Ai mà chưa từng mơ một lần trúng xổ số? Đó có lẽ là một trong những giấc mơ dễ hình dung nhất khi hàng triệu USD rơi vào tài khoản, những chuyến du lịch quốc tế, quần áo hàng hiệu, những bữa tối tại nhà hàng 5 sao, một sở thích mới mà chẳng cần bận tâm đến chi phí. Bạn cũng có thể quyên góp cho những tổ chức từ thiện, giải quyết những vấn đề lớn của thế giới hoặc đơn giản là không bao giờ phải lục tung các cửa hàng để săn khuyến mãi hay thấp thỏm khi nhìn thấy một hóa đơn trong hộp thư.
Xét trên nhiều khía cạnh, xổ số giống như khoản đầu tư hoàn hảo khi bạn đủ may mắn: bỏ ra vài USD và có cơ hội nhận về hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu USD.
Vấn đề là trúng số cũng có cái giá của nó.
Những người họ hàng lâu ngày không gặp bất ngờ xuất hiện. Những "người bạn cũ" bỗng nhiên cần tiền. Kẻ lừa đảo tìm cách tiếp cận người vừa đổi đời. Vợ chồng tranh cãi về chuyện nên tiêu tiền hay đầu tư. Và rồi, khi đã quen với cuộc sống xa hoa, người chiến thắng có thể tiêu sạch khoản tiền từng nghĩ sẽ đủ dùng cả đời.
Nhà triết học Julian Baggini từng viết rằng việc trúng hàng triệu USD có thể không phải là điều may mắn như tưởng tượng, đơn giản vì chúng ta chưa tưởng tượng đủ xa. Chỉ cần nghĩ thêm một chút về những hệ quả có thể xảy ra sau khoảnh khắc trúng giải, hàng loạt vấn đề đáng lo ngại sẽ xuất hiện.
Văn chương từ lâu đã khai thác nghịch lý này. Năm 1877, nhà văn Nga Anton Chekhov xuất bản truyện ngắn The Lottery Ticket (tạm dịch: Tấm vé số), kể về một cặp vợ chồng trung lưu tin rằng họ có thể đã trúng giải độc đắc. Điều đáng nói là trước cả khi đi nhận tiền, họ đã bắt đầu tưởng tượng về cách tiêu số tiền ấy và dần nảy sinh sự oán giận đối với nhau.
Tiền bạc, đặc biệt là tiền đến quá dễ dàng, có khả năng khuếch đại những phần tốt lẫn xấu trong con người. Lòng tham có thể khiến con người trở nên ích kỷ và phi lý. Ngược lại, sự hào phóng có thể khiến họ trở nên tốt đẹp hơn.
Những cuốn sách dưới đây tiếp cận giấc mơ trúng số từ những góc độ khác nhau, từ tiểu thuyết, những câu chuyện có thật đến hồi ký. Điểm chung là chúng không chỉ kể về khoảnh khắc một người trở thành triệu phú, mà còn đặt câu hỏi khó hơn: Điều gì xảy ra sau khi bạn đã có tiền?
McTeague - Frank Norris
“Không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ được tiêu một xu nào từ khối tài sản kỳ diệu ấy, tốt hơn hết là cứ tiếp tục cộng thêm vào”.
Xuất bản năm 1899, McTeague là một trong những câu chuyện kinh điển về việc tiền bạc có thể làm tha hóa con người. Cuốn tiểu thuyết của Frank Norris đặt cạnh những tác phẩm mang màu sắc phê phán xã hội của Anton Chekhov, Gustave Flaubert hay Émile Zola và cho thấy một khoản tiền bất ngờ không mang lại hạnh phúc như người ta vẫn tưởng.
Nhân vật Trina là một cô gái trẻ đầy tham vọng nhưng có xu hướng ám ảnh. Khi trúng 5.000 USD từ một giải xổ số, tương đương khoảng 181.000 USD ngày nay, khoản tiền này trở thành của hồi môn giúp cô kết hôn với McTeague, một nha sĩ nghèo nhưng có nhiều triển vọng.
 |
| Cuốn sách McTeague của nhà văn Frank Norris. Ảnh: Penguin Books Australia. |
Vấn đề nằm ở chỗ Trina gần như không thể chấp nhận việc tiêu tiền.
