Thế giới đang dõi theo những tín hiệu mới cho thấy Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa cân nhắc khả năng leo thang chiến sự với Iran.
Dù từng xây dựng vị thế chính trị dựa trên cam kết chấm dứt các “cuộc chiến bất tận” như tại Iraq hay Afghanistan, ông Trump hiện tuyên bố đang xem xét phương án triển khai bộ binh nhằm kiểm soát một hòn đảo chiến lược của Iran.
Động thái này không quá bất ngờ nếu xét đến mối quan tâm lâu nay của ông đối với dầu mỏ - thể hiện qua các phát biểu về Venezuela trong năm nay, cũng như những quan điểm từ thập niên 1980 liên quan đến Iran.
Nếu Washington thực sự quyết định đưa quân chiếm đảo Kharg, giới phân tích đang chia rẽ thành hai luồng quan điểm trái ngược về kịch bản có thể xảy ra, NBC cho biết.
 |
| Ông Trump cho biết không loại trừ khả năng đánh chiếm đảo Kharg trong cuộc phỏng vấn trên Không lực Một ngày 29/3. Ảnh: Reuters. |
"Cú đấm quyết định"
Ở góc nhìn “diều hâu”, một số chuyên gia quân sự cho rằng kiểm soát hòn đảo này sẽ mang lại lợi thế chiến lược lớn cho Washington, tạo ra một “cú đấm quyết định” buộc Iran phải xuống thang.
Ông Francis A. Galgano, cựu trung tá Lục quân Mỹ, hiện là giáo sư địa lý quân sự tại Đại học Villanova, cho rằng nếu mục tiêu là giành ưu thế trong cuộc chiến với Iran, việc kiểm soát đảo Kharg cần trở thành một nhiệm vụ trọng tâm.
Theo ông, động thái này sẽ mang lại cho Mỹ “đòn bẩy cực lớn” trong đàm phán, đồng thời trở thành công cụ gây sức ép buộc Iran chấm dứt các cuộc tấn công vào hoạt động hàng hải.
 |
| Trong mắt các chiến lược gia “diều hâu”, kiểm soát Kharg đồng nghĩa với việc nắm trong tay một “đòn bẩy hệ thống” với Iran. Biểu đồ: BBC. |
Nằm sâu trong Vịnh Ba Tư, đảo Kharg không phải một điểm nóng quân sự theo nghĩa truyền thống. Nhưng về kinh tế - năng lượng, đây là mục tiêu có giá trị chiến lược hàng đầu.
Phần lớn dầu thô xuất khẩu của Iran - nguồn thu ngoại tệ sống còn của quốc gia này - đều đi qua các cảng và kho chứa tại Kharg. Hòn đảo vì thế được ví như “van khóa” của nền kinh tế Iran nếu bị kiểm soát hoặc vô hiệu hóa, Tehran gần như mất đi nguồn tài chính để duy trì bộ máy nhà nước và chiến tranh.
Tầm quan trọng của Kharg còn vượt ra ngoài phạm vi quốc gia. Nó gắn trực tiếp với Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu. Trong bối cảnh khu vực này đã bất ổn vì chiến sự, bất kỳ cú sốc nào tại Kharg đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng, kéo theo hệ lụy dây chuyền đối với kinh tế thế giới.
Trong cách nhìn này, Kharg không đơn thuần là mục tiêu chiến thuật, mà là “cây gậy” chiến lược - công cụ để ép Iran dừng các hoạt động quân sự, đặc biệt là những hành động gây bất ổn đối với tuyến vận tải biển.
Hơn thế, với những người ủng hộ, đây còn là cơ hội để Washington chứng minh rằng họ sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự ở mức cao nhất nhằm bảo vệ trật tự năng lượng toàn cầu - một thông điệp không chỉ gửi tới Tehran, mà còn tới các đối thủ khác.
“Một quyết định thảm họa”
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia về quan hệ Mỹ - Iran cảnh báo rằng kịch bản này tiềm ẩn rủi ro cực lớn, cả về quân sự lẫn chiến lược.
Ông Christian Emery, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Iran tại Đại học College London, cảnh báo đây là một “canh bạc rủi ro cao”.
Ông cho rằng Nhà Trắng đang đặt cược rằng việc đánh mất nguồn thu hàng chục tỷ USD mỗi năm sẽ buộc lãnh đạo Iran phải nhượng bộ. Tuy nhiên, thành công quân sự “không hề được đảm bảo”, trong khi nguy cơ xung đột leo thang thành một cuộc chiến nguy hiểm hơn là rất lớn.
Một số nhà phân tích so sánh kịch bản này với tình huống tại đảo Rắn trong xung đột Nga - Ukraine, nơi một lực lượng có thể chiếm giữ vị trí chiến lược nhưng lại gặp khó khăn lớn trong việc duy trì kiểm soát lâu dài, theo WSJ.
