3 lý do khiến người Trung Quốc mắc ung thư gan ngày càng nhiều

Ung thư gan là loại ung thư đứng hàng đầu tại Trung Quốc. Ảnh: Adobe Stock.

Một nghiên cứu quy mô toàn cầu do các nhà khoa học Trung Quốc thực hiện cho thấy Trung Quốc hiện chiếm khoảng 45% số ca ung thư gan mới trên toàn thế giới, phản ánh gánh nặng bệnh tật đặc biệt lớn của căn bệnh này tại quốc gia đông dân nhất hành tinh, QQ News đưa tin.

Nghiên cứu do các nhóm chuyên gia từ Đại học Bắc Kinh và Đại học Quân y Hải quân phối hợp thực hiện, phân tích dữ liệu dịch tễ tại 185 quốc gia và vùng lãnh thổ, vừa được công bố trên tạp chí khoa học Science Bulletin.

Theo đó, riêng trong năm 2022, thế giới ghi nhận 684.659 ca ung thư gan mới và 597.434 ca tử vong. Phần lớn các trường hợp được xác định là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC), thể bệnh phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư gan.

Bức tranh dịch tễ toàn cầu cho thấy sự phân bố không đồng đều. Đông Á, trong đó có Trung Quốc, cùng với Bắc Phi là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với tỷ lệ mắc và tử vong đều vượt xa mặt bằng chung thế giới. Riêng Trung Quốc chiếm gần một nửa tổng số ca ung thư gan mới toàn cầu. Bệnh cũng thể hiện sự chênh lệch lớn giữa hai giới, khi số ca mắc ở nam giới cao gấp khoảng 3,3 lần so với nữ giới.

Một trong những phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là 78,4% số ca ung thư gan có thể quy về 9 yếu tố nguy cơ có khả năng thay đổi, đồng nghĩa với việc phần lớn trường hợp hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu các yếu tố này được kiểm soát tốt. Các nhà nghiên cứu phân loại chín yếu tố nguy cơ này thành ba nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là yếu tố nhiễm trùng, chiếm tỷ trọng lớn nhất với 65,9% số ca bệnh. Trong đó, virus viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV) và nhiễm sán lá gan nhỏ vẫn là những “thủ phạm” hàng đầu, đặc biệt tại các quốc gia châu Á và châu Phi. Riêng tại Đông Á, hơn 70% ca ung thư gan được xác định có liên quan trực tiếp đến viêm gan B.

Nhóm thứ hai bao gồm các yếu tố hành vi và độc tố, chiếm 22,4%, như hút thuốc lá, uống rượu bia và phơi nhiễm aflatoxin - loại độc tố sinh ra từ nấm mốc thường xuất hiện trong thực phẩm bảo quản kém. Đây là những yếu tố nguy cơ gắn chặt với thói quen sinh hoạt và điều kiện an toàn thực phẩm.

Nhóm còn lại là các yếu tố chuyển hóa, chiếm 19,7%, gồm béo phì, đái tháo đường type 2 và gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Nhóm này đang nổi lên nhanh chóng trong những năm gần đây, đặc biệt tại các quốc gia có mức sống cao và khu vực đô thị.

Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực trên thế giới. Tại châu Á và châu Phi, nơi viêm gan B vẫn lưu hành ở mức cao, các yếu tố nhiễm trùng tiếp tục đóng vai trò chi phối. Ngược lại, tại Bắc Mỹ và Tây Âu, nơi tỷ lệ viêm gan B thấp hơn nhờ chương trình tiêm vaccine hiệu quả, các yếu tố như viêm gan C, rượu bia, hút thuốc và béo phì lại trở thành nguyên nhân chính thúc đẩy ung thư gan.

Khi phân tích xu hướng trong giai đoạn từ năm 1990 đến 2022, nhóm nghiên cứu ghi nhận một sự chuyển dịch đáng chú ý. Nhờ mở rộng tiêm chủng và cải thiện điều trị kháng virus, tỷ lệ nhiễm viêm gan B và C trên toàn cầu đang có xu hướng giảm. Tuy nhiên, song song với đó, tỷ lệ béo phì, đái tháo đường và gan nhiễm mỡ lại tăng đều qua các năm, tạo ra một “làn sóng nguy cơ” mới.

Điều này cho thấy, trong khi thế giới đang từng bước kiểm soát được các nguyên nhân truyền thống của ung thư gan, thì lối sống thiếu lành mạnh và rối loạn chuyển hóa đang âm thầm thay thế, trở thành mối đe dọa lớn trong tương lai.

Từ những phát hiện trên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng phòng ngừa vẫn là chiến lược hiệu quả nhất trong kiểm soát ung thư gan. Với các quốc gia đang phát triển, việc duy trì và mở rộng tiêm vaccine viêm gan B, cùng với quản lý chặt chẽ viêm gan mạn tính, vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Trong khi đó, tại các nước phát triển và khu vực đô thị, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và phòng ngừa các rối loạn chuyển hóa được xem là tuyến phòng thủ mới.