Vì sao ông Trump làm mếch lòng dân Mỹ?

Thăm dò cho thấy người dân Mỹ dường như đang không hài lòng về Tổng thống Donald Trump hơn bao giờ hết. Ảnh: CNN.

Người dân Mỹ dường như đang không hài lòng về Tổng thống Donald Trump hơn bao giờ hết, kể cả sau vụ bạo loạn tại Điện Capitol ngày 6/1/2021, theo CNN.

Dựa trên thăm dò dư luận của CNN, tỷ lệ ủng hộ trung bình 35% của ông Trump đang tiến gần tới mốc của cựu Tổng thống George Bush. Ông Bush là tổng thống duy nhất kể từ thời Jimmy Carter có tỷ lệ ủng hộ duy trì ở mức giữa 30% hoặc thấp hơn trong thời gian dài.

Thực tế này có nguy cơ đẩy đảng Cộng hòa vào thế yếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 diễn ra trong 6 tháng tới.

Vì đâu nên nỗi?

Khoảnh khắc đầu tiên tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm mạnh là ngay tháng 1/2025. Ông Trump nhậm chức với tỷ lệ ủng hộ cao nhất từ trước đến nay, với một số khảo sát đạt trên 50% vào cuối tháng 1/2025. Tuy nhiên, tuần trăng mật ngắn chẳng tày gang, ngay lập tức sụt vài điểm phần trăm.

Không rõ nguyên nhân dẫn tới thực tế này. Hai lý do khả quan nhất có thể là việc ông ân xá cho hầu hết bị cáo trong vụ bạo loạn ngày 6/1/2021 tại Điện Capitol và cắt giảm ngân sách cùng dịch vụ chính phủ tại Cơ quan Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do tỷ phú Elon Musk đứng đầu.

Bước ngoặt lớn tiếp theo đến vào đầu tháng 4/2025, khi ông Trump mạnh tay với các biện pháp thuế quan với tuyên bố “Ngày giải phóng”. Những người Mỹ trước đây tò mò về thuế quan đã nhanh chóng quay lưng. Tỷ lệ ủng hộ trung bình giảm từ 45% khi thuế quan được công bố xuống còn 41% một tháng sau đó.

6 tháng tiếp theo tương đối ổn định, với hai sự kiện đáng chú ý là đảng Cộng hòa tại Quốc hội thông qua dự luật theo chương trình nghị sự của ông Trump và cách Bộ Tư pháp xử lý Hồ sơ Epstein. Trong lúc đó, đảng Dân chủ có một kỳ bầu cử thắng lợi khi chiến thắng áp đảo trong các cuộc đua chức thống đốc ở New Jersey và Virginia.

Thời điểm đáng chú ý tiếp theo là tháng 1, khi chiến dịch trấn áp nhập cư quyết liệt lên đỉnh điểm khi đặc vụ liên bang nổ súng gây chết người tại Minneapolis. Tuy nhiên, tỷ lệ giảm không nhiều.

Vấn đề lớn nhất hiện tại là cuộc chiến với Iran, với một thăm dò cho thấy 61% người Mỹ coi đó là “sai lầm”. Tỷ lệ giảm từ mức trung bình 38% khi cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng 2 xuống còn 35% hiện tại. Cuộc chiến buộc những người từng kiên định ủng hộ ông trong nhiều năm phải thay đổi lập trường, đồng thời đẩy các chỉ số kinh tế xuống mức thấp kỷ lục.

Tỷ lệ ủng hộ ông Trump dựa trên khảo sát của CNN, tính tới ngày 1/5. Màu xanh là tỷ lệ ủng hộ, màu tím là tỷ lệ không ủng hộ.

Bên cạnh những bước ngoặt quan trọng trên, có một số lý do ảnh hưởng tới cách công chúng Mỹ nhìn nhận tổng thống của họ.

Đầu tiên là thái độ quá tự tin. Ông Trump thực hiện một số nước đi hợp lòng dân (như tăng cường trục xuất người nhập cư bất hợp pháp) nhưng lại theo hướng người Mỹ coi là hơi quá đà (như cuộc đàn áp ở Minneapolis). Quan trọng nhất, ông Trump nắm quyền theo phong cách áp đặt đơn phương. Ví dụ, dù nền kinh tế Mỹ chưa ổn định và giá cả vẫn ở mức cao, ông Trump vẫn quyết định áp đặt thuế quan toàn cầu và xung đột với Iran.

