Vòng 1/16, đương kim á quân Pháp không chỉ tạo ấn tượng bằng tỷ số 3-0 trước Thụy Điển. Đội trưởng Kylian Mbappe gây ngỡ ngàng với phong độ bùng cháy, chạm cột mốc vô tiền khoáng hậu: ghi tổng 10 bàn chỉ sau 9 trận knock-out World Cup, vượt hai huyền thoại Leonidas và Ronaldo de Lima, trở thành chân sút tốt nhất vòng loại trực tiếp cúp thế giới.
 |
| Mbappe và Olise đang rất nổi bật giữa một World Cup hỗn loạn. Ảnh: Reuters. |
Đồng đội của anh, Michael Olise, với 2 đường dọn cỗ cho Bradley Barcola và Mbappe, đã có 5 kiến tạo chỉ sau 4 trận. Anh vượt xa 5 đồng Vua kiến tạo của World Cup 2022 (chỉ với 3 đường chuyền thành bàn). Quan trọng hơn, Olise còn tối đa 4 trận nữa để san bằng, thậm chí vượt mặt kỷ lục 8 kiến tạo của tiền bối đồng hương Raymond Kopa ở World Cup 1958.
Kỳ lạ không?
Tại sao những con số tưởng chừng bất tử, những trường thành của các huyền thoại lại vỡ vụn chỉ trong một giải đấu, dưới gót giày những cầu thủ trẻ trung lẫn… lão tướng?
Nguyên nhân sâu xa nằm ở 4 chuyển dịch cốt lõi.
Mở rộng quy mô
Lý do đầu tiên cũng là nền móng của mọi thay đổi. Quyết định nâng số đội tham dự lên 48 của Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) kéo theo thời lượng tăng đột biến: Tổng số trận toàn giải được đẩy lên 104. Thêm trận tức thêm cơ hội gia tăng thông số. Những kỷ lục sự nghiệp từng đòi hỏi 3 đến 4 chu kỳ giải nối tiếp mới tích lũy đủ, nay bị rút ngắn khoảng cách đáng kể.
Khi World Cup phình to, guồng quay cho phép các cầu thủ thi đấu nhiều hơn so với thế hệ trước. Đơn cử Just Fontaine, Vua phá lưới vĩ đại nhất mọi thời với 13 bàn ở Thụy Điển 1958, để lại dấu ấn chói lọi ấy trong năm mà tuyển Pháp được chơi tối đa 6 trận. Còn năm nay, Lionel Messi và Mbappe đang dẫn đầu đường đua Chiếc giày Vàng với 6 bàn. Nếu cùng vượt qua bán kết, El Pulga còn 5 trận và “Ninja Rùa” còn 4 trận để san lấp kỷ lục trên. Khi ấy, họ có tối đa 8 trận để tối ưu lượng bàn, nhiều hơn Fontaine 2 trận.
Hiện tại, Messi đã tái hiện 86% thành tích làm bàn ở World Cup 2022 (6 so với 7 bàn); Mbappe tái hiện 75% so với cùng kỳ (6 so với 8). Nếu chơi tốt, họ vẫn còn nhiều trận để vượt qua chính mình 4 năm trước, hồi World Cup còn 32 đội.
 |
| Khả năng Messi hay Mbappe chạm đến cột mốc 13 bàn hoàn toàn có thể xảy ra. Ảnh: Reuters. |
Khoảng cách trình độ
Thể thức 48 đội mang đến cơ hội vàng cho những nền bóng đá đang phát triển, nhưng lại gia tăng những cuộc đối đầu chênh lệch ở vòng bảng. Các đội tuyển lớn và những ngôi sao hàng đầu chạm trán đối thủ yếu thường xuyên hơn, từ đó tạo ra cơ hội tích lũy bàn thắng và kiến tạo.
Trận đấu giữa Đức và Curacao ở lượt đầu tiên là minh chứng cho sự chênh lệch. Đội hình toàn những hảo thủ đẳng cấp Champions League đã nã 7 bàn vào lưới thủ thành Eloy Room, người đang thi đấu cho Miami FC ở giải Hạng Hai Mỹ. Dù vậy, Room cũng kịp để lại dấu ấn với 15 pha cứu thua trong trận hòa 0-0 trước Ecuador, một đội cũng mạnh yếu thất thường, để tiệm cận kỷ lục 16 cứu thua của Tim Howard năm 2014.
