Năm 2022, Yvon Chouinard, nhà sáng lập thương hiệu thời trang ngoài trời Patagonia, đưa ra một quyết định khác thường: chuyển quyền sở hữu toàn bộ công ty trị giá hàng tỷ USD cho một quỹ tín thác và tổ chức phi lợi nhuận, nhằm dành lợi nhuận không tái đầu tư cho các hoạt động bảo vệ môi trường.
Quyết định này càng gây chú ý bởi Chouinard vốn không xuất thân từ giới kinh doanh. Thời trẻ, ông là một người đam mê leo núi, thích cuộc sống tự do và không mấy quan tâm đến tiền bạc. Công việc kinh doanh ban đầu đơn giản chỉ là chế tạo và bán những dụng cụ leo núi tốt hơn.
Hành trình từ một người leo núi sống bụi bặm trở thành tỷ phú, rồi quyết định trao đi công ty do chính mình gây dựng, được nhà báo David Gelles của The New York Times tái hiện trong cuốn Dirtbag Billionaire: How Yvon Chouinard Built Patagonia, Made a Fortune, and Gave It All Away (tạm dịch: Tỷ phú bụi đời: Yvon Chouinard xây dựng Patagonia, kiếm cả gia tài rồi trao đi tất cả).
Cuốn sách không chỉ kể về sự thành công của Patagonia, mà còn làm rõ những mâu thuẫn trong nỗ lực xây dựng một doanh nghiệp vừa có lợi nhuận, vừa theo đuổi các giá trị môi trường.
Ông chủ hãng thời trang khuyên khách hàng đừng mua quần áo
Một trong những chiến dịch nổi tiếng nhất của Patagonia diễn ra vào dịp Black Friday năm 2011, khi công ty đăng quảng cáo với thông điệp “Đừng mua chiếc áo khoác này”.
Thay vì thúc đẩy mua sắm, Patagonia khuyến khích người tiêu dùng cân nhắc nhu cầu thực sự, sửa chữa và tái sử dụng quần áo để hạn chế tác động đến môi trường.
Chiến dịch nhanh chóng gây tranh luận. Những người ủng hộ xem đây là bằng chứng cho cam kết chống tiêu dùng quá mức của Patagonia. Ngược lại, không ít ý kiến cho rằng thông điệp này giúp công ty nhận được lượng quảng bá miễn phí khổng lồ và cuối cùng còn thúc đẩy doanh số.
Theo David Gelles, những nghịch lý như vậy đã xuất hiện xuyên suốt lịch sử Patagonia.
Công ty khuyến khích khách hàng mua ít hơn nhưng vẫn là nhà sản xuất quần áo có lợi nhuận cao. Doanh nghiệp đề cao bảo vệ môi trường nhưng vẫn phải sử dụng nhiên liệu hóa thạch để sản xuất các loại vải tổng hợp.
 |
| Yvon Chouinard là nhà sáng lập hãng thời trang ngoài trời Patagonia. Ảnh: New York Times. |
Bản thân Chouinard cũng không nằm ngoài những mâu thuẫn ấy. Dù luôn phản đối lối sống vật chất, ông vẫn sở hữu nhà ven biển, nhà trên núi và thường xuyên di chuyển khắp thế giới để leo núi, câu cá.
Tuy nhiên, cuốn sách cho thấy Chouinard không chỉ dừng lại ở những tuyên bố về trách nhiệm môi trường. Ông nhiều lần chấp nhận hy sinh lợi nhuận để thay đổi hoạt động kinh doanh.
Trong thập niên 1970, Chouinard ngừng bán các loại đinh thép đóng vào vách đá sau khi nhận thấy chúng gây tổn hại đến bề mặt tự nhiên. Thay vào đó, ông phát triển những thiết bị có thể tháo rời, góp phần phổ biến phương pháp leo núi ít gây tác động đến môi trường.
Sau này, khi phát hiện bông sử dụng trong sản phẩm Patagonia được xử lý bằng formaldehyde, ông yêu cầu chuyển sang bông hữu cơ hoặc rút khỏi lĩnh vực quần áo thể thao. Quyết định khiến doanh nghiệp chịu ảnh hưởng về doanh số trong quá trình xây dựng lại chuỗi cung ứng.
