Hiện nay, cây cà phê vẫn được trồng bằng cách ươm hạt là chủ yếu. Ảnh: H.A.

Cây cà phê được nhân giống theo ba phương pháp khác nhau là gieo hạt, ghép chồi hoặc giâm cành, hai cách sau là khá rắc rối và không được ưa chuộng cho lắm. Trong canh tác cà phê, không có công đoạn nào quan trọng mà lại thường xuyên bị lơ là và làm hỏng như việc trồng cây trong vườn ươm, nhất thiết phải dành cho cây non sự chăm sóc chu đáo nhất và ta cần theo dõi sát sao mới thành công được.

Vì mục đích này, ta cần lựa chọn một mảnh đất chưa qua canh tác, thoai thoải, ấm và khô, mềm và không màu mỡ hơn mảnh đất mà sau đó cây sẽ được chuyển tới, nhưng gần nguồn nước và nếu có thể thì chọn nơi nước có dòng chảy. Các luống gieo hạt phải được bóng râm che phủ phần nào nhưng không tới mức hoàn toàn không có nắng mặt trời hay gặp tình trạng cây che bóng mát hứng mưa rồi dội nước thành dòng lên luống.

Ta cũng cần dọn sạch các gốc cây lớn, đào xới kỹ tới độ sâu 25-30 cm, làm sao cho đất thật tơi xốp, vun đất lên cao một chút để dễ thoát nước, và chia nó thành những luống hẹp dài. Đào một rãnh sâu bên trên các luống theo đường xéo để ngăn ngừa tổn hại do mưa và sự xói mòn.

Các hạt được gieo thành hàng cách nhau 15-25 cm, ở độ sâu khoảng 60 cm và rải ra cách nhau khoảng 2,5 cm trong lỗ gieo hạt, sau đó được nhẹ nhàng phủ lên một lớp đất mùn và che dưới bóng râm. Một cách che nắng hiệu quả và rẻ tiền là đặt các cành cây lên một cái khung nhẹ dựng bằng cọc gỗ. Việc tưới nước phải thực hiện vào buổi sáng hoặc gần lúc hoàng hôn.

Một giạ hạt cà phê cho ra khoảng 20.000 - 30.000 cây, loại hạt tốt nhất lấy từ cà phê “vỏ trấu”, được hái khi đã chín tới, tách bỏ vỏ và vỏ thịt bằng tay, chưa bị lên men, không rửa và được phơi khô ở chỗ râm mát. Khi cây non mọc ra từ hai đến bốn lá, không kể lá mầm, hãy cẩn thận bứng lên và chuyển đi, trong thời tiết ẩm ướt nhiều mây, từ luống gieo hạt sang vườn ươm và đặt cách nhau 25-30 cm.

Trong lúc đó, phải cực kỳ chú ý để không làm gãy gập rễ cái còn non mềm nhưng nếu rễ cái quá dài thì tốt nhất là cắt theo góc xiên cho ngắn đi, như vậy nó sẽ sớm mọc ra lại. Nếu không thực hiện bước chuyển từ luống gieo hạt ra vườn ươm, cây được để trên luống gieo hạt cho đến khi chúng lớn hơn. Tuy nhiên, nhiều người quả quyết nên làm theo cách thứ nhất, vì nhờ đó, rễ non sẽ trở nên cứng cáp và khi đem ra vườn trồng, sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn đối với các loại côn trùng, sâu bệnh và thời tiết bất lợi.

Một lời khuyên thiết thực để ngăn cho cây non không bị sâu bọ gặm ăn trên mặt đất là khi trồng cây, hãy nhẹ nhàng dùng một mẩu giấy rộng khoảng 7,5 cm quấn quanh chỗ thân cây nối với rễ. Cách tốt nhất để ngăn chặn nguy cơ cây non bị nóng cháy ngay sau khi trồng là sử dụng các biện pháp tạo bóng râm đơn giản. Trong khoảng một năm hoặc khi cây đạt tới chiều cao khoảng 45 cm, chúng đã sẵn sàng để được chuyển ra trồng lâu dài ở ngoài đồn điền.