Vừa khoe thắng lớn, ông Trump lại nổi giận

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần rút lại lời đe dọa tấn công Iran. Ảnh: Reuters.

Trên mạng xã hội Truth Social sáng 12/6, ông Trump viết: "Các điều khoản mà Iran công bố trên truyền thông hoàn toàn không liên quan đến những gì đã được thỏa thuận bằng văn bản".

Ông cũng nhấn mạnh rằng “những tuyên bố của hãng tin "giả mạo" về thỏa thuận này là sai sự thật và cho thấy sự thiếu thiện chí của Iran trong đàm phán".

Trước đó, truyền thông nhà nước Iran đã đăng tải các nội dung dự thảo thỏa thuận, trong đó có việc Iran từ chối nhượng quyền quản lý Eo biển Hormuz và yêu cầu Mỹ giải ngân 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa.

Đổi lại, hai bên dự kiến khởi động lộ trình đàm phán 60 ngày nhằm tháo gỡ các vấn đề tồn đọng về chương trình hạt nhân và an ninh Trung Đông.

Ông Trump nhấn mạnh việc Iran tiếp tục đe dọa tàu thuyền tại Eo biển Hormuz là "hoàn toàn không thể chấp nhận được" và yêu cầu Tehran phải sớm thay đổi hành vi.

Tuy nhiên, đằng sau tuyên bố thỏa thuận này là một bức tranh phức tạp.

Liệu Mỹ có đạt "thỏa thuận tuyệt vời" với Iran?

Trước đó, dù Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ và Iran đạt "thỏa thuận tuyệt vời" để chấm dứt xung đột, nhưng các nhà phân tích cho rằng vẫn còn nhiều câu hỏi xoay quanh chi tiết dự thảo và cách thức duy trì.

Hôm 11/6, cả thế giới chao đảo trước nguy cơ chiến sự Mỹ - Iran leo thang lên mức cao nhất. Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ đổ bộ đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran.

Vài giờ sau, ông tuyên bố đạt được một “thỏa thuận tuyệt vời” chấm dứt xung đột, đồng nghĩa Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông chủ Nhà Trắng lập luận rằng, những lời đe dọa cùng các đợt không kích mới nhất đã buộc Iran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Tuy nhiên, CNN nhận định tình hình không chỉ đơn giản như vậy.

Một thỏa thuận có thể chấm dứt tham vọng hạt nhân của Iran sẽ được coi là bước đột phá mang tính lịch sử. Đồng thời, cuộc chiến rung chuyển cả Trung Đông lẫn nền kinh tế toàn cầu suốt 4 tháng qua sẽ kết thúc. Ông Trump cũng có lối thoát khỏi xung đột lẽ ra chỉ kéo dài vài tuần như tuyên bố ban đầu. Quan trọng hơn hết, thỏa thuận sẽ cứu sống binh sĩ Mỹ, thường dân Iran và Israel, cũng như những người mắc kẹt trong xung đột.

Ở chiều ngược lại, ông Trump vốn được biết đến là người có tính khí thất thường và khó đoán. Vị tổng thống tuyên bố khoảng 40 lần rằng Mỹ và Iran sắp đạt thỏa thuận. Ông cũng liên tục khẳng định Iran nhượng bộ trước Mỹ ngay cả khi hành động của Tehran chứng minh điều ngược lại.

Vì vậy, cả thế giới sẽ nín thở chờ đợi những chi tiết tiếp theo của thỏa thuận với thái độ hoài nghi, ngay cả khi ông Trump nói lễ ký kết có khả năng sớm diễn ra ở châu Âu.

“Hiện tại, chưa có bằng chứng đáng tin cậy nào cho thấy chúng ta đã đạt được thỏa thuận. Kể cả có thỏa thuận, vẫn chưa rõ có thể duy trì được không”, Seth Jones - Chủ tịch Bộ phận Quốc phòng và An ninh tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế - nói.

"Bản premium" của thỏa thuận ngừng bắn trước đó

Nhà Trắng chưa công bố văn bản chi tiết của bản ghi nhớ. Kịch bản tiềm năng nhất là hai bên đồng ý mở lại eo biển Hormuz đổi lấy Mỹ chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân. Điều này đồng nghĩa vấn đề quan trọng và khó khăn nhất - số phận chương trình hạt nhân của Iran - sẽ đẩy sang vòng đàm phán trong tương lai.

Frank Kendall - cựu Bộ trưởng Không quân Mỹ - cho rằng cần xem xét thận trọng những tuyên bố của ông Trump. “Đây không phải thỏa thuận cuối cùng chấm dứt cuộc chiến, chỉ là gia hạn lệnh ngừng bắn, có lẽ trong 60 ngày, trong khi tiếp tục thảo luận về chương trình hạt nhân Iran”, ông Kendall nói.

Một số đảng viên Cộng hòa bảo thủ cũng tỏ ra hoài nghi, trong đó có nhà bình luận Fox News, Mark Levin. “Thật khó bình luận về một bản ghi nhớ chưa được công khai”, ông Levin viết trên mạng xã hội X.

Các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam, Oman hôm 3/6. Ảnh: Reuters.

Theo Telegraph, ông Trump đã 8 lần rút lại tuyên bố “hủy diệt” Iran.

