Ai đứng sau mô hình du lịch bền vững 'được giữ kín nhất' Việt Nam

Du khách thám hiểm Sơn Đoòng 4 ngày 3 đêm với tổng chi phí là 79,5 triệu đồng/người, năm 2023. Ảnh: Linh Huỳnh.

Từ một điểm đến gắn liền với ký ức chiến tranh, Việt Nam ngày nay được nhìn nhận là quốc gia giàu cảnh quan thiên nhiên, chiều sâu văn hóa, ẩm thực phong phú và những trải nghiệm khám phá đặc sắc.

Năm 2025, tổng lượng khách du lịch nội địa đạt khoảng 135,5 triệu lượt, trong khi khách quốc tế đạt khoảng 21,2 triệu lượt.

Thị trường du lịch Việt Nam là sự đan xen giữa các thương hiệu khách sạn quốc tế, doanh nghiệp nội địa sáng tạo và những mô hình gia đình phục vụ cả du lịch đại chúng lẫn phân khúc ngách.

Tuy nhiên, theo Asia Sustainable Travel (AST) trong loạt bài "Những câu chuyện du lịch bền vững được giữ kín nhất của Việt Nam", chỉ một số ít đơn vị đặt tính bền vững làm trọng tâm, chứng minh du lịch vẫn có thể sinh lời khi cân bằng được 3 yếu tố: con người, môi trường và lợi nhuận.

Oxalis

Từng là một trong những tỉnh nghèo nhất cả nước, Quảng Bình (nay là Quảng Trị) đang thu hút du khách toàn cầu nhờ vẻ đẹp hùng vĩ của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Nơi đây sở hữu hệ thống hang động lớn và ngoạn mục bậc nhất thế giới. Các hang động nơi đây từng xuất hiện trong phim Kong: Skull Island và loạt tài liệu Planet Earth III của BBC.

Du khách khám phá bên trong 4.500 m lòng động Phong Nha, đầu tháng 7/2025. Ảnh: Quỳnh Danh.

Sự chuyển mình này không phải ngẫu nhiên. Trung tâm của quá trình đó là Oxalis - doanh nghiệp đã đưa Phong Nha trở thành điểm đến hàng đầu của du lịch mạo hiểm Việt Nam.

Năm 2011, sau nhiều năm làm việc tại TP.HCM trong các vai trò từ hướng dẫn viên du lịch đến chuyên gia trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) cho Nike, ông Nguyễn Châu Á trở về quê hương Phong Nha.

Nhận thấy cơ hội hiếm có từ việc hang Sơn Đoòng - hang động lớn nhất thế giới - vừa được khám phá và gây tiếng vang quốc tế, ông thành lập Oxalis với mục tiêu không chỉ đưa khách tham quan, mà còn xây dựng mô hình du lịch tạo việc làm, bảo vệ thiên nhiên và trao quyền cho cộng đồng địa phương.

Đây là đơn vị duy nhất được phép tổ chức tour thám hiểm Sơn Đoòng. Mỗi năm, tour này chỉ đón tối đa 1.000 du khách nhằm giảm tác động môi trường. Hành trình kéo dài 6 ngày, giá 3.000 USD mỗi người từ năm 2011 và đã kín chỗ đến tháng 1/2027.

Du khách thám hiểm Sơn Đoòng năm 2023. Ảnh: Linh Huỳnh.

Từ thành công của Sơn Đoòng, doanh nghiệp mở rộng sang nhiều tour thám hiểm khác, từ hành trình trong ngày đến nhiều ngày, với 3 nguyên tắc xuyên suốt: an toàn, bảo tồn và gắn kết cộng đồng.

Đơn vị cũng phát triển hệ thống farmstay, lodge thân thiện môi trường, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Tại Tân Hóa, xã vùng sâu thường xuyên chịu lũ lụt, mô hình du lịch hang Tú Làn ban đầu từng bị hoài nghi.

Tuy nhiên, thông qua hợp tác bền bỉ với cộng đồng, giá trị của cảnh quan thiên nhiên dần được khẳng định. Năm 2023, Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp Quốc (UNWTO) vinh danh Tân Hóa là "làng du lịch tốt nhất thế giới".

Chôm Chôm Travel

Trong bối cảnh thị trường tràn ngập các tour "đóng gói sẵn", Chôm Chôm Travel chọn lối đi khác. Doanh nghiệp được thành lập năm 2020 bởi bà Dorothée Perrault Le Hunsec với triết lý du lịch chậm, đề cao gia đình và tính chân thực văn hóa.

Người phụ nữ Pháp trực tiếp cùng các con khảo sát từng hành trình, gặp gỡ hướng dẫn viên địa phương để đảm bảo trải nghiệm an toàn và ý nghĩa.

"Tôi không bán điều gì mà bản thân không muốn dành cho gia đình mình", bà chia sẻ khi cùng Asia Sustainable Travel khảo sát Mai Châu.

Những cánh đồng lúa khai thác du lịch ở Mai Châu. Ảnh: AST.

Sau 5 năm hoạt động, doanh nghiệp đã phục vụ khoảng 6.000 chuyến đi, xây dựng hơn 200 trải nghiệm riêng biệt với gần 100 hướng dẫn viên địa phương. Đơn vị kiên quyết từ chối những hợp tác không phù hợp với giá trị cốt lõi.

Tại Mai Châu, sự đón tiếp nồng hậu của cộng đồng địa phương dành cho du khách Chôm Chôm Travel phản ánh mối quan hệ lâu dài dựa trên sự tôn trọng. Thu nhập từ du lịch đóng vai trò quan trọng với các gia đình homestay, đặc biệt trong những mùa nông nghiệp kém thuận lợi.

Khác với nhiều công ty hướng đến mở rộng ra nước ngoài, doanh nghiệp tập trung đào sâu trải nghiệm trong nước. Doanh nghiệp liên tục khảo sát thực địa, có thời điểm lên tới 3 chuyến mỗi tháng, để phát triển các hành trình ít người biết đến.

"Chặng đường tiếp theo không phải đi rộng hơn, mà đi sâu hơn", bà Dorothée nói.

Du khách được hòa mình vào những trải nghiệm bản địa. Ảnh: AST.

Hành trình ẩm thực 20 ngày của tour cho phép du khách nấu ăn cùng các gia đình nhiều thế hệ, khám phá những công thức truyền thống hiếm khi xuất hiện trong sách hay nhà hàng.

Tại Tây Nguyên, du khách cùng người Bahnar chuẩn bị các món ăn tổ tiên, mở ra cánh cửa tìm hiểu văn hóa qua bữa cơm chung.