Trung Đông căng thẳng trước 'giờ G'

Các tuyến phố ở thủ đô Islamabad (Pakistan) trở nên vắng vẻ sau khi chính quyền bất ngờ thông báo kỳ nghỉ kéo dài hai ngày. Động thái này nhằm đảm bảo an ninh nghiêm ngặt cho việc đón phái đoàn Mỹ cùng Iran tham dự vòng đàm phán đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra ở Trung Đông.

Trước thềm vòng đàm phán đầu tiên, lực lượng quân đội và bán quân sự đã được triển khai dày đặc, trong khi các biện pháp an ninh được siết chặt, theo Guardian.

Giới chức Pakistan giữ kín thông tin về công tác tổ chức, viện dẫn lý do an ninh và ngoại giao, song khẳng định mọi khâu chuẩn bị đang được triển khai khẩn trương.

“Ưu tiên của chúng tôi là đảm bảo các cuộc đàm phán diễn ra suôn sẻ”, một quan chức tham gia công tác chuẩn bị cho biết. “Vai trò của Pakistan là tạo điều kiện và trung gian. Mọi thông tin cập nhật sẽ do Iran và Mỹ chủ động công bố nếu họ muốn”.

Lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần - mở đường cho các cuộc đối thoại - hiện vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, việc Israel oanh tạc Hezbollah, cùng bất đồng về vấn đề Lebanon có nằm trong thỏa thuận hay không, vẫn có nguy cơ làm đổ vỡ cuộc gặp, theo CNN.

Ai sẽ tham gia đàm phán?

Nhà Trắng cho biết cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ dự kiến bắt đầu vào sáng 11/4 (theo giờ địa phương) tại Islamabad.

Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu. Ảnh: Ảnh: PressTV.

Phái đoàn Mỹ sẽ do Phó Tổng thống JD Vance, cùng đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner - con rể của Tổng thống Donald Trump, dẫn đầu.

Phía Tehran chưa chính thức công bố thành viên phái đoàn, nhưng một số hãng truyền thông trong nước cho biết phái đoàn sẽ do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu.

Là một nhân vật thân cận với chính quyền và có tiếng cứng rắn, ông Ghalibaf nổi lên như đầu mối đối thoại quan trọng với chính quyền Trump trong suốt cuộc chiến.

Theo Guardian, Ngoại trưởng Abbas Araghchi và các nhân vật cấp cao từ lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng dự kiến góp mặt.

Ngoài ra, phái đoàn từ các quốc gia Vùng Vịnh như Qatar và Saudi Arabia - những nước từng hứng chịu đợt tấn công từ xung đột - sẽ tới Islamabad và có thể tham gia cuộc gặp bên lề.

Vấn đề gì sẽ được thảo luận?

CNN đánh giá việc xây dựng chương trình nghị sự cho đàm phán có thể gặp khó khăn, do hai bên dường như vẫn chưa thống nhất về nội dung của thỏa thuận ngừng bắn.

Tổng thống Trump từng đề cập đến “đề xuất 10 điểm từ Iran”, gọi đây là “cơ sở khả thi để đàm phán”.

Tuy nhiên, sau khi Iran công khai khung đàm phán 10 điểm, một số hãng tin Mỹ nhận định phần lớn nội dung bao gồm yêu cầu tối đa, được đánh giá rất khó, nếu không muốn nói là không thể dung hòa với mục tiêu của Mỹ.

Bản đề xuất yêu cầu công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại chiến tranh và dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt.

Một số phiên bản khác đề cập đến việc công nhận quyền làm giàu uranium của Iran.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ông Trump đang đề cập đến một kế hoạch 10 điểm khác “hợp lý hơn”.

Trong khi đó, phía Mỹ cũng có đề xuất riêng gồm 15 điểm. Kế hoạch đó chưa được tiết lộ đầy đủ nhưng được cho bao gồm việc Iran cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân, bàn giao uranium được làm giàu ở mức cao, hạn chế năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz.

Câu hỏi lớn đặt ra lúc này là liệu các cuộc đàm phán có thể tìm ra giải pháp dung hòa hay sẽ sụp đổ, kéo theo nguy cơ tái bùng phát chiến sự và châm ngòi cho cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu, mang tính lịch sử.

Việc Lebanon có nằm trong thỏa thuận hay không cũng là điểm tranh cãi lớn.

Theo Guardian, trong khi Iran và Pakistan cho rằng Lebanon nằm trong phạm vi thỏa thuận, Mỹ và Israel lại khẳng định đây là vấn đề riêng biệt. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố mọi cuộc đàm phán hòa bình sẽ trở nên “vô nghĩa” nếu bom đạn vẫn tiếp tục rơi xuống Lebanon.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định Lebanon không nằm trong các điều khoản ngừng bắn trong buổi họp báo tại Nhà Trắng ngày 8/4. Ảnh: Reuters.

