một phần của “văn hóa cuộc vui”, sử dụng trong bar, club, lễ hội âm nhạc hoặc các buổi tụ tập để “xả stress”, “hòa nhập” mà không nhận thức đầy đủ về nguy cơ tổn thương não bộ và rối loạn tâm thần kéo dài.

Thực tế tại các bệnh viện ghi nhận số lượng người trẻ gặp các vấn đề tâm thần liên quan đến ma túy tổng hợp đang có xu hướng gia tăng đáng lo ngại. Đặc biệt, nhóm tuổi thanh thiếu niên và người trẻ trưởng thành xuất hiện ngày càng nhiều trong các ca khám vì mất ngủ kéo dài, kích động, hoang tưởng, lo âu dữ dội, trầm cảm hoặc rối loạn hành vi.

Điều đáng lưu ý là nhiều trường hợp ban đầu không xem mình là người nghiện. Họ thường sử dụng trong bối cảnh đi bar, club, tiệc sinh nhật, lễ hội âm nhạc hoặc tụ tập bạn bè. Nhiều người cho rằng chỉ dùng để “xả stress”, “cho vui”, “để hòa nhập” hoặc “thử một lần cho biết”. Tuy nhiên, chính tâm lý chủ quan đó khiến ma túy tổng hợp ngày càng len sâu vào đời sống giải trí của giới trẻ.

Caffeine không phải là hoá chất để tổng hợp ra ma tuý, mà là chất độn được trộn vào ma tuý thành phẩm để tăng thể tích sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Ảnh minh họa.

Theo chuyên gia, xã hội hiện nay đang đánh giá quá thấp mức độ nguy hiểm của ma túy tổng hợp. Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần không chích, không dùng thường xuyên thì sẽ không nghiện. Thực tế, các chất như Methamphetamine hay MDMA tác động rất mạnh lên hệ dopamine và serotonin của não bộ. Sau những lần sử dụng đầu tiên, não bắt đầu ghi nhớ cảm giác hưng phấn nhân tạo đó, khiến người dùng dễ muốn lặp lại trải nghiệm cũ, đặc biệt khi gặp stress, cô đơn hoặc áp lực tâm lý.

Điều nguy hiểm là có những trường hợp chưa kịp nghiện về mặt hành vi nhưng não bộ đã bắt đầu bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể mất ngủ, giảm tập trung, cảm xúc thất thường hoặc xuất hiện lo âu, trầm cảm sau khi ngưng sử dụng.

Trong điều trị, các bác sĩ không chỉ tập trung vào việc cắt cơn hay ngưng ma túy, mà còn phải xử lý các vấn đề tâm lý phía sau như stress kéo dài, sang chấn tâm lý, trầm cảm, lo âu hoặc cảm giác trống rỗng nội tâm. Nếu không giải quyết được phần gốc này, nguy cơ tái sử dụng vẫn rất cao.

Vì vậy, điều trị nghiện ma túy tổng hợp không thể chỉ dừng ở việc cai chất. Người bệnh cần được hỗ trợ tâm lý, phục hồi kỹ năng sống, thay đổi môi trường và có hệ thống đồng hành lâu dài.

Không phải chất phụ gia, không phải nguyên liệu thứ yếu, caffeine trong kinh tế ma túy là đòn bẩy lợi nhuận. Vụ án đặt ra câu hỏi trực tiếp cho cơ quan quản lý rằng liệu Việt Nam có cần đưa caffeine vào danh mục tiền chất ma tuý như Lào và Trung Quốc đã làm? Đây là bài toán cần thêm thời gian để giải quyết khi caffeine có mặt trong hàng trăm sản phẩm thực phẩm và dược phẩm hợp pháp, từ cà phê đến nước tăng lực đến thuốc giảm đau.