Vì sao virus Nipah nguy hiểm, tỷ lệ tử vong lên đến 75%?

Giới chức y tế Ấn Độ đang bước vào cuộc chạy đua căng thẳng với thời gian để khống chế virus Nipah, sau khi bang West Bengal xác nhận 5 ca nhiễm và gần 100 người phải đưa vào diện cách ly.

Ngay sau khi ổ dịch được công bố, quốc gia này đã triển khai các biện pháp khẩn cấp, từ truy vết tiếp xúc, cách ly, xét nghiệm rộng rãi, đến tăng cường các chiến dịch tuyên truyền phòng bệnh.

Diễn biến này ngay lập tức kích hoạt phản ứng dây chuyền trong khu vực, khi nhiều quốc gia láng giềng đồng loạt nâng mức cảnh giác trước nguy cơ dịch bệnh vượt qua biên giới.

Bộ Y tế Công cộng Thái Lan thông báo triển khai sàng lọc y tế tại hai sân bay quốc tế lớn là Suvarnabhumi và Don Mueang, tập trung vào hành khách đến từ bang West Bengal. Nepal cũng phát đi cảnh báo y tế trên toàn quốc, yêu cầu các cơ sở điều trị và cửa khẩu tăng cường giám sát ca nghi nhiễm.

Trước mối đe dọa từ một loại virus có tỷ lệ tử vong cao và chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, các quốc gia xung quanh Ấn Độ đang gần như “căng mình” trong cuộc chiến ngăn chặn Nipah ngay từ vòng ngoài.

Virus Nipah gây ra phổ biểu hiện lâm sàng rất rộng, từ nhiễm không triệu chứng cho đến viêm não cấp. Ảnh: APA.

Loại virus gây ra nhiều đợt bùng phát tại châu Á

Nipah (NiV) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguồn gốc từ động vật, có khả năng lây sang người và gây ra phổ biểu hiện lâm sàng rất rộng, từ nhiễm không triệu chứng cho đến viêm não cấp dẫn tới tử vong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40% đến 75%, mức rất cao so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, khiến Nipah được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh có nguy cơ cao và cần giám sát đặc biệt.

Virus Nipah có thể lây sang người qua nhiều con đường, bao gồm tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh như dơi hoặc lợn, sử dụng thực phẩm bị nhiễm mầm bệnh, cũng như lây truyền từ người sang người. Trong đó, dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus. Đến nay, cả ở người và động vật vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh, việc điều trị chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ và xử trí triệu chứng.

Virus Nipah gây ra nhiều đợt bùng phát đáng lo ngại. Ảnh: Shutterstock.

Trong hơn hai thập kỷ qua, virus Nipah đã nhiều lần gây ra các đợt bùng phát đáng lo ngại tại châu Á, với diễn biến nhanh và tỷ lệ tử vong cao. Đợt dịch đầu tiên được ghi nhận năm 1999 tại Malaysia và Singapore, khi virus lây từ dơi sang đàn lợn rồi truyền sang người, khiến khoảng 300 người mắc bệnh và hơn 100 người tử vong.

Từ năm 2001, Bangladesh trở thành điểm nóng của Nipah với các ổ dịch gần như xuất hiện hàng năm, chủ yếu liên quan đến việc sử dụng nước chà là tươi hoặc thực phẩm bị dơi nhiễm virus làm ô nhiễm, đồng thời ghi nhận nhiều ca lây truyền trực tiếp từ người sang người.

Tại Ấn Độ, các đợt bùng phát rải rác được ghi nhận ở bang Tây Bengal và Kerala, trong đó đợt dịch tại Kerala năm 2018 gây chú ý đặc biệt khi tỷ lệ tử vong vượt quá 90% trong số các ca mắc được xác nhận. Ổ dịch hiện nay được xem là lần bùng phát thứ 9, đồng thời là lần thứ 7 được ghi nhận tại bang Kerala kể từ năm 2018.

Philippines cũng từng báo cáo các ca nhiễm Nipah liên quan đến tiếp xúc với động vật, cho thấy phạm vi ảnh hưởng của virus không bị giới hạn trong một khu vực địa lý nhất định. Chính những diễn biến này đã khiến WHO đưa Nipah vào danh sách các bệnh truyền nhiễm ưu tiên, cần đẩy nhanh nghiên cứu và tăng cường giám sát trên phạm vi toàn cầu.

Chưa có vaccine đặc hiệu

Về mặt lâm sàng, bệnh do virus Nipah thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn ói và đau họng, khiến việc nhận diện sớm gặp nhiều khó khăn.

Khi bệnh tiến triển, người nhiễm có thể bị chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh gợi ý viêm não cấp. Một số trường hợp còn kèm theo viêm phổi không điển hình và suy hô hấp nặng. Ở thể bệnh nặng, người bệnh có thể rơi vào hôn mê chỉ trong vòng 24-48 giờ.

Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 4 đến 14 ngày, song đã có trường hợp ghi nhận lên tới 45 ngày. Phần lớn người sống sót sau viêm não cấp có thể hồi phục, tuy nhiên khoảng 20% để lại di chứng thần kinh lâu dài như co giật, rối loạn hành vi, thậm chí có trường hợp tái phát viêm não muộn sau khi đã qua giai đoạn cấp.

Các nhà khoa học thu thập phân dơi để phục vụ mục đích nghiên cứu năm 2021. Ảnh: The New York Times.

Việc chẩn đoán virus Nipah gặp nhiều thách thức do các triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh nhiễm trùng khác. Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm RT-PCR để phát hiện virus trong dịch cơ thể và xét nghiệm huyết thanh học ELISA để tìm kháng thể. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine, WHO khuyến cáo tập trung điều trị hỗ trợ tích cực, đặc biệt với các biến chứng hô hấp và thần kinh nặng.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ cảnh báo người chăm sóc bệnh nhân và nhân viên y tế là nhóm có nguy cơ cao do dễ tiếp xúc với dịch tiết chứa virus.

Tại những khu vực từng ghi nhận dịch Nipah, người dân được khuyến cáo rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc với dơi và lợn ốm, không sử dụng nước chà là tươi chưa qua xử lý, không ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn và hạn chế tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh.

Trước diễn biến dịch bệnh tại Ấn Độ, các chuyên gia y tế kêu gọi người dân nâng cao cảnh giác và chủ động phòng ngừa. Việc hạn chế đến các khu vực đang có dịch được xem là cần thiết nếu không thật sự cấp bách. Với những người trở về từ Ấn Độ hoặc từng đến vùng có dịch, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, mệt mỏi, ho hoặc khó thở, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và theo dõi kịp thời.