2 'cú đấm' liên tiếp vào tuyên bố làm chủ bầu trời của Mỹ

Diễn biến mới nhất trong cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran đánh dấu bước ngoặt đáng chú ý khi các chiến đấu cơ Mỹ lần lượt bị bắn rơi, kéo theo những hệ lụy cả về quân sự lẫn chính trị.

Một thành viên phi hành đoàn trong vụ bắn rơi máy bay chiến đấu Mỹ trong không phận Iran hôm 3/4 đã được giải cứu và đang điều trị y tế, trong khi số phận của người còn lại vẫn chưa được xác định, theo CNN.

Trong một vụ bắn hạ chiến đấu cơ Mỹ khác, phi công đã kịp thời điều khiển máy bay ra khỏi không phận Iran trước khi nhảy dù và được cứu hộ an toàn, sự cố này tiếp tục làm dấy lên những lo ngại về mức độ rủi ro mà lực lượng Mỹ đang phải đối mặt.

Thách thức đối với không quân Mỹ

Các sự cố này đã trực tiếp đặt dấu hỏi đối với những tuyên bố trước đó của chính quyền Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về khả năng kiểm soát hoàn toàn không phận Iran.

Tổng thống Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth nhiều lần tuyên bố Mỹ "làm chủ bầu trời" trong vùng chiến sự. Ảnh: Reuters.

Trong một cuộc họp báo ngày 4/3, ông Hegseth từng khẳng định: "Trong vòng chưa đầy một tuần, hai lực lượng không quân mạnh nhất thế giới sẽ hoàn toàn kiểm soát bầu trời Iran" đồng thời mô tả đây là "không phận không bị tranh chấp".

"Iran sẽ không thể làm gì để thay đổi điều đó", bộ trưởng Quốc phòng Mỹ nói thêm. Tuy nhiên, các diễn biến mới đã cho thấy thực tế phức tạp hơn nhiều so với những nhận định mang tính tuyệt đối này.

Về phía Tổng thống Trump, ông nhiều lần nhấn mạnh ưu thế áp đảo của Mỹ trên không. Trong một phát biểu ngày 24/3, người đứng đầu Nhà Trắng nói: "Chúng tôi có máy bay bay trên Tehran và nhiều khu vực khác của họ; họ không thể làm gì được". Thậm chí, ông còn khẳng định Mỹ có thể tấn công các cơ sở hạ tầng quan trọng của Iran mà "không gặp bất kỳ sự cản trở nào".

Không chỉ dừng lại ở đó, ông Trump từng tuyên bố Iran "không có hải quân, không có quân đội, không có không quân" và "không có hệ thống phòng không", đồng thời cho rằng radar của nước này đã "bị phá hủy hoàn toàn". Tuy nhiên, việc hai máy bay Mỹ bị bắn hạ đã làm suy giảm đáng kể độ tin cậy của những nhận định này.

Nhà nghiên cứu Phyllis Bennis thuộc Viện nghiên cứu Chính sách chính trị nhận định việc một máy bay chiến đấu của Mỹ bị bắn rơi cùng nỗ lực tìm kiếm một, thậm chí có thể hai phi công mất tích sẽ khiến Nhà Trắng gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thuyết phục người dân Mỹ ủng hộ cuộc chiến với Iran, kể cả trong nhóm cử tri ủng hộ phong trào MAGA của Tổng thống Trump.

"Tôi cho rằng điều này sẽ đặc biệt khó giải thích đối với Nhà Trắng, nhất là khi trong những ngày gần đây họ đã nhấn mạnh rất nhiều vào các tuyên bố, mà đến thời điểm này rõ ràng là không chính xác, rằng Mỹ kiểm soát bầu trời Iran,” bà Bennis nói với Al Jazeera.

"Chúng ta chưa biết chính xác Iran vẫn còn những năng lực nào, nhưng rõ ràng họ vẫn có thể sử dụng chúng; họ vẫn duy trì được một số khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công", bà Bennis nói.

Theo bà, sự cố này sẽ có "tác động rất đáng kể" đối với dư luận Mỹ, đặc biệt là nhóm cử tri MAGA, lực lượng vốn phần lớn ủng hộ cuộc chiến cho đến nay.

