Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, xuất khẩu rau quả cả nước trong tháng 7 đã đạt 1,12 tỷ USD, tăng 20% so với tháng trước và tăng 47% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước đạt xấp xỉ 4,83 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái.
Mít, sầu riêng, bưởi... đều tăng trưởng
Trung Quốc tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam khi chiếm đến 55% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Riêng tháng 7, xuất khẩu sang thị trường này ước đạt 618,97 triệu USD, nâng tổng kim ngạch 7 tháng đầu năm lên khoảng 2,56 tỷ USD.
Thống kê từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cũng cho thấy thị phần rau quả Việt Nam tại nước này đã tăng từ gần 13,8% nửa đầu năm 2025 lên gần 15,8% vào nửa đầu năm 2026. Dự báo, Việt Nam có khả năng vượt Chile để vươn lên vị trí thứ hai trong danh sách các quốc gia cung ứng rau quả và sản phẩm chế biến lớn nhất cho Trung Quốc.
Xét về cơ cấu mặt hàng, nhóm trái cây tươi, khô, đông lạnh giúp Việt Nam thu về 1,63 tỷ USD trong nửa năm đầu 2026, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2025. Đây cũng là nhóm sản phẩm chiếm hơn 80% tổng các sản phẩm rau quả xuất khẩu sang Trung Quốc.
Đáng chú ý, sầu riêng tươi và đông lạnh dẫn đầu với kim ngạch đạt hơn 987,6 triệu USD, tăng mạnh 43%. Động lực tăng trưởng này đến từ đợt cao điểm thu hoạch vụ Đông Nam Bộ - Tây Nam Bộ trong quý II/2026, kết hợp với xu hướng doanh nghiệp chủ động chuyển đổi sang các vùng trồng đạt chuẩn mã số vùng trồng.
 |
| Sầu riêng đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Trung Quốc. Ảnh: Phạm Ngôn. |
Cùng với sầu riêng, dừa tươi cũng ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá đạt 62,8 triệu USD, tăng hơn 99% so với năm ngoái nhờ trợ lực từ Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch. Trong khi mít, bưởi và chanh leo tiếp tục duy trì thị phần ổn định tại các tỉnh giáp biên cũng như trung tâm phân phối phía nam Trung Quốc.
Bên cạnh nhóm trái cây tươi, các sản phẩm chế biến chuyên sâu cũng ghi nhận cú bứt tốc ấn tượng khi đạt 381,8 triệu USD, tăng vọt 79% so với cùng kỳ và chiếm 18,73% cơ cấu xuất khẩu ngành rau quả.
Phân khúc này ghi nhận sự dẫn dắt của các loại hạt như dẻ cười, hạnh nhân. Bên cạnh đó các sản phẩm như xoài sấy dẻo, chanh leo cấp đông và nước ép bưởi, dừa chế biến cũng tăng trưởng nhanh nhờ đón đầu xu hướng tiêu dùng tiện lợi của giới trẻ bản địa.
Ở nhóm rau củ, dù chiếm tỷ trọng khiêm tốn, các mặt hàng ớt, đỗ xanh, nấm và rau gia vị xuất khẩu chính ngạch vẫn duy trì đà tăng đều đặn, đặc biệt là khoai lang đang từng bước lấy lại chỗ đứng tại hệ thống siêu thị bán lẻ khu vực Nam Trung Quốc.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết tăng trưởng trong hoạt động xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm đến từ nhiều yếu tố.
Đầu tiên là lợi thế về mùa vụ, đặc biệt là thời gian thu hoạch sầu riêng. Theo ông Mười, thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn chính vụ thu hoạch sầu riêng, đặc biệt là khu vực Tây Nguyên đúng vào thời điểm Thái Lan kết thúc thu hoạch. Điều này đã giúp các doanh nghiệp Việt có được lợi thế cạnh tranh áp đảo về nguồn cung tươi tại Trung Quốc.
Ngoài ra, trong 7 tháng đầu năm, rau quả Việt còn đón nhận nhiều tin vui như Trung Quốc đã chấp thuận thêm 18 phòng kiểm nghiệm nông sản của Việt Nam, giúp rút ngắn đáng kể thời gian kiểm tra chỉ tiêu an toàn thực phẩm, giảm rủi ro ùn tắc tại các cửa khẩu đường bộ trong mùa cao điểm trái cây.