Tình hình tương tự ở bảng L, nơi có Ghana và Panama, Harry Kane tận dụng cơ hội bỏ túi 3 bàn, qua đó tích lũy đủ 11 bàn trong những lần dự World Cup để vượt qua kỷ lục tuyển Anh của Gary Lineker. "Tam Sư" thiết lập kỷ lục kiểm soát bóng 78,8% trong trận gặp Ghana, tỷ lệ cao nhất lịch sử đối với một đội không thể ghi bàn (hòa 0-0).
Trong khi đó, Senegal thắng 5-0 trước Iraq, đội mất 40 năm mới trở lại World Cup, để đánh dấu lần đầu tiên một đội châu Phi ghi 5 bàn tại đấu trường này.
 |
| Trường hợp “độc lạ” của Lukaku trước New Zealand là dẫn chứng cho khoảng cách trình độ. Ảnh: Reuters. |
Tận phút 85 mới vào sân, Romelu Lukaku vẫn ghi 1, kiến tạo 1 bàn trước New Zealand. Tiền đạo của Napoli trở thành người đầu tiên đóng góp trực tiếp vào 2 bàn với chỉ... 5 lần chạm bóng.
Dù vậy, những đội nhỏ thi đấu kiên cường cũng tạo nên thống kê đặc biệt. Cape Verde trở thành quốc gia nhỏ bé nhất lọt vào vòng knock-out và là đội đầu tiên đi tiếp với 3 trận hòa kể từ trường hợp Chile năm 1998.
Sự phân hóa trình độ tạo ra hai thái cực: hoặc là những cơn mưa bàn thắng, hoặc những kỷ lục phòng ngự.
Cuộc cách mạng về dinh dưỡng và khoa học thể thao
Cầu thủ ngày nay duy trì nền tảng thể lực ở mức cao lâu hơn hẳn so với các thập kỷ trước. Chế độ ăn uống, công cụ phục hồi và giáo án tập luyện hiện đại giúp các lão tướng thi đấu bền bỉ ở độ tuổi xấp xỉ 40.
Messi cùng Cristiano Ronaldo là những người đầu tiên góp mặt ở 6 kỳ World Cup. CR7 độc chiếm kỷ lục ghi bàn ở 6 vòng chung kết. Messi thì vượt qua Jairzinho và Fontaine để nắm giữ kỷ lục ghi bàn trong 7 trận World Cup liên tiếp. Anh nâng tổng số đóng góp trực tiếp vào bàn thắng lên 27, vượt xa kỷ lục 21 lần của Vua bóng đá Pele.
 |
| Ronaldo, Messi hay Ochoa là những cây trường sinh ở World Cup. Ảnh: Reuters. |
Luka Modric, ở độ tuổi 40 và 291 ngày, trở thành cầu thủ lớn tuổi nhất kiến tạo tại World Cup, sau pha phạt góc để Nikola Vlasic ghi bàn quyết định cho Croatia trước Ghana. Jordan Henderson được tung vào sân trong trận gặp Panama, trở thành tuyển thủ Anh đầu tiên thi đấu tại 4 kỳ World Cup và 7 giải đấu lớn.
Ở vị trí gác đền, Vozinha của Cape Verde mang đến hàng loạt con số đáng nể. Ở tuổi 40 và 12 ngày, anh trở thành cầu thủ lớn tuổi nhất góp mặt trong trận đấu đầu tiên của một quốc gia tại World Cup. Vozinha cũng là cầu thủ lớn tuổi thứ 9 ra sân trong lịch sử giải đấu. Đáng nể hơn, anh vươn lên vị trí thứ 2 trong danh sách các thủ môn trên 40 tuổi có nhiều pha cứu thua nhất kể từ năm 1966.
