
Các tập đoàn lớn ngày nay không chỉ có ảnh hưởng trong lĩnh vực kinh doanh. Họ phát triển trí tuệ nhân tạo, vận hành mạng xã hội, kiểm soát hạ tầng viễn thông và nắm giữ lượng dữ liệu khổng lồ về người dùng.
Quyền lực kinh tế ngày càng lớn cũng khiến những sai phạm của doanh nghiệp có thể gây tác động vượt xa phạm vi một công ty.
Tuy nhiên, theo 2 nhà khoa học chính trị Pepper Culpepper và Taeku Lee, những vụ bê bối ấy đôi khi lại tạo ra cơ hội để xã hội thay đổi cách kiểm soát các tập đoàn. Đó là luận điểm trung tâm của cuốn Billionaire Backlash: The Age of Corporate Scandal and How it Could Save Democracy (tạm dịch: Làn sóng phản ứng với giới tỷ phú: Kỷ nguyên bê bối doanh nghiệp và cơ hội bảo vệ nền dân chủ).
Dựa trên khoảng một thập niên nghiên cứu về chính sách và dư luận, hai tác giả tìm hiểu vì sao có những bê bối khiến chính phủ phải thay đổi quy định, trong khi những vụ việc khác nhanh chóng chìm vào quên lãng.
Từ Goldman Sachs đến Facebook
Một trong những trường hợp được cuốn sách phân tích là Goldman Sachs, ngân hàng đầu tư hàng đầu Phố Wall từng vướng vào những tranh cãi lớn sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Cuộc khủng hoảng khiến hàng loạt định chế tài chính mất uy tín, đồng thời làm dấy lên làn sóng bất bình về cách các ngân hàng vận hành và những rủi ro mà họ đẩy sang phần còn lại của nền kinh tế.
Theo 2 tác giả, những vụ bê bối có thể biến sự bất mãn vốn tồn tại âm ỉ trong xã hội thành áp lực công khai, buộc giới hoạch định chính sách phải phản ứng.
Không chỉ trong ngành tài chính, hiện tượng tương tự còn xuất hiện tại các tập đoàn công nghệ.
Cuốn sách đề cập những tranh cãi liên quan đến Facebook, đặc biệt là vụ Cambridge Analytica, khi dữ liệu của hàng triệu người dùng bị khai thác không đúng cách và làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư.
|
| Cuốn Billionaire Backlash tiết lộ góc khuất của những tập đoàn lớn. Ảnh: Amazon. |
Vụ việc khiến công chúng chú ý nhiều hơn đến cách các nền tảng mạng xã hội thu thập, sử dụng dữ liệu và ảnh hưởng đến đời sống chính trị.
Các tác giả cũng phân tích phản ứng của châu Âu đối với Facebook, đặt trong bối cảnh những nỗ lực tăng cường kiểm soát các doanh nghiệp công nghệ lớn.
Bên cạnh Mỹ và châu Âu, cuốn sách mở rộng sang Hàn Quốc với trường hợp Samsung, cũng như những tranh cãi liên quan đến Volkswagen tại Đức.
Những ví dụ trải rộng trên nhiều quốc gia và lĩnh vực cho thấy bê bối doanh nghiệp không đơn thuần là câu chuyện về một lãnh đạo hay một quyết định sai lầm.
Trong một số trường hợp, chúng có thể phơi bày những vấn đề mang tính hệ thống, từ cách quản trị doanh nghiệp đến sự thiếu hiệu quả của các cơ chế giám sát.
Vì sao có bê bối làm thay đổi cả ngành, có vụ lại chìm xuống?
Tuy nhiên, không phải vụ bê bối nào cũng dẫn đến thay đổi.
Cuốn sách dành một phần riêng để phân tích những trường hợp mà làn sóng phản ứng của công chúng không tạo ra kết quả như kỳ vọng.
Một ví dụ là chiến dịch #ExxonKnew, liên quan đến những tranh cãi về nhận thức của tập đoàn dầu khí Exxon đối với biến đổi khí hậu.
Các tác giả cũng đề cập FTX, sàn giao dịch tiền mã hóa từng sụp đổ gây chấn động thị trường, cùng những vấn đề môi trường liên quan đến doanh nghiệp hóa chất và năng lượng Sasol.
Việc đặt các trường hợp thành công và thất bại cạnh nhau giúp cuốn sách làm rõ một vấn đề: sự phẫn nộ của công chúng chưa chắc đủ để tạo ra thay đổi chính sách.
Theo lập luận của Culpepper và Lee, điều quan trọng là liệu những phản ứng đó có thể chuyển hóa thành sức ép chính trị và những yêu cầu cải cách cụ thể hay không.
Đây cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Billionaire Backlash. Thay vì chỉ tập trung vào những mặt tiêu cực của các tập đoàn lớn, hai tác giả xem các vụ bê bối như một cơ hội để người dân đòi hỏi trách nhiệm giải trình cao hơn từ doanh nghiệp và chính phủ.
Trong phần kết, cuốn sách đưa ra một góc nhìn tương đối lạc quan về khả năng khôi phục quyền giám sát của công chúng đối với những tập đoàn có ảnh hưởng ngày càng lớn.
Bài giới thiệu trên Financial Times đánh giá đây là một công trình đáng chú ý bởi cách tiếp cận mang tính quốc tế và khả năng kết nối những vụ bê bối kinh doanh với vấn đề quản trị xã hội.
Dù vậy, lập luận của cuốn sách không đồng nghĩa mọi vụ bê bối đều có lợi. Những thiệt hại đối với người tiêu dùng, nhà đầu tư và xã hội vẫn có thể rất lớn, trong khi kết quả cải cách không phải lúc nào cũng tương xứng.
Thông điệp mà Billionaire Backlash muốn truyền tải là ngay cả khi quyền lực kinh tế tập trung vào một số tập đoàn khổng lồ, công chúng vẫn có khả năng tác động đến cách những doanh nghiệp này vận hành.
Và đôi khi, chính những cuộc khủng hoảng danh tiếng lại trở thành thời điểm khiến các tập đoàn phải đối mặt với những quy tắc mới.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.