Cô giữ khư khư từng đồng, giống như một con rồng canh giữ kho báu. Không những không tiêu số tiền trúng số, Trina còn liên tục tiết kiệm thêm bằng cách cắt giảm những khoản chi nhỏ nhất. Với cô, khoản tiền không phải phương tiện để tận hưởng cuộc sống mà trở thành một thứ tài sản phải được bảo vệ bằng mọi giá.
Trong khi đó, Marcus, người bạn tàn nhẫn và ích kỷ của đôi vợ chồng, cho rằng mình đã bị cướp mất cơ hội kết hôn với Trina cũng như khối tài sản của cô. Từ sự ghen tức ấy, một cuộc trả đũa bắt đầu.
Tiền bạc, thay vì giúp cuộc sống của Trina và McTeague tốt hơn, trở thành nguyên nhân khiến mối quan hệ giữa họ và những người xung quanh ngày càng độc hại.
Điều đáng chú ý là Norris không hoàn toàn phải tưởng tượng ra câu chuyện. Ông dựa trên một vụ án gây chấn động báo chí San Francisco (Mỹ) thời bấy giờ. Thành phố này vẫn chưa thoát khỏi dư âm của cơn sốt vàng, khi lòng tham và khát vọng làm giàu đang chi phối không ít người.
McTeague sau đó được chuyển thể thành phim 2 lần, vào năm 1916 và 1924. Tác phẩm cũng được chuyển thể thành một vở opera bi kịch.
Luck of the draw: True-life tales of lottery winners and losers - Chris Gudgeon
“Phép màu của xổ số là chỉ trong một khoảnh khắc có thể biến một thư ký pháp lý, một người cha thất nghiệp, công nhân bến cảng, nhân viên phục vụ hay giám đốc ngân hàng thành triệu phú”.
Nếu McTeague là câu chuyện hư cấu về sức mạnh hủy diệt của tiền bạc, Luck of the Draw (tạm dịch: May rủi: Những câu chuyện có thật về người trúng và người thua xổ số) đưa người đọc đến với những trường hợp có thật.
Chris Gudgeon và Stewart tập hợp hàng loạt câu chuyện về những người từng trúng xổ số, cùng những vận may và tai họa đến với họ sau khi nhận giải.
 |
| Cuốn sách Luck of the draw của nhà văn Chris Gudgeon. Ảnh: Amazon. |
Một trong những trường hợp đáng nhớ nhất là một góa phụ ở Florida. Năm 1984, bà trúng tới 5 triệu USD. Nhưng chỉ 3 năm sau, toàn bộ số tiền đã biến mất, trong khi bà còn nợ chính phủ khoảng 500.000 USD tiền thuế.
Thay vì nhìn nhận những sai lầm tài chính của mình, bà đổ lỗi cho con dâu và thậm chí tìm cách thuê người sát hại người phụ nữ này.
Đó là một ví dụ cực đoan, nhưng cũng cho thấy một vấn đề phổ biến hơn rằng không phải ai cũng biết cách sống với một khoản tiền lớn bất ngờ.
Cuốn sách cũng kể về những người trở thành người chiến thắng sau khi xuất hiện trong các chương trình truyền hình thực tế như Who Wants to Be a Millionaire? (tạm dịch: Ai là triệu phú?).
Nhưng Luck of the Draw không chỉ là tập hợp những câu chuyện ly kỳ. Cuốn sách còn giống một cẩm nang về quản lý tiền bạc và một cuộc khảo sát tâm lý về cách con người theo đuổi giấc mơ làm giàu nhanh.
Từ máy đánh bạc, cá cược thể thao, những ván poker vui vẻ với bạn bè cho đến vé cào, con người luôn bị hấp dẫn bởi ý tưởng rằng chỉ một lần may mắn có thể thay đổi cuộc đời.
Đặc biệt ở Mỹ, nơi giấc mơ đổi đời luôn hiện diện trong văn hóa đại chúng, xổ số trở thành một trong những biểu tượng rõ ràng nhất của khát vọng ấy.
Nhưng thông điệp của các tác giả khá đơn giản rằng trúng tiền không đồng nghĩa với biết cách giữ tiền.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
