Tranh cãi về AI tương tác trong sách điện tử và sách nói

Trải nghiệm "Ask this Book" của Amazon. Ảnh: Amazon.

Các tính năng AI tương tác đang dần phổ biến trong giới xuất bản. Tháng trước, tính năng "Ask this Book" của Amazon đã được ra mắt ngày 11/12 trên thiết bị Kindle và iOS và "VoiceChat" cho sách nói của ElevenLabs cũng chính thức hoạt động từ ngày 2/12. Cả hai đều cho phép độc giả đặt câu hỏi về nội dung sách với AI và đang dấy lên lo ngại về vấn đề bản quyền và trải nghiệm đọc của độc giả.

Tranh cãi về tính năng AI của Amazon

Tính năng của Amazon cho phép người đọc chọn một đoạn văn hoặc nhập một câu hỏi bất kỳ vào chatbot để nhận câu trả lời về cốt truyện, nhân vật và chủ đề tác phẩm. Tính năng này đang được triển khai trên hàng nghìn đầu sách tiếng Anh. Tác giả cùng nhà xuất bản không thể can thiệp. Amazon cũng dự định triển khai rộng rãi tính năng này trong năm 2026.

Mục tiêu của Amazon là hỗ trợ khách hàng hiểu thêm về nội dung sách, cung cấp thông tin gần gũi nhất về câu chuyện họ đang đọc, đồng thời được cá nhân hóa cho riêng người hỏi. Tuy nhiên, Hiệp hội Tác giả (Authors Guild) phản đối mạnh mẽ việc triển khai tính năng này.

Trong một tuyên bố đăng trên website ngày 23/12, Hiệp hội Tác giả cho rằng Amazon đang "biến sách thành các sản phẩm có thể tìm kiếm và tương tác, tương tự như sách điện tử phiên bản nâng cao hoặc các ấn bản có chú giải thêm. Đây là một định dạng mới và quyền khai thác cần phải được đàm phán riêng". Hiệp hội cho rằng chức năng nâng cao này không nằm trong phạm vi giấy phép hiện hành mà là một dạng sử dụng phái sinh.

Trong khi đó, Amazon khẳng định họ không đàm phán thêm quyền khai thác nào khác vì tính năng này "chỉ sử dụng nội dung của cuốn sách như một lời nhắc nhở độc giả và lời nhắc đó không được lưu giữ hay sử dụng để đào tạo AI". Công ty cũng cho rằng "độc giả đã đặt những câu hỏi tương tự trên Internet trong nhiều năm qua, và tính năng này chỉ mang lại trải nghiệm tự nhiên hơn, không nhằm tiết lộ nội dung quan trọng và chỉ giúp khách hàng thêm động lực đọc sách".

Trải nghiệm AI với sách nói

Còn VoiceChat của ElevenLabs cung cấp chức năng tương tự như "Ask this Book" nhưng dành cho sách nói. Người nghe đặt câu hỏi bằng giọng nói với sách nói họ muốn nghe và nhận phản hồi do AI tạo ra bằng một trong 500 giọng nói tổng hợp của ElevenLabs.

Ảnh: ElevenLabs.

Madeline Shue, người phụ trách tăng trưởng và chiến lược tại ElevenLabs, cho biết: "Tính năng này gần giống như một câu lạc bộ hỗ trợ đọc sách cá nhân, nơi bạn có thể yêu cầu tóm tắt, hỏi chi tiết về một nhân vật hay tình tiết, hoặc kiểm tra lại điều gì đó bạn đã bỏ lỡ. Cuốn sách sẽ phản hồi theo cách tự nhiên, mang tính hội thoại".

Tính năng này không gây ra nhiều tranh cãi như của Amazon vì nó chỉ áp dụng với sách nói do tác giả độc lập xuất bản trực tiếp trên ElevenLabs hoặc nội dung do người dùng tự tải lên, thay vì triển khai rộng rãi với tác phẩm được các nhà xuất bản khác bán hay phân phối. "Chúng tôi sẽ không làm điều này với nội dung của nhà xuất bản nếu không có sự đồng ý của họ", Shue nói.

