 |
| Thuốc giải độc botulinum được bàn giao cho đại diện của Sở Y tế Đà Nẵng, bác sĩ Phạm Hồng Hà, Phó Trưởng phòng Quản lý Dược, người đã chờ sẵn tại sân bay Nội Bài cùng nhóm WHO Việt Nam. Ảnh: WHO Việt Nam. |
Mới đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tài trợ khẩn cấp cho Việt Nam 5 lọ thuốc giải độc botulinum để phục vụ điều trị các bệnh nhân ở Đà Nẵng bị ngộ độc sau khi ăn cá ủ chua. Số thuốc được lấy từ kho dự trữ thuốc của WHO tại Geneva (Thụy Sĩ), được bảo quản và vận chuyển trong điều kiện đặc biệt để đảm bảo đưa thuốc về Việt Nam sớm nhất.
Ngộ độc botulism là một trong những dạng ngộ độc thực phẩm nguy hiểm nhất do độc tố của vi khuẩn Clostridium botulinum gây ra. Chỉ một lượng rất nhỏ độc tố cũng có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và không qua khỏi nếu không được điều trị kịp thời.
Thuốc giải độc chính hiện nay là Botulism Antitoxin Heptavalent (BAT) - loại thuốc có khả năng trung hòa 7 loại độc tố botulinum khác nhau. BAT có khả năng trung hòa độc tố tự do và ngăn ngừa tiến triển đến suy hô hấp nếu được sử dụng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng.
Tuy nhiên, loại thuốc này có giá thành rất cao, khoảng 8.000 USD mỗi lọ, và trong nhiều trường hợp bệnh nhân cần nhiều lọ để điều trị. Có nhiều nguyên nhân khiến BAT trở thành một trong những loại thuốc giải độc đắt đỏ nhất trong y học.
Bệnh hiếm khiến chi phí sản xuất cao, với số lượng ít
Botulism là bệnh rất hiếm. Đây là một trong những lý do quan trọng nhất khiến thuốc giải độc tố này đắt đỏ. Trên toàn thế giới chỉ ghi nhận khoảng 1.000 ca mỗi năm, trong đó Mỹ có vài trăm ca.
Chính vì số ca bệnh ít, nhu cầu thuốc không lớn, các nhà sản xuất chỉ sản xuất với quy mô nhỏ. Điều này khiến chi phí sản xuất không giống các loại thuốc phổ biến, dẫn tới giá thành cao hơn nhiều cho mỗi liều thuốc.
Thị trường thuốc botulism rất nhỏ, trong khi quy định phê duyệt sinh học của các cơ quan quản lý như FDA rất nghiêm ngặt. Điều này khiến số nhà sản xuất được cấp phép rất ít.
Hiện nay, thuốc BAT thương mại chủ yếu do Emergent BioSolutions (Canada/Mỹ) sản xuất, trước đây thuộc công ty Cangene. Việc chỉ có một số ít nhà sản xuất khiến nguồn cung toàn cầu hạn chế, góp phần đẩy giá thuốc lên cao.
Ngoài ra, dự trữ thuốc giải độc botulinum cũng là một thách thức. Chi phí mua thuốc cao trong khi thời hạn sử dụng ngắn (chỉ 3 năm) khiến các cơ sở y tế lo ngại trong quản lý hàng tồn kho, nhất là với các cơ sở ít gặp các ca bệnh ngộ độc botulinum. Điều này cũng dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong những thời điểm quan trọng.
 |
| Thuốc giải độc botulinum có giá rất cao khoảng 8.000 USD/lọ. Ảnh: Nguyên Hạnh. |
Quy trình sản xuất phức tạp
Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), BAT là thuốc sinh học có quy trình sản xuất phức tạp hơn nhiều so với thuốc hóa học thông thường. Điều này cũng khiến chi phí sản xuất cao. Thuốc được tạo ra từ kháng thể trong huyết tương của ngựa đã được gây miễn dịch với độc tố botulinum.
Quy trình sản xuất bao gồm nhiều bước phức tạp: gây miễn dịch cho ngựa để tạo kháng thể, thu thập huyết tương, tinh chế kháng thể và xử lý để loại bỏ các thành phần gây phản ứng miễn dịch. Quá trình này tốn nhiều thời gian, chi phí và phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.