"Việc họ có tiếp tục ủng hộ hay không - khi biết rằng máy bay Mỹ đang bị bắn hạ, phi công có thể mất tích, và chúng ta chưa rõ điều gì sẽ xảy ra với một hoặc có thể hai phi công chưa được tìm thấy - sẽ làm thay đổi cục diện", bà nói. "Tôi không cho rằng điều này nhất thiết làm thay đổi cục diện quân sự nhưng chắc chắn sẽ làm thay đổi cục diện tuyên truyền".

Đây không phải lần đầu tiên chính quyền Mỹ bị cho là phóng đại mức độ thành công quân sự. Trước đó, sau các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran, Tổng thống Trump từng tuyên bố chương trình hạt nhân của nước này đã bị "xóa sổ hoàn toàn". Tuy nhiên, các đánh giá tình báo sau đó lại cho thấy năng lực này chưa bị loại bỏ triệt để.

Tương tự, những tuyên bố về việc phá hủy hoàn toàn các bệ phóng tên lửa của Iran cũng bị nghi ngờ là chưa phản ánh đúng thực tế. Một số báo cáo cho thấy lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn duy trì được khoảng một nửa năng lực ban đầu.

Quy trình Mỹ tìm kiếm phi hành đoàn

Khi một phi hành đoàn tiêm kích thuộc Không quân Mỹ phải nhảy dù, đặc biệt là trên lãnh thổ đối phương, toàn bộ trung tâm điều hành quân sự giám sát nhiệm vụ sẽ tập trung tối đa vào việc tìm kiếm và giải cứu nhanh nhất có thể. Thông tin này được một phi công C-17 nghỉ hưu, từng là Giám đốc Trung tâm Giải cứu Nhân sự tại Iraq năm 2008, chia sẻ với CNN.

Tiến sĩ Ravi Chaudhary, cựu Trợ lý Bộ trưởng Không quân dưới thời chính quyền Biden, cho biết các khí tài sẽ được điều động để yểm trợ trên không cho nỗ lực cứu hộ. Lực lượng tình báo có nhiệm vụ xác định hiện trường máy bay rơi, trong khi các đơn vị khác sẵn sàng tấn công để bảo vệ lực lượng giải cứu. Đây là một sự phối hợp quy mô lớn nhằm đảm bảo đưa quân nhân về nhà an toàn.

Các thành viên phi hành đoàn phải trải qua huấn luyện chuyên sâu không chỉ về kỹ thuật nhảy dù an toàn mà còn về kỹ năng sinh tồn tại lãnh thổ đối phương. Dù phi hành đoàn hai người thường nhảy dù gần như đồng thời, họ vẫn có thể bị tách rời do gió và các yếu tố ngoại cảnh khác sau khi rời máy bay.

Ông Chaudhary nhấn mạnh đội giải cứu nhân sự sở hữu các phương thức tinh vi để định vị chính xác vị trí máy bay gặp nạn và phi hành đoàn.

Đối với phi hành đoàn, yếu tố sống còn là nhanh chóng di chuyển đến vị trí an toàn và đảm bảo được lực lượng cứu hộ nhận diện qua hình ảnh hoặc liên lạc. Hành động này phải được thực hiện tuyệt đối bảo mật để không làm lộ vị trí trước lực lượng đối phương.

Hoạt động huấn luyện trong các kịch bản này tuân theo quy trình SERE: Sinh tồn, lẩn tránh, kháng cự và trốn thoát. Bước đầu tiên là đảm bảo thể trạng ổn định, kiểm tra thiết bị và tìm nơi ẩn nấp. Bước thứ hai yêu cầu sử dụng các chiến thuật ẩn mình để tránh đối phương hoặc dân địa phương nhằm thiết lập liên lạc với đội cứu hộ.

Ông Chaudhary khẳng định sẽ không ai được rút về cho đến khi tìm thấy thành viên cuối cùng của phi hành đoàn. Đó là cốt lõi trong nhiệm vụ của lực lượng cứu hộ, bất chấp những rủi ro nguy hiểm mà họ phải đối mặt.