Tuy nhiên, ElevenLabs đang đẩy nhanh quá trình tiếp cận các nhà xuất bản để thiết lập quan hệ đối tác. Shue cho biết: "Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là hợp tác với các nhà xuất bản có tư tưởng đổi mới và giúp tác giả kiếm tiền từ dạng tương tác này".

Câu hỏi then chốt về người hưởng lợi

Sự tương phản trong 2 cách tiếp cận trên làm nổi bật một câu hỏi then chốt: Các tính năng AI tương tác sẽ bị áp đặt hay sẽ được đàm phán với chủ sở hữu bản quyền?

Những tính năng AI mới này gợi nhớ đến các ý tưởng như SocialBook của Bob Stein thập niên 2010. Stein hình dung sách như "một phương tiện vận chuyển ý tưởng xuyên không gian và thời gian", nơi độc giả có thể trò chuyện trực tiếp với từng trang sách, biến việc đọc từ một hành động cá nhân thành trải nghiệm cộng đồng và xóa nhòa ranh giới giữa tác giả và người đọc.

Gần đây hơn, các công ty như câu lạc bộ sách trực tuyến Fable cũng cho phép độc giả đặt câu hỏi về sách. Tuy nhiên, câu trả lời đến từ các điều phối viên được trả phí và các thành viên khác, thay vì AI.

Hiện nay, tranh cãi đang xoay quanh tham vọng của các công ty công nghệ đối với loại hình tương tác này. Hiệp hội tác giả kêu gọi Amazon "chuyển sang mô hình có xin phép và trả phí" và cho biết sẽ tiếp tục theo dõi tình trạng triển khai tính năng này trên các nền tảng khác nhau.

Meru Gokhale, CEO của Editrix.ai, người cũng từng là giám đốc xuất bản của Penguin Press Group tại Ấn Độ, bình luận rằng ngoài vấn đề cấp phép, công nghệ mới này còn đặt ra nhiều thách thức khác, như liệu câu trả lời của AI có chính xác hay không.

Bà cũng cho rằng phần lớn hợp đồng xuất bản liên quan đến AI hiện nay là lỗi thời. Gokhale nói: "Các nhà xuất bản đã quen nghĩ về AI dưới góc độ bản quyền, dữ liệu đào tạo mô hình AI và cấp phép. Các tính năng liên quan đến đọc và trải nghiệm nằm ở một vùng khác, thậm chí còn chưa được đưa vào thảo luận".

Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển và độc giả ngày càng có nhiều kỳ vọng, câu hỏi ai kiểm soát và hưởng lợi từ những trải nghiệm của họ sẽ nóng hơn. Có thể tất cả phải đưa nhau ra tòa.

Loạt nhà xuất bản AI lừa đảo giới nhà văn quốc tế Nhiều trang web xuất bản sách ở Australia, Anh và New Zealand đang sử dụng AI để lừa tiền của các nhà văn nghiệp dư, theo The Guardian. 06:16 18/11/2025

'Lạc lối' với sách đông y trên Amazon do AI viết Một nghiên cứu của Originity.ai đã phát hiện ra nhiều cuốn sách chia sẻ tác dụng của lá bạch quả, siro ho, kẹo dẻo trái cây… trên Amazon dường như là do AI viết, theo The Guardian. 05:45 27/10/2025

Thực tế sử dụng AI trong giới xuất bản quốc tế Gần một nửa số chuyên gia trong ngành sách đang sử dụng AI cho công việc. Tuy nhiên, có tới 98% bày tỏ lo ngại đáng kể về việc triển khai AI, theo dữ liệu khảo sát mới từ Nhóm nghiên cứu ngành sách (BISG). 06:08 5/10/2025