Song song với đó, Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết 36 nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính về cấp và quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Từ đó giúp doanh nghiệp và người trồng nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ đáp ứng quy định kiểm dịch của Hải quan Trung Quốc (GACC), gia tăng số lượng mã số được phê duyệt chính thức.
Tìm luồng xanh cho rau quả Việt
Đánh giá tổng quan thị trường nông sản, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhìn nhận dù kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc liên tục tăng trưởng nhưng dư địa vẫn còn rất lớn.
Nhiều mặt hàng lợi thế của Việt Nam như bơ, na, cam, quýt... vẫn đang chờ mở cửa thị trường thông qua các nghị định thư về kiểm dịch thực vật. Cạnh đó, trái cây Việt Nam hiện mới tập trung tại một số khu vực và chưa thâm nhập sâu vào nhiều địa phương thuộc khu vực nội địa Trung Quốc.
Để khai phá dư địa, ông Bình cho rằng ngoài nỗ lực từ nhà nước thì yếu tố then chốt vẫn là việc doanh nghiệp phải đảm bảo về vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chất lượng hàng hóa đồng đều...
 |
| Nông sản Việt còn nhiều dư địa tại thị trường Trung Quốc. Ảnh: Nam Khánh. |
Từ thực tế hành trình vận chuyển dài ngày vào sâu nội địa, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T Group chỉ ra rằng thời gian thông quan chính là yếu tố sống còn quyết định độ tươi ngon và phẩm cấp của nông sản.
Để giải tỏa áp lực này, ông Tùng đề xuất cơ quan chức năng hai nước cần sớm thiết lập cơ chế đánh giá "luồng xanh" ưu tiên. Theo đó, các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt quy định kiểm dịch và tiêu chuẩn xuất nhập khẩu sẽ được phân luồng thông quan nhanh, giúp nông sản tươi đến tay người tiêu dùng Trung Quốc với chất lượng cao nhất và chi phí hao hụt thấp nhất.
Song song với bài toán rút ngắn thời gian vận chuyển tươi, chuyển hướng sang chế biến chuyên sâu đang được xem là lời giải căn cơ cho hành trình đi xa.
Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu cho biết thị trường Trung Quốc đang gia tăng sức mua rất lớn đối với nguyên liệu và sản phẩm chế biến từ trái cây nhiệt đới Việt Nam như rau quả đông lạnh, nước ép hay đồ hộp... Phương thức này không chỉ mang lại giá trị gia tăng vượt trội so với xuất khẩu thô, mà còn giúp doanh nghiệp triệt tiêu rủi ro hư hỏng khi phải vận chuyển trên các tuyến đường dài vào sâu trong nội địa.
Bỏ tư duy giá rẻ, cạnh tranh bằng câu chuyện thương hiệu
Nhìn nhận về sự thay đổi toàn diện từ khâu logistics đến chế biến, chuyên gia kinh tế TS Huỳnh Thanh Điền khẳng định Trung Quốc hiện nay đã chuyển mình thành một thị trường nhập khẩu quy mô lớn với các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, không còn là điểm đến "dễ tính" như trước. Do đó, doanh nghiệp Việt buộc phải thay đổi tư duy thương mại.
Theo TS Huỳnh Thanh Điền, nông sản Việt không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng lớn hay giá rẻ mà phải dựa trên lợi thế so sánh và giá trị gia tăng. Hướng đi bền vững là xây dựng chuẩn mực chất lượng khắt khe và kể được câu chuyện thương hiệu bản địa độc bản cho từng sản phẩm, tương tự cách Nhật Bản đã thành công vang dội với bò Kobe hay dưa lưới cao cấp.
"Nếu định vị đúng và triển khai một cách bài bản, việc chinh phục thị trường Trung Quốc thông qua chuỗi giá trị chế biến và thương hiệu sẽ tạo bước ngoặt lớn. Đây chính là bệ phóng vững chắc để không chỉ nông sản mà nhiều ngành hàng khác của Việt Nam tự tin vươn ra các thị trường khó tính trên toàn cầu" - TS Điền nhấn mạnh.
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới là rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
