TP.HCM lạnh bất thường, người trẻ khỏe mạnh cũng có thể mắc bệnh này

Ca sĩ Dương Hoàng Yến từng chia sẻ hình ảnh đi cấp cứu do liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên hồi tháng 3/2025. Ảnh: FBNV.

Một buổi sáng thức dậy, người phụ nữ 30 tuổi tại TP.HCM soi gương và nhận ra khuôn mặt mình méo hẳn sang một bên, mắt không thể nhắm kín, miệng lệch rõ khi nói chuyện. Khoảnh khắc đó khiến chị vô cùng hoảng loạn. Bởi trước đó, chị hoàn toàn khỏe mạnh, không bệnh nền, không có dấu hiệu cảnh báo. Điều duy nhất chị nhớ lại là đêm hôm trước trời trở lạnh, gió lùa mạnh khi ngủ.

Méo mặt sau một đêm ngủ dậy

Suốt 14 ngày liên tục, chị được xoa bóp, day ấn vùng mặt với hy vọng bệnh sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện mà ngày càng nặng hơn. Khuôn mặt méo rõ, việc ăn uống khó khăn, nước thường chảy ra một bên miệng.

Chỉ đến khi được người quen giới thiệu, người bệnh mới đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3). Tại đây, các bác sĩ thăm khám và chỉ định đo điện cơ, xác định bệnh nhân bị liệt dây thần kinh VII ngoại biên phải, kèm tổn thương sợi trục, dạng tổn thương nặng, nguy cơ để lại di chứng nếu điều trị muộn.

Người bệnh được tư vấn nhập viện điều trị tích cực. Nhờ phối hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, sau 3 tuần điều trị, chức năng vận động vùng mặt đã phục hồi khoảng 80%. Hiện bệnh nhân tiếp tục được theo dõi và tập phục hồi để hạn chế biến chứng co cứng cơ mặt.

Thời tiết ở TP.HCM những ngày gần đây đột ngột trở lạnh. Ảnh: Quỳnh Danh.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Âu Văn Khê, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), nhiều người vẫn cho rằng liệt mặt là bệnh của người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy ngày càng nhiều người trẻ, khỏe mạnh nhập viện vì méo miệng, liệt mặt sau khi nhiễm lạnh đột ngột.

"Chỉ một cơn gió lạnh bất ngờ, ngồi lâu trước quạt, điều hòa hoặc đi mưa mà không che chắn kỹ cũng có thể làm tổn thương dây thần kinh mặt", bác sĩ Khê nói.

Ghi nhận tại bệnh viện cho thấy, số ca liệt mặt tăng rõ vào những thời điểm thời tiết chuyển từ nóng sang lạnh, mưa đầu mùa hoặc trong mùa nắng nóng cao điểm khi người dân sử dụng quạt, máy lạnh thường xuyên, đặc biệt vào ban đêm.

Theo Y học hiện đại, liệt dây thần kinh VII ngoại biên liên quan đến nhiều cơ chế khác nhau.

Trước hết, nhiễm lạnh đột ngột khiến các mạch máu nuôi dây thần kinh mặt co thắt. Khi lượng máu cung cấp bị giảm, dây thần kinh rơi vào tình trạng thiếu máu cục bộ, phù nề và tổn thương.

Ngoài ra, lạnh làm suy giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho các virus tiềm ẩn trong cơ thể như HSV-1 hoặc virus zona thần kinh tái hoạt, tấn công dây thần kinh số VII.

Ở những người có bệnh lý nền như rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, tuần hoàn não kém, nguy cơ tổn thương dây thần kinh càng cao khi thời tiết thay đổi.

Nguyên nhân thường là phong hàn xâm nhập cơ thể, làm khí huyết bị bế tắc ở vùng mặt. Người có thể trạng hư yếu, khí huyết lưu thông kém rất dễ bị “tà khí” xâm nhập khi gặp lạnh đột ngột.

Dấu hiệu nhận biết sớm liệt mặt

Bác sĩ Khê cho biết liệt dây thần kinh VII ngoại biên thường khởi phát đột ngột, không có dấu hiệu báo trước. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý các biểu hiện sau:

• Hai bên mặt mất cân đối rõ, miệng méo lệch sang bên lành.
• Mất nếp nhăn trán, mắt bên liệt không nhắm kín.
• Nhân trung lệch, ăn uống dễ bị rơi thức ăn, nước chảy ra ngoài.
• Một số trường hợp kèm đau tai, ù tai, nhất là khi liên quan đến virus.

Nếu không điều trị sớm, bệnh có thể để lại di chứng như co cứng cơ mặt, méo miệng kéo dài, giảm hoặc mất vị giác, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ và tâm lý người bệnh.

Bác sĩ châm cứu cho người bệnh liệt mặt. Ảnh: BSCC.

Trong khi đó, bác sĩ chuyên khoa I Phan Minh Hải, Phó khoa Thần kinh - Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bãi Cháy (Quảng Ninh), cho biết liệt mặt méo miệng là triệu chứng của tổn thương dây thần kinh VII, do lạnh là bệnh thường gặp. Nguyên nhân là mạch nuôi dây thần kinh bị co thắt, gây thiếu máu cục bộ, phù nề và chèn ép trong ống Fallop. Triệu chứng thường xuất hiện cấp tính, hay xảy ra vào ban đêm, liên quan đến gió lùa.

Do biểu hiện méo miệng dễ khiến người dân nhầm với tai biến mạch máu não, bệnh nhân cần được chụp cộng hưởng từ sọ não, mạch não để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm như đột quỵ, u não hoặc chấn thương.

Theo bác sĩ Hải, liệt mặt không nguy hiểm đến tính mạng. Nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách, khả năng hồi phục có thể đạt từ 70-100%. Trường hợp nhẹ có thể hồi phục sau vài tuần, trường hợp nặng có thể kéo dài vài tháng.

Phác đồ điều trị hiện nay thường là sự phối hợp đa phương pháp. Y học hiện đại sử dụng thuốc corticosteroids để giảm phù nề dây thần kinh, thuốc kháng virus khi cần, bổ sung vitamin nhóm B (B1, B6, B12) để nuôi dưỡng thần kinh. Vật lý trị liệu như kích điện, laser, tập cơ mặt, xoa bóp đúng kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong phục hồi chức năng.

Song song đó, y học cổ truyền áp dụng châm cứu các huyệt vùng mặt như Hợp cốc, Thái dương, Giáp xa, kết hợp cứu ngải, xoa bóp bấm huyệt và các bài thuốc khu phong, tán hàn, bổ khí huyết. Việc kết hợp sớm hai phương pháp giúp rút ngắn thời gian điều trị và giảm nguy cơ di chứng.

Bác sĩ Hải khuyến cáo, trong những ngày trời lạnh, đặc biệt vào sáng sớm và ban đêm, người dân cần chú ý giữ ấm vùng đầu, cổ, mặt. Khi đi xe máy nên che chắn kỹ, tránh để gió lùa trực tiếp vào mặt.

Không nên ngồi lâu trước quạt hoặc máy lạnh, hạn chế tắm khuya. Buổi sáng ngủ dậy nên ở trong phòng ấm 10-15 phút để cơ thể thích nghi trước khi ra ngoài. Sau khi uống rượu bia, tuyệt đối không đi ngoài trời lạnh hoặc tắm nước lạnh.

"Việc tập thể dục đều đặn, ăn uống khoa học, ngủ đủ giấc giúp nâng cao sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh", bác sĩ Hải nhấn mạnh.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, mắt nhắm không kín, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những di chứng đáng tiếc về sau.