Chất lượng dứt điểm và quả bóng Trionda
Tính đến thời điểm này, 231 bàn đã được ghi sau 79 trận, bỏ rất xa giải đấu nhiều bàn nhất trước đó là World Cup 2022 (172 bàn). Tỷ lệ 2,92 bàn mỗi trận cũng là mức cao nhất được ghi nhận kể từ năm 1970. Mật độ ghi bàn cao bất thường, buộc chúng ta phải cậy nhờ thước đo bàn thắng kỳ vọng (xG) để đánh giá.
Chỉ số xG đo lường chất lượng của từng cơ hội trước khi một cầu thủ tung cú sút, tính toán dựa trên các yếu tố như góc sút, khoảng cách và bộ phận cơ thể được sử dụng. Mỗi cơ hội được gán giá trị từ 0 đến 0,99. Nếu tổng hợp toàn bộ các cơ hội, chúng ta có thể tính được số bàn thắng đáng lẽ xảy ra. Tại World Cup năm nay, 177 bàn đầu tiên được ghi từ tổng mức xG là 155. Tỷ lệ vượt mức kỳ vọng lên tới 14%, bỏ xa mọi phiên bản World Cup trong quá khứ.
 |
| Cuộc đua Vua phá lưới đang có hai cầu thủ ghi 6 bàn, một người ghi 5 bàn, hai người ghi 4 bàn và tận 13 người ghi 3 bàn. |
Ban đầu, nhiều người cho rằng các tiền đạo xuất chúng như Messi, Mbappe hay Kane dứt điểm quá tốt, hoặc do các thủ môn mắc sai lầm. Ví dụ tình huống Fernando Muslera của Uruguay lóng ngóng đẩy bóng vào lưới trước Tây Ban Nha, trở thành thủ môn đầu tiên mắc 3 sai lầm trực tiếp dẫn đến bàn thua trong một kỳ World Cup.
Chất lượng dứt điểm quả là đáng nể, khi mà quá nhiều anh tài đạt phong độ cao kéo đến giải. Kane thậm chí nổ súng đến 61 bàn cho Bayern trên mọi đấu trường mùa rồi.
Tuy nhiên, bí ẩn đóng vai trò không nhỏ được cựu thủ môn Joe Hart chỉ ra chính là quả bóng Trionda. “Ba làn sóng” dường như được thiết kế để bay với tốc độ đánh lừa cảm giác của thủ môn. Hart nhận định: “Quả bóng bay về phía thủ môn nhanh hơn cảm nhận của họ khi rời khỏi chân cầu thủ dứt điểm”.
 |
| Trionda (Ba làn sóng) là quả bóng hiện đại nhất lịch sử giải đấu. |
Sự thay đổi tinh tế trong tốc độ và quỹ đạo làm gián đoạn khả năng phối hợp tay mắt của những người gác đền. Hart dẫn chứng bàn mở tỷ số của Messi trước Algeria, cú sút xa của Mbappe trước Senegal hay cú dứt điểm chìm của Martin Baturina buộc Jordan Pickford chật vật cản phá.
Đặc biệt trong tình huống của Mbappe, thủ thành Edouard Mendy, một nhà vô địch Champions League, đã phán đoán đúng hướng và tiếp cận được quả bóng, nhưng tốc độ bóng bay quá nhanh khiến anh không kịp định hình tư thế tay để đẩy ra. Trionda đã và đang trở thành chất xúc tác hoàn hảo, biến các cơ hội tưởng chừng bình thường thành bàn thắng.
Tựu trung, World Cup 2026 đang tự viết lại lịch sử bóng đá bằng ngôn ngữ của những con số khổng lồ. 48 đội bóng, 104 trận đấu là tiền đề. Những đối thủ chênh lệch trình độ là chất bôi trơn. Sự tiến bộ của khoa học thể thao là năng lượng duy trì. Và, Trionda chính là vũ khí mới đẩy xác suất ghi bàn lên cao.
Bữa tiệc ấy vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Cuốn “The Italian Job” do cố danh thủ Gianluca Vialli viết chung với nhà báo nổi tiếng Gabriele Marcotti mang tới độc giả góc nhìn khác biệt về bóng đá Italy, nơi cuộc chơi được coi như đánh trận.