Ngày 21/3, khi Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, ông Trump ra thời hạn 48 giờ để "mở cửa hoàn toàn" tuyến đường vận chuyển quan trọng này, nếu không sẽ “phá hủy” cơ sở hạ tầng năng lượng Iran. Sau đó, ông gia hạn đến ngày 28/3. Tới ngày 31/3, ông Trump nói sẽ "xóa sổ" toàn bộ cơ sở hạ tầng năng lượng Iran và cho nổ tung đảo Kharg.

Một tháng sau khi chiến sự nổ ra, ông Trump tỏ ra ngày càng thất vọng và cảnh báo ném bom đưa nước này “về thời kỳ đồ đá” hôm 1/4. Ngày 5/4, ông tuyên bố người Iran sẽ "sống trong địa ngục" nếu không mở ngay eo biển Hormuz. Ngày 7/4, ông Trump tiếp tục nói sẽ xóa sổ nền văn minh Iran hàng nghìn năm tuổi khỏi bản đồ thế giới. Phát biểu này khiến cả thế giới dậy sóng và phản đối. Vài giờ sau, thỏa thuận do Pakistan làm trung gian được công bố.

Ngày 21/4, trước lần gia hạn ngừng bắn gần đây nhất, ông Trump nói sẽ không lùi bước, nhưng thỏa thuận vô thời hạn được công bố ngay sau đó. Chiến dịch Dự án Tự do hỗ trợ tàu mắc kẹt ở eo biển Hormuz kéo dài chưa đến một ngày hồi đầu tháng 5, khi Iran bắn vào lực lượng Mỹ.

Sau nhiều tuần đàm phán bế tắc, tình hình xấu đi nghiêm trọng vào đầu tháng 6, khi Iran và Israel lần đầu tấn công lẫn nhau kể từ giữa tháng 4. Tổng thống Mỹ tuyên bố Washington sẽ giáng đòn mạnh vào Iran, chiếm giữ đảo Kharg cùng các cơ sở hạ tầng dầu mỏ khác. Cho tới ngày 11/6, ông Trump một lần nữa nói hai bên đã đạt thỏa thuận và Mỹ sẽ không hành động.

Mỹ nói cứ nói, nhưng Iran đã đồng ý chưa?

Ngay cả khi xác nhận và ký kết biên bản ghi nhớ sẽ nảy sinh hàng loạt câu hỏi mới.

Trước hết, ông Trump sẽ bị đánh giá dựa trên thỏa thuận được đàm phán kỹ lưỡng, chi tiết tỉ mỉ của cựu Tổng thống Barack Obama. Ông đơn phương rút khỏi thỏa thuận năm 2018, mặc dù các quan chức Nhà Trắng xác nhận Tehran khi đó có tuân thủ.

Ông Trump cho biết bản ghi nhớ mới chỉ dừng lại ở mức "mang tính khái niệm". Cách dùng từ cho thấy thỏa thuận có thể còn rất hời hợt và còn lâu mới đi đến hồi kết.

Phạm vi của thỏa thuận này cũng là yếu tố quan trọng. Cả thế giới sẽ thở phào nếu eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, song thực chất tình hình không khác gì "vặn ngược kim đồng hồ" đưa mọi thứ trở lại thời điểm trước cuộc chiến. Đồng thời, Iran đã chứng minh được quyền kiểm soát nền kinh tế toàn cầu.

Ảnh vệ tinh cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran sau vụ tấn công hồi tháng 6/2025 của Israel. Ảnh: Planet Labs PBC.

Một thỏa thuận mở đường để "ngồi vào bàn nói chuyện" về chương trình hạt nhân Iran khó có thể coi là "thỏa thuận tuyệt vời". Lịch sử đã chứng minh những cuộc đối thoại như vậy thường kéo dài lê thê hàng tuần, thậm chí hàng tháng trời mà chẳng có gì đảm bảo sẽ thành công.

Các bên sẽ phải bước vào những cuộc mặc cả phức tạp về cách thức kiểm chứng liệu Iran có thực hiện đúng cam kết ngừng làm giàu uranium hay không. Chưa kể, vấn đề di dời các kho uranium làm giàu cao có thể làm đổ bể đàm phán bất cứ lúc nào. Bản thân Iran từ lâu tuyên bố họ không chế tạo vũ khí hạt nhân.

Iran yêu cầu phải có đòn bẩy tài chính đủ lớn mới chấp nhận ngoại giao. Truyền thông hồi tháng 5 đưa tin Tehran muốn Mỹ lập tức giải ngân hàng tỷ USD tại các ngân hàng nước ngoài. Việc ông Trump dùng tiền xoa dịu Iran được cho là thảm họa chính trị, ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa.

Ngoài ra, ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có dấu hiệu rạn nứt trong những tuần gần đây. Ông ép Israel hạn chế tấn công vào lực lượng Hezbollah ở Lebanon, còn Israel ám chỉ thỏa thuận ban đầu sẽ không thể thỏa mãn các lợi ích cốt lõi nhất của Israel.

Còn Iran chưa xác nhận phê chuẩn bất kỳ văn kiện nào liên quan đến bản ghi nhớ sơ bộ với Mỹ. Sau cùng, điều quan trọng không phải Mỹ tuyên bố những gì, mà liệu Iran có chịu ký và tuân thủ hay không. Và ông Trump cũng cần trả lời câu hỏi người Mỹ đạt được lợi ích chiến lược nào sau cuộc chiến.