|
|
Các nhà máy lọc dầu châu Á gặp gián đoạn khi thiếu hụt 2 loại dầu quan trọng có nguồn gốc từ Trung Đông. Ảnh: Reuters. |
Chỉ hơn 2 tuần kể từ khi các cuộc không kích của Mỹ - Israel nhằm vào Iran dẫn đến việc eo biển Hormuz bị đóng cửa, hơn 12 triệu thùng dầu quy đổi/ngày (bao gồm dầu và khí) tại Trung Đông phải ngừng lưu thông, trong đó có 7 triệu thùng dầu thô/ngày, tương đương khoảng 7% nhu cầu năng lượng toàn cầu. Đáng chú ý, Iraq là quốc gia chịu tác động nặng nề nhất khi hơn 60% sản lượng dầu đã bị cắt giảm, theo Rystad Energy.
Lo ngại từ việc thiếu hụt 2 loại dầu quan trọng
Nguồn cung dầu còn lại đối mặt với 2 rủi ro lớn: khoảng 1,5 triệu thùng/ngày từ Kuwait và Iraq có nguy cơ bị cắt giảm thêm khi các bể chứa dần đầy và 6,5 triệu thùng/ngày phụ thuộc vào các tuyến đường ống "bypass", vốn đã từng bị tấn công trước đó.
Tại Saudi Arabia, tác động liên quan đến các loại dầu cũng nghiêm trọng không kém việc thiếu hụt sản lượng. Cụ thể, 2 loại dầu thô nặng (Arab Heavy) và dầu thô trung bình (Arab Medium), chiếm phần lớn trong 2,2 triệu thùng/ngày đã bị gián đoạn, đây là những loại dầu "xương sống" cho các nhà máy lọc dầu phức hợp châu Á, vốn được thiết kế để xử lý dầu trung bình đến nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao.
Saudi Arabia hiện vẫn chào bán loại dầu thô nhẹ (Arab Light) và dầu thô siêu nhẹ (Arab Extra Light) thông qua các phiên đấu giá giao ngay tại Yanbu, nhưng dầu thô trung bình gần như đã biến mất khỏi thị trường.
Những nhà máy lọc dầu châu Á không thể thay thế bằng dầu thô nhẹ hơn do phải chịu tổn thất về cấu hình và hiệu quả vận hành, trong khi đang phải cạnh tranh để mua các nguồn dầu thô nặng vận chuyển đường dài từ châu Mỹ và Tây Phi. Điều này làm tăng chi phí vận tải, kéo dài thời gian giao hàng và gia tăng bất ổn về nguồn nguyên liệu trong thị trường đang phải chịu nhiều căng thẳng.
Ngoài ra, nếu dầu Iran bị loại khỏi thị trường do các cuộc tấn công kéo dài vào hạ tầng dầu khí, các nguồn thay thế lý tưởng là dầu thô nặng và dầu thô trung bình cũng sẽ không còn khả dụng.
Nga có thể là bên hưởng lợi từ tình hình trên, quốc gia này có thể cung cấp thêm một phần nguồn dầu khi hoạt động khai thác tăng cường có thể giúp tăng nguồn cung dầu Urals khoảng 200.000-300.000 thùng/ngày.
Tuy nhiên, con số này chỉ bù đắp được một phần nhỏ so với mức thiếu hụt tiềm tàng của dầu Iran. Phân tích của nhiều chuyên gia dầu mỏ cho thấy hiện tại, không có nguồn thay thế khả thi cho dầu thô nặng và dầu thô trung bình Trung Đông trong ngắn hạn. Tình hình này có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng nguồn cung mang tính lịch sử nếu xung đột không được giải quyết trong vài tuần tới.
Tuy nhiên, thực tế đáng lo ngại hơn khi tình hình tồi tệ nhất có thể vẫn chưa xảy ra. Phân tích của Rystad Energy cho thấy trong kịch bản xấu nhất, sản lượng dầu thô Trung Đông có thể giảm xuống khoảng 6 triệu thùng/ngày, tức giảm 70% so với trước xung đột trên toàn khu vực.
Thị trường cũng không thể loại trừ khả năng các nhà sản xuất lớn trong khu vực tiếp tục cắt giảm sản lượng khi các bể chứa gần đầy, năng lực hạ tầng vận chuyển thay thế đạt giới hạn và xung đột chưa có dấu hiệu chấm dứt. Dù nguồn cung giảm xuống còn 6 triệu thùng/ngày không phải kịch bản cơ sở, điều này vẫn có khả năng xảy ra. Ngay cả khi khủng hoảng kết thúc, việc khôi phục hoạt động về mức trước xung đột cũng mất nhiều tháng, trong bối cảnh thị trường tiếp tục đặt nghi vấn về tình trạng hạ tầng và cục diện địa chính trị mới.
Rủi ro 'chồng chất'
Tổng sản lượng dầu cung ứng trước xung đột của khu vực Trung Đông đạt khoảng 21 triệu thùng/ngày (không bao gồm Iran), nhưng hiện chỉ còn duy trì ở mức 14 triệu thùng/ngày, tương đương mức sụt giảm 33% chỉ trong hơn một tuần. Tuy nhiên, con số 14 triệu thùng/ngày cũng không đảm bảo sự ổn định, do bao gồm 2 nhóm nguồn cung có mức độ rủi ro hoàn toàn khác nhau.
 |
| Tổng sản lượng dầu của khu vực Trung Đông hiện chỉ còn duy trì ở mức 14 triệu thùng/ngày. Ảnh: Reuters. |
Cụ thể, nhóm thứ nhất là nguồn cung đang đối mặt nguy cơ bị cắt giảm thêm. Các mỏ dầu tại Kuwait và Iraq chiếm khoảng 1,5 triệu thùng dầu/ngày vẫn duy trì hoạt động, chủ yếu nhờ nhu cầu cung cấp dầu cho các nhà máy lọc dầu trong nước. Tổng công suất lọc dầu của Kuwait đạt 1,42 triệu thùng/ngày, nhưng nhu cầu nội địa chỉ khoảng 360.000 thùng/ngày, trong khi không có tuyến xuất khẩu, khiến kho chứa sản phẩm dầu cũng nhanh chóng đầy ngay cả khi giảm công suất.
Khi các bể chứa này đầy, các nhà máy buộc phải giảm thêm công suất vận hành, kéo theo việc giảm nguồn dầu thô cung cấp, vì vậy, "ngưỡng sàn" liên tục bị hạ thấp.
Nhóm thứ hai đến từ nguồn cung phụ thuộc vào các tuyến đường ống tránh eo biển Hormuz, với khoảng 6,5 triệu thùng/ngày, chỉ có thể tiếp cận thị trường xuất khẩu thông qua đường ống ADCOP của UAE tới Fujairah và đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia tới Yanbu. Dòng dầu này vẫn đang được vận chuyển tính đến ngày 13/3, nhưng lại phải đi qua hệ thống hạ tầng đã từng bị tấn công, điển hình tại Fujairah, nơi công suất bốc dỡ và khả năng sẵn có của tàu chở dầu vẫn là các "điểm nghẽn".
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