Hôm 8/4, chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Israel đã tiến hành đợt không kích lớn nhất nhằm vào Lebanon kể từ khi xung đột bắt đầu. Cuộc tấn công khiến ít nhất 303 người thiệt mạng và hơn 1.000 người bị thương, theo Bộ Y tế Lebanon.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu và các quan chức tuyên bố mục đích là tiêu diệt thành viên của lực lượng Hezbollah.

Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf hôm 9/4 cho biết Lebanon và các lực lượng đồng minh của Iran là “một phần không thể tách rời của lệnh ngừng bắn” và cảnh báo “thời gian không còn nhiều”.

Phó Tổng thống Vance cho rằng đã có “sự hiểu lầm chính đáng” liên quan đến việc Lebanon có thuộc thỏa thuận hay không, đồng thời nhận định Israel có thể cần “kiềm chế hơn” với các cuộc tấn công đang diễn ra.

Việc mở lại eo biển Hormuz cũng là một phần trong thỏa thuận, theo Nhà Trắng.

Tuy nhiên, kể từ khi có lệnh ngừng bắn, chỉ một số ít tàu thuyền có thể đi qua “điểm nghẽn” này. Hàng trăm tàu vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư với hàng nghìn thủy thủ trên tàu, CNN đưa tin.

Iran đã tạm dừng lưu thông tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon, theo Fars.

Cùng thời điểm, truyền thông Iran và Al Jazeera dẫn lời giới chức Iran cảnh báo Tehran sẵn sàng rút khỏi lệnh ngừng bắn và đáp trả cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon.

Trong bối cảnh đó, hôm 9/4, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tái khẳng định rằng nếu Iran không thực hiện cam kết mở lại eo biển, lệnh ngừng bắn sẽ chấm dứt.

Tổng thống Trump cũng cảnh báo Iran không được thu phí đối với tàu chở dầu đi qua tuyến vận tải quan trọng này.

Các tàu hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hoạt động tại Vịnh Ba Tư. Ảnh: Reuters.

Liệu đàm phán có đạt được kết quả?

Bất chấp những bất đồng và mâu thuẫn, giới chức Mỹ hôm 9/4 vẫn gấp rút chuẩn bị cho vòng đàm phán, theo nguồn tin am hiểu vấn đề.

Nếu Iran quyết định rút lui, “đó sẽ là quyết định thiếu khôn ngoan, nhưng là lựa chọn của họ”, ông Vance nói.

Tổng thống Trump chia sẻ với NBC rằng ông “rất lạc quan” về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình sau các cuộc đàm phán cuối tuần này tại Islamabad.

Ông cho biết các lãnh đạo Iran tỏ ra sẵn sàng hướng tới hòa bình trong những cuộc thảo luận riêng.

“Họ lý trí hơn nhiều”, ông nói. “Họ đồng ý với những điều cần phải đồng ý. Hãy nhớ, họ đã bị đánh bại”.

Trong khi đó, thông điệp công khai từ Iran lại khác biệt. Nhiều cơ quan truyền thông nhà nước cho hay Tehran đã giành chiến thắng vang dội khi trụ vững trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời buộc Washington phải ngồi vào bàn đàm phán.

Ngay cả khi các cuộc đàm phán diễn ra, vẫn còn quá sớm để nói liệu khoảng cách giữa hai bên có thể được thu hẹp chỉ trong một cuối tuần tại Pakistan hay không.

Theo các nguồn tin liên quan đến tiến trình đàm phán, cuộc gặp cuối tuần này được xem là bước khởi đầu cho một loạt vòng thương lượng căng thẳng tiếp theo, nhằm đặt được thỏa thuận dài hạn và bền vững để chấm dứt xung đột.

Do rủi ro an ninh ở mức cao, giới chức Pakistan cho biết có từ 3 tới 4 điểm đang được cân nhắc cho cuộc gặp quan trọng giữa Iran và Mỹ.

Những nhân vật cấp cao dự kiến lưu trú tại khách sạn 5 sao Serena ở Islamabad - nơi cũng có thể trở thành địa điểm tổ chức đàm phán, theo Guardian.

Khách sạn đã được yêu cầu thông báo cho toàn bộ khách rời đi, trong khi khu vực bán kính 3 km xung quanh bị phong tỏa và đặt dưới sự kiểm soát của quân đội.

Các địa điểm khác được cân nhắc bao gồm Văn phòng Thủ tướng, Trung tâm Hội nghị Islamabad hoặc một cơ sở quân sự an ninh cao.

Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho việc kết thúc đàm phán. Tuy nhiên, những khách bị yêu cầu rời khỏi khách sạn Serena hôm 8/4 được thông báo cơ sở này vẫn bận cho đến tối 12/4.