Trước hết, về mặt địa lý, Kharg nằm rất gần đất liền Iran - chỉ khoảng 32 km. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ lực lượng nào đổ bộ lên đảo cũng sẽ nằm hoàn toàn trong tầm bắn của tên lửa, pháo binh và UAV từ lãnh thổ Iran.
Khác với các chiến dịch đổ bộ xa bờ, nơi đối phương bị hạn chế khả năng tiếp cận, Kharg đặt quân đội Mỹ vào tình thế “bị khóa chặt” trong một không gian hẹp, liên tục chịu áp lực tấn công từ nhiều hướng. Ngay cả khi chiếm được đảo, việc giữ vững vị trí sẽ là một bài toán cực kỳ khó khăn.
Không chỉ vậy, Kharg nằm sâu trong Vịnh Ba Tư, khiến việc triển khai lực lượng mất thời gian đáng kể. Điều này tạo ra “khoảng trống chiến thuật” để Iran chuẩn bị phòng thủ, rải thủy lôi, triển khai hệ thống chống đổ bộ và thiết lập các tuyến phản công.
Theo ông Emery, kịch bản này “có thể là một quyết định cực kỳ thảm khốc”, khiến xung đột kéo dài nhiều tháng và vượt ngoài tầm kiểm soát.
 |
| Lực lượng Mỹ đổ bộ lên đảo Kharg có khả năng sẽ phải đối mặt với áp lực tấn công liên tục từ nhiều hướng. Ảnh: Reuters. |
Nói cách khác, chiến dịch này không phải một đòn đánh chớp nhoáng, mà có nguy cơ trở thành một cuộc đối đầu kéo dài, với chi phí ngày càng tăng.
Một trong những lợi thế được nhiều nhà quan sát nhấn mạnh là ưu thế trên không mà Mỹ và Israel được cho là đã giành được trong giai đoạn đầu chiến dịch. Các đợt không kích liên tiếp được cho là đã làm suy yếu đáng kể hệ thống phòng không và một phần năng lực tên lửa của Iran, mở ra khả năng cho các lực lượng không quân Mỹ và Israel hoạt động sâu trong không phận Iran với mức độ cản trở ít hơn so với trước.
Tuy vậy, Tehran vẫn duy trì khả năng tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV từ các vị trí ven biển. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ lực lượng nào triển khai trên đảo Kharg hay các hòn đảo khác trong Vịnh Ba Tư đều phải đối mặt với nguy cơ bị phản công liên tục.
Trong bối cảnh này, việc kiểm soát những điểm chiến lược như Kharg có thể mang lại lợi thế đáng kể về cả kinh tế lẫn quân sự. Tuy nhiên, thành công hay thất bại của kế hoạch vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm phản ứng của Iran và mức độ chấp nhận rủi ro từ phía Washington.
Nhưng, đánh để làm gì?
Dẫu vậy, một trong những câu hỏi lớn nhất xoay quanh kế hoạch Kharg không phải là “có thể đánh được hay không”, mà là “đánh để làm gì”.
Nếu mục tiêu là buộc Iran đầu hàng, thì câu hỏi tiếp theo là: điều gì sẽ xảy ra sau đó? Ai sẽ kiểm soát Kharg? Làm thế nào để duy trì trật tự trong một khu vực đầy biến động?
Những câu hỏi này gợi lại các bài học từ Iraq và Afghanistan - nơi Mỹ từng giành chiến thắng quân sự nhanh chóng, nhưng lại gặp khó khăn kéo dài trong việc ổn định hậu xung đột. Trong trường hợp Kharg, vấn đề thậm chí còn phức tạp hơn, bởi đây không chỉ là một lãnh thổ, mà là một mắt xích trong hệ thống năng lượng toàn cầu.
Tựu trung lại, phương án đánh chiếm Kharg là một canh bạc với nhiều tầng rủi ro.
Ở kịch bản lạc quan, Mỹ có thể giành quyền kiểm soát hòn đảo, gây sức ép mạnh lên Iran và buộc Tehran phải nhượng bộ. Nhưng ngay cả trong trường hợp đó, câu hỏi về “giữ” vẫn khó hơn “đánh”.
Ở kịch bản tiêu cực, chiến dịch có thể kéo dài, khiến Mỹ sa lầy trong một cuộc xung đột tiêu hao, đồng thời kích hoạt phản ứng dây chuyền trên toàn khu vực.
Và trong kịch bản xấu nhất, Kharg có thể trở thành điểm bùng phát của một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu - nơi chiến tranh không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn lan sang thị trường và đời sống kinh tế của hàng tỷ người.
Khi các phương án “đánh nhanh thắng nhanh” không mang lại kết quả như kỳ vọng, áp lực phải làm điều gì đó mang tính đột phá sẽ gia tăng. Và chính trong những thời điểm như vậy, những quyết định rủi ro nhất thường được đưa ra.
Với ông Trump, Kharg có thể là cơ hội để xoay chuyển cục diện. Nhưng cũng có thể là bước đi khiến cuộc chiến vượt khỏi tầm kiểm soát.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