Yếu tố then chốt thứ hai là việc ông Trump tự đẩy mình vào thế bế tắc trong vấn đề quan trọng nhất: Chi phí sinh hoạt.

Thuế quan có tác động, nhưng cuộc chiến với Iran mới là đòn giáng chí mạng. Giá xăng tại Mỹ tăng vọt lên hơn 4 USD/gallon dìm tỷ lệ ủng hộ ông Trump trong vấn đề kinh tế xuống mức thấp kỷ lục 31%. Những con số xoay quanh chi phí sinh hoạt càng giảm mạnh hơn, khi hầu hết thăm dò cho thấy 70% hoặc hơn số người được hỏi không tán thành.

Lý do thứ 3 nằm ở cách tổng thống đặt sai thứ tự ưu tiên. Người Mỹ không chỉ không hài lòng về các chính sách, mà còn cho rằng ông Trump bỏ bê vấn đề chi phí sinh hoạt.

Thăm dò hồi tháng 3 của CNN cho thấy 65% ​​người Mỹ được hỏi nghĩ ông Trump “chưa hành động đủ mạnh” để giảm giá cả, còn theo thăm dò của CBS News-YouGov, 3/4 người tham gia chọn ông Trump chưa tập trung đủ.

Trong khi đó, người Mỹ gần như không quan tâm tới việc ông Trump theo đuổi hàng loạt chiến dịch quân sự ở nước ngoài. Thăm dò hồi tháng 3 của CNN cho thấy 67% người Mỹ nghĩ ông Trump không để mắt đầy đủ đến những vấn đề quan trọng nhất của đất nước.

Cuối cùng, nhiều thăm dò của Trung tâm Nghiên cứu Pew chỉ ra người Mỹ sụt giảm niềm tin mạnh mẽ vào khả năng tổng thống đưa ra các quyết định đúng đắn về chính sách đối ngoại. Khảo sát mới của Pew hôm 2/5 tiết lộ ít nhất 60% người Mỹ không tin ông Trump có thể điều hành nhánh hành pháp, sử dụng lực lượng quân sự đúng đắn, đưa ra các quyết định chính sách đối ngoại tốt hoặc làm việc hiệu quả với Quốc hội.

Tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức thấp trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ sắp tới. Ảnh: Politico.

Tỷ lệ ủng hộ tổng thống quan trọng tới mức nào?

Bầu cử giữa kỳ nhìn chung được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về tổng thống. Tổng thống càng không được lòng dân, đảng của tổng thống càng có xu hướng thất bại.

Một số cuộc bầu cử giữa kỳ tồi tệ nhất trong lịch sử hiện đại diễn ra khi tỷ lệ ủng hộ tổng thống dưới 50%: Harry Truman năm 1946 (đảng mất 55 ghế Hạ viện), Lyndon Johnson năm 1966 (48 ghế), Ronald Reagan năm 1982 (26 ghế), Bill Clinton năm 1994 (54 ghế), George W. Bush năm 2006 (30 ghế), Barack Obama năm 2010 (64 ghế) và Trump năm 2018 (42 ghế).

Ngược lại, các tổng thống có tỷ lệ ủng hộ trên 60% hầu như mất ít hơn 10 ghế hoặc thậm chí còn giành thêm ghế.

Một ngoại lệ xảy ra vào năm 2022, khi cựu Tổng thống Joe Biden không được lòng dân nhưng đảng Dân chủ không thua đậm, có thể do khi đó Tòa án Tối cao lật ngược phán quyết Roe v. Wade.

Nhiều nhà hoạt động chính trị của đảng Cộng hòa khẳng định đã đến lúc phải mạnh tay tấn công đảng Dân chủ. Ngày càng có nhiều lời kêu gọi tăng cường luận điệu đối đầu với đảng Dân chủ, thậm chí hy sinh việc ca ngợi một số thành tựu nổi bật của tổng thống.

Đây không phải chiến thuật mới mẻ, khi các chiến dịch tranh cử thường chuyển sang hướng tiêu cực khi gần đến ngày bầu cử. Tuy nhiên, những lời kêu gọi này xuất hiện sớm hơn ở thời điểm hiện tại phần lớn do cuộc chiến với Iran và giá dầu khiến Nhà Trắng khó vẽ nên một bức tranh kinh tế tươi sáng.