 |
Chỉ 15 phút sau khi máy bay cất cánh, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Serbia nhận được cuộc gọi khẩn: hàng triệu USD vàng thỏi, dự kiến đưa về kho an ninh cao tại Belgrade, đã bị bỏ quên trên đường băng của một sân bay ở Thụy Sĩ.
Trong vận tải hàng không, bất chấp giá trị khổng lồ của vàng, hoa tươi, thực phẩm và các mặt hàng dễ hỏng vẫn được ưu tiên. “Chúng tôi đã học được bài học này một cách cay đắng”, bà Jorgovanka Tabaković chia sẻ tại một hội nghị cuối năm ngoái.
Serbia chỉ là một trong số ngày càng nhiều ngân hàng trung ương gấp rút tích lũy khối lượng vàng khổng lồ, đảo ngược hàng thập niên tư duy kinh tế truyền thống và góp phần đẩy giá vàng tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, theo Guardian.
Khi Washington bị cho là thách thức tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), khiến thị trường tài chính chao đảo, giá vàng tuần này đã vọt lên mức kỷ lục 4.643 USD/ounce, và các nhà phân tích dự báo có thể vượt mốc 5.000 USD trong năm nay.
Cuộc chạy đua
Khi ông Trump làm lung lay trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ, các định chế chính thức - cùng với giới đầu tư tư nhân - đang ráo riết mua vàng. Tỷ trọng vàng trong dự trữ của các ngân hàng trung ương đã tăng gấp đôi trong vòng một thập kỷ, lên hơn 25%, mức cao nhất trong gần 30 năm.
Dù một phần phản ánh giá vàng tăng mạnh, các chuyên gia cho rằng động lực sâu xa hơn là nhu cầu “trú ẩn” trước một thế giới bất ổn. Nhiều quốc gia cũng đang gấp rút đưa vàng dự trữ từ nước ngoài hồi hương, đồng thời cắt giảm mức độ phụ thuộc vào đồng USD.
“Về địa chính trị, chúng ta đã chuyển từ Pax Americana sang trạng thái bất hòa toàn cầu. Khi chứng kiến những gì Mỹ đang làm, đó giống như ‘luật rừng’”, ông Raphaël Gallardo, Kinh tế trưởng của công ty quản lý tài sản Carmignac, nhận định.
 |
| Sự bất định từ các chính sách của ông Trump đã khiến tỷ trọng vàng trong dự trữ của các ngân hàng trung ương đã tăng gấp đôi trong thập kỷ qua. Ảnh: Washington Post. |
“Các nhà đầu tư, cả tư nhân lẫn chính phủ, tin rằng dự trữ chiến lược của họ không còn an toàn nếu tính bằng USD, bởi chúng có thể bị tịch thu chỉ sau một đêm. Đồng USD đang mất dần vai trò ‘neo danh nghĩa’ của hệ thống tiền tệ toàn cầu, vì Fed suy giảm uy tín và Quốc hội Mỹ cũng vậy”, ông cho biết thêm.
Dự trữ chính thức là mảnh ghép then chốt của hệ thống tiền tệ toàn cầu. Đóng vai trò như “quỹ an toàn” chống đỡ cho đồng nội tệ, dự trữ thường bao gồm các đồng tiền mạnh như USD, euro, yen, bảng Anh, cùng vàng, trái phiếu và tài sản của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Chúng giúp duy trì niềm tin của nhà đầu tư và có thể được sử dụng để ổn định tỷ giá khi khủng hoảng xảy ra.
USD: Vị thế giảm nhưng chưa hết thời
Trong phần lớn thế kỷ qua, USD là đồng tiền dự trữ chủ đạo, “dầu bôi trơn” cho cỗ máy tài chính toàn cầu và phương tiện thanh toán trong phần lớn thương mại thế giới.
Trong lịch sử, hệ thống tiền tệ từng neo giá trị tiền tệ vào vàng, với cam kết chuyển đổi tiền giấy sang một lượng vàng cố định - phản ánh sự ám ảnh kéo dài hàng thiên niên kỷ của loài người với kim loại quý này.
Tuy nhiên, mối liên kết đó bị cắt đứt vào thập niên 1970, khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon chấm dứt chế độ bản vị vàng, đồng thời khép lại hệ thống Bretton Woods ra đời năm 1944. Từ đó, tỷ giá các đồng tiền thả nổi theo cung - cầu trên thị trường quốc tế.
Ngày nay, vị thế của USD đang suy giảm, phản ánh các chính sách khó lường của ông Trump: từ can thiệp vào Fed, tình trạng tài khóa mong manh của Mỹ, cho tới việc Washington sẵn sàng sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế. Điển hình là việc nhắm vào dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi Tổng thống Vladimir Putin phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine.
 |
| Trong phần lớn thế kỷ qua, đồng USD là loại tiền tệ dự trữ chính được ưa chuộng. Ảnh: Reuters. |
Dù vậy, USD vẫn chưa “hết thời”. Tỷ trọng của đồng tiền này trong tổng dự trữ ngân hàng trung ương đã giảm từ khoảng 66% một thập kỷ trước xuống còn 57% hiện nay. Các nhà kinh tế cho rằng nguyên nhân là chưa có lựa chọn thay thế rõ ràng: bảng Anh, euro, yen hay nhân dân tệ đều thiếu quy mô toàn cầu. Vì thế, các định chế quay lại với vàng - kho lưu trữ giá trị lâu đời và đáng tin cậy nhất của nhân loại.