Đặc biệt, theo WHO, có 7 dạng độc tố botulinum khác nhau, từ loại A đến G. Bốn trong số đó (loại A, B, E và hiếm hơn là F) gây bệnh ngộ độc botulinum ở người. Các loại C, D và E gây bệnh ở các loài động vật có vú khác, chim và cá.
Việc phát triển một loại kháng độc tố có khả năng trung hòa nhiều loại độc tố cùng lúc đòi hỏi nghiên cứu lâu dài, thử nghiệm phức tạp và quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Chi phí nghiên cứu và phát triển vì thế rất cao và được tính vào giá thuốc.
 |
| Thực phẩm muối chua, các loại mắm... bảo quản trong hộp vặn chặt có thể tạo điều kiện yếm khí, thuận lợi cho cho vi khuẩn Clostridium Botulinum phát triển và gây độc tố cho người ăn. Ảnh: Instructables. |
Chi phí điều trị tổng thể cao và phạm vi bảo hiểm hạn chế
Bài nghiên cứu trên NIH/PubMed Central mô tả botulism là bệnh hiếm nhưng rất nguy hiểm. Vì vậy, thuốc trị độc tố được sản xuất với quy mô nhỏ và thường phải dự trữ cho các trường hợp khẩn cấp.
Chi phí điều trị tổng thể thường rất cao cho mỗi bệnh nhân, bao gồm liệu pháp kháng độc tố, chăm sóc tích cực và nằm viện kéo dài. Riêng thuốc kháng độc tố botulinum 7 thành phần có giá khoảng 8.000 USD mỗi lọ, với các trường hợp nặng cần nhiều liều.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học PLOS ONE cho thấy chi phí điều trị trung bình cho mỗi bệnh nhân ngộ độc botulism lên tới 37.607 USD nếu được điều trị sớm bằng BAT, nhưng có thể tăng lên 94.223 USD khi điều trị muộn, chủ yếu do thời gian nằm viện và chăm sóc hồi sức kéo dài.
Bên cạnh đó, những thách thức trong việc hoàn trả bảo hiểm làm tăng thêm rào cản về chi phí, vì nhiều đơn vị chi trả xếp điều trị ngộ độc botulinum vào nhóm bệnh hiếm gặp với quy trình phê duyệt phức tạp.
Mặc dù giá rất cao, BAT vẫn được xem là phương pháp điều trị quan trọng nhất đối với ngộ độc botulism. Khi được sử dụng sớm, thuốc có thể trung hòa độc tố đang lưu hành trong cơ thể, ngăn chặn tình trạng liệt tiến triển và giúp giảm nguy cơ không qua khỏi.
Vì vậy, nhiều quốc gia và tổ chức y tế vẫn duy trì nguồn dự trữ loại thuốc hiếm này để sẵn sàng ứng phó với các ca ngộ độc botulism, dù căn bệnh này rất hiếm gặp.
Tại Việt Nam, ngộ độc botulinum hiếm nhưng một khi đã mắc, việc điều trị sẽ là trở ngại lớn vì nước ta hiện chưa sản xuất cũng như không tích trữ sẵn huyết thanh giải độc BAT.
Trước đó, năm 2020, khi xảy ra vụ hàng chục người ngộ độc botulinum sau khi ăn pate chay, Việt Nam cũng không có sẵn thuốc giải độc botulinum và WHO đã hỗ trợ khẩn cấp 10 lọ thuốc từ Thụy Sĩ để cứu chữa bệnh nhân.
Năm 2023, WHO tiếp tục hỗ trợ Việt Nam 6 lọ thuốc giải độc botulinum, được vận chuyển khẩn cấp từ Thụy Sĩ đến TP.HCM để điều trị cho ba bệnh nhân mắc bệnh hiếm gặp này.
Cuốn sách "Siêu tổ chức con người" của tác giả Rodney Dietert đem tới cho bạn đọc những kiến thức hữu ích để bảo vệ hàng rào đề kháng tự nhiên của cơ thể và xây dựng lối sống lành mạnh.
