|
|
Sử dụng nhiều đồ uống có đường làm tăng nguy cơ ảnh hưởng gan. Ảnh: Freepik. |
Ung thư gan hiện là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ ba trên thế giới. Trong nhiều năm, các bác sĩ chủ yếu tập trung vào những "thủ phạm" quen thuộc như viêm gan B, viêm gan C hay lạm dụng rượu bia.
Tuy nhiên, cùng với làn sóng béo phì và đái tháo đường gia tăng trên toàn cầu, các rối loạn chuyển hóa đang nổi lên như một động lực mới thúc đẩy căn bệnh này. Chính vì vậy, những lựa chọn tưởng chừng rất nhỏ trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là chế độ ăn uống, ngày càng được giới khoa học quan tâm.
Năm 2023, khi Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc WHO xếp aspartame - một chất tạo ngọt thường dùng trong các loại nước ngọt không đường - vào nhóm "có thể gây ung thư", nhiều người bắt đầu lo ngại về độ an toàn của những sản phẩm này.
Trong khi đó, tác động của nước ngọt có đường đối với sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ béo phì, đái tháo đường và các bệnh mạn tính, cũng từ lâu là chủ đề được giới khoa học quan tâm.
Một nghiên cứu quy mô lớn do các nhà khoa học tại Đại học Yale và nhiều trung tâm nghiên cứu quốc tế thực hiện, công bố ngày 10/6 trên tạp chí JAMA Network Open, đã cung cấp thêm bằng chứng để làm rõ những vấn đề này.
Nhóm nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ 11 nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu tại châu Âu và Bắc Mỹ, bao gồm hơn 1,51 triệu người trưởng thành. Thời gian theo dõi trung vị kéo dài gần 18 năm, trở thành một trong những phân tích lớn nhất từ trước đến nay về mối liên hệ giữa đồ uống và nguy cơ ung thư gan.
Kết quả cho thấy việc tiêu thụ nước ngọt có đường liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc các dạng ung thư gan phổ biến nhất. Cụ thể, mỗi ly nước ngọt có đường bổ sung thêm mỗi ngày làm tăng 10% nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) - loại ung thư gan thường gặp nhất. Nguy cơ mắc ung thư đường mật trong gan (ICC), dạng ung thư đứng thứ hai về tần suất, tăng 15%.
Theo các tác giả, "thủ phạm" chính nhiều khả năng là fructose - loại đường có hàm lượng cao trong nhiều loại nước ngọt, nước trái cây pha đường và đồ uống chế biến sẵn.
Khác với glucose được nhiều cơ quan trong cơ thể sử dụng, fructose gần như được chuyển hóa hoàn toàn tại gan. Quá trình này thúc đẩy tích tụ mỡ trong gan, đồng thời làm giảm khả năng phân hủy chất béo, từ đó dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa.
Không dừng lại ở đó, fructose còn được cho là có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ của ruột, tạo điều kiện để các chất có hại từ đường tiêu hóa đi vào gan, gây viêm mạn tính kéo dài. Theo thời gian, tình trạng này có thể tạo môi trường thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của tế bào ung thư.
Điều đáng chú ý là nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng cho thấy nước ngọt không đường làm tăng nguy cơ ung thư gan. Dù dữ liệu ban đầu cho thấy người uống nhiều loại đồ uống này có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, mối liên hệ đó biến mất sau khi các nhà nghiên cứu tính đến các yếu tố như chỉ số khối cơ thể (BMI) và tiền sử đái tháo đường.
Theo nhóm tác giả, nhiều người thừa cân hoặc mắc bệnh chuyển hóa thường chuyển sang dùng nước ngọt không đường để hạn chế đường, vì vậy nguy cơ gia tăng nhiều khả năng xuất phát từ tình trạng sức khỏe nền của người uống, chứ không phải từ bản thân đồ uống.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa loại đồ uống này là lựa chọn lý tưởng. Các chuyên gia cho rằng nước lọc, trà nhạt hoặc cà phê đen vẫn là những nguồn bổ sung nước có lợi hơn cho sức khỏe chuyển hóa và gan về lâu dài.
Cuốn sách Bệnh của thời thức ăn tiện lợi giải thích nguyên nhân gây ra tất cả bệnh mạn tính, cách thực phẩm tiện lợi đã tác động đến chúng dẫn đến tổn hại cho sức khỏe, nền kinh tế và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp để chữa lành cho con người.