Tháng 6 năm ngoái, nhờ giá tăng mạnh, vàng đã vượt euro để trở thành tài sản dự trữ quan trọng thứ hai thế giới, chỉ sau USD.
“Không ai có thể thay thế USD, vì vậy vàng ‘tỏa sáng’ theo cách mặc định”, ông Gallardo nói. “Người ta đang quay về với thứ mà Keynes gọi là ‘di tích man rợ’, bởi vàng không phải là khoản nợ của bất kỳ ai”.
"Vũ khí hóa dự trữ"
Theo khảo sát của Invesco với 50 ngân hàng trung ương, khoảng một nửa dự kiến sẽ tăng tỷ trọng vàng trong dự trữ. Hai phần ba cũng lên kế hoạch đưa vàng đang gửi ở nước ngoài về cất giữ trong nước.
“Vàng luôn là nơi trú ẩn an toàn tối thượng. Trong thời kỳ bất ổn chính trị, bạn sẽ thấy các ngân hàng trung ương đẩy mạnh mua vàng. Đó là lớp bảo vệ cuối cùng khi các đồng tiền pháp định gặp trục trặc”, ông Rod Ringrow, Trưởng bộ phận định chế chính thức của Invesco, cho biết.
“Bốn năm qua chứng kiến xu hướng ‘vũ khí hóa dự trữ’ sau xung đột Ukraine. Các ngân hàng trung ương bắt đầu tự hỏi: nếu tôi có vàng, liệu tôi có yên tâm khi để nó ở trong nước hay ở các kho ngoại quốc? Chúng tôi đang thấy một sự dịch chuyển rõ rệt”.
Trong lịch sử, nhiều ngân hàng trung ương gửi vàng tại London, Thụy Sĩ và New York - những trung tâm giao dịch vàng toàn cầu, nổi tiếng ổn định về chính trị và kinh tế.
Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) là đầu mối quan trọng nhất thế giới, phục vụ khoảng 70 định chế chính thức. Các hầm ngầm sâu dưới lòng London của BoE chứa khoảng 400.000 thỏi vàng, trị giá hơn nửa nghìn tỷ USD.
 |
| Các hầm chứa tiền của Ngân hàng Anh, nằm sâu dưới lòng đất London, chứa khoảng 400.000 thỏi vàng. Ảnh: Shutterstock. |
Làn sóng hồi hương vàng - cùng những rắc rối phát sinh - gần đây càng được chú ý. Venezuela có số vàng trị giá 2 tỷ USD bị “mắc kẹt” tại BoE, do Chính phủ Anh không công nhận chính quyền Caracas. Nga cũng từng đe dọa Bỉ, nơi đang giữ phần lớn dự trữ ngoại tệ bị đóng băng của Moscow.
Bên cạnh Serbia, Ấn Độ, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã tìm cách đưa vàng dự trữ về nước. Ba Lan đã hồi hương hàng trăm tấn vàng từng được chuyển sang London, Mỹ và Canada trong Thế chiến II.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới, mua vào của các ngân hàng trung ương tăng 10% trong năm tính đến tháng 9, dẫn đầu là Ba Lan, Kazakhstan, Azerbaijan và Trung Quốc. Bắc Kinh đã tích lũy hơn 2.000 tấn vàng, ước tính đứng thứ sáu thế giới. Tuy nhiên, Mỹ vẫn được cho là dẫn đầu với hơn 8.000 tấn, dù kho Fort Knox chưa được kiểm toán chính thức kể từ năm 1953.
Một số ý kiến cho rằng tiền mã hóa có thể trở thành tài sản dự trữ trong tương lai. Tuy nhiên, với biến động lớn và rủi ro an ninh, các ngân hàng trung ương vẫn tỏ ra thận trọng. Ít nhất trong tương lai gần, vàng vẫn là lựa chọn an toàn nhất khi niềm tin vào trật tự tiền tệ cũ lung lay.
Ông Jonathan Fortun, kinh tế gia tại Viện Tài chính Quốc tế (IIF), nhận định: dù vàng đang lên ngôi và tiền mã hóa có thể là bước tiếp theo, vẫn rất ít tài sản đủ sức thách thức USD.
“Tôi không nghĩ việc ‘phế truất’ đồng USD sẽ là mối lo lớn nhất nếu chúng ta phải quay lại trao đổi bằng vàng. Khi đó, đó chỉ là hệ quả thứ cấp - và chúng ta sẽ phải đối mặt với rất nhiều vấn đề khác nghiêm trọng hơn”, ông nói.
Trong hơn 200 năm qua, mặc dù trải qua nhiều thăng trầm, thị trường chứng khoán vẫn là nơi tốt nhất để các nhà đầu tư dài hạn xây dựng sự sung túc. Nhưng để thành công trong mảng này, cần hiểu rõ các quy luật của thị trường, hiểu các mùa hoạt động của nó. Câu hỏi lớn nhất về tài chính trong tâm trí tất cả chúng ta ngày nay là gì? Theo kinh nghiệm của tác giả Anthony Robbins trong cuốn Đầu tư thông minh, chúng ta đều đang tìm kiếm câu trả lời cho cùng một vấn đề: “Tôi nên đặt tiền của mình vào đâu?”.