Ngay cả sản phẩm áo khoác lông cừu tổng hợp (fleece) nổi tiếng của Patagonia cũng đặt ra thách thức.
Ban đầu, loại vải này được ưa chuộng nhờ khả năng giữ ấm và độ bền. Khi những tác động môi trường được nhận diện rõ hơn, Patagonia tiên phong sử dụng polyester tái chế từ chai nhựa.
Tuy nhiên, nghiên cứu sau đó cho thấy loại vải này vẫn có thể giải phóng vi nhựa trong quá trình sử dụng và giặt giũ. Công ty tiếp tục điều chỉnh thiết kế, thử nghiệm cấu trúc dệt chặt hơn, bộ lọc và pha trộn sợi tự nhiên nhằm hạn chế tác động.
Những câu chuyện ấy phản ánh một thực tế mà chính Chouinard từng thừa nhận từ năm 1991, rằng mọi sản phẩm doanh nghiệp tạo ra đều gây ô nhiễm ở một mức độ nào đó.
Trao đi công ty nhưng không chia quyền sở hữu cho nhân viên
Bên cạnh những nỗ lực bảo vệ môi trường, David Gelles cũng khai thác các góc khuất trong phong cách quản trị của nhà sáng lập Patagonia.
Chouinard nổi tiếng với cuốn Let My People Go Surfing, trong đó ông đề cao sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống, khuyến khích nhân viên dành thời gian cho những hoạt động ngoài trời.
Thế nhưng, theo Gelles, ông từng phàn nàn rằng nhân viên thường xuyên mải chơi thay vì làm việc. Một số cựu lãnh đạo cũng nhận xét Chouinard thiếu niềm tin vào cấp dưới, trong khi Patagonia trải qua nhiều lần thay đổi tổng giám đốc.
Đáng chú ý, dù đề cao trách nhiệm xã hội, Chouinard vẫn phản đối việc chia cổ phần hoặc lợi nhuận cho nhân viên.
Một số lãnh đạo từng cho rằng những người góp phần xây dựng doanh nghiệp xứng đáng nhận được nhiều hơn tiền lương. Tuy nhiên, Chouinard muốn duy trì quyền kiểm soát tập trung để bảo vệ sứ mệnh môi trường của công ty.
Theo cuốn sách, một số cựu lãnh đạo không đồng tình với lập luận này, bởi vẫn có những mô hình sở hữu chung không nhất thiết làm thay đổi định hướng của Patagonia.
Dù vậy, Chouinard cũng có những quyết định đi ngược tư duy cạnh tranh thông thường.
Patagonia từng chia sẻ mạng lưới cung ứng bông hữu cơ với Walmart, chấp nhận đánh đổi một phần lợi thế kinh doanh để thúc đẩy sự thay đổi trên quy mô toàn ngành.
Ông cũng đồng sáng lập các sáng kiến như 1% for the Planet, khuyến khích doanh nghiệp dành một phần doanh thu cho các hoạt động bảo vệ môi trường.
Đỉnh điểm của hành trình này là quyết định chuyển quyền sở hữu Patagonia vào năm 2022. Thay vì bán doanh nghiệp hoặc đưa công ty lên sàn chứng khoán, gia đình Chouinard lựa chọn mô hình sở hữu nhằm duy trì sứ mệnh môi trường về lâu dài.
Đáng chú ý, tham vọng của nhà sáng lập Patagonia không còn giới hạn trong ngành thời trang.
Theo cuốn sách, Chouinard ngày càng quan tâm đến sản xuất thực phẩm và nông nghiệp tái tạo, bởi ông tin rằng hoạt động nông nghiệp nếu được tổ chức đúng cách có thể hấp thụ carbon, cải thiện hệ sinh thái và phục hồi môi trường tự nhiên.
Ông thậm chí dự đoán rằng trong 50 năm tới, Patagonia có thể bán nhiều thực phẩm hơn quần áo.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
