Trong cuộc họp báo trưa 3/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tiếp quản quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela, đồng thời huy động các tập đoàn dầu khí Mỹ đầu tư hàng tỷ USD để tái thiết ngành công nghiệp dầu mỏ vốn đã suy kiệt của quốc gia Nam Mỹ này.
“Chúng tôi sẽ để các tập đoàn dầu mỏ khổng lồ của Mỹ - những công ty lớn nhất thế giới - vào cuộc, đầu tư hàng tỷ USD để sửa chữa hệ thống hạ tầng dầu khí đã xuống cấp nghiêm trọng”, ông Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago.
Phía Mỹ cho rằng một chương trình tái thiết có thể giúp Venezuela trở thành nhà cung cấp dầu lớn hơn nhiều trong tương lai, mở ra cơ hội cho các tập đoàn dầu khí phương Tây và bổ sung nguồn cung mới cho thị trường toàn cầu. Kịch bản này được cho là có thể góp phần kìm giá dầu, dù giá thấp hơn có thể làm giảm động lực khai thác của một số công ty Mỹ.
Tuy nhiên, ngay cả khi các rào cản quốc tế được dỡ bỏ hoàn toàn, việc khôi phục toàn diện sản lượng dầu của Venezuela vẫn có thể mất nhiều năm với chi phí khổng lồ. Tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA cho biết hệ thống đường ống của nước này chưa được nâng cấp trong suốt 50 năm qua, và để đưa sản lượng trở lại mức đỉnh, Venezuela sẽ cần ít nhất 58 tỷ USD đầu tư cho hạ tầng.
“Với thị trường dầu mỏ, đây có thể là một sự kiện mang tính lịch sử”, ông Phil Flynn, chuyên gia phân tích cấp cao của Price Futures Group, nhận định trên CNN.
 |
| Venezuela sở hữu khoảng 1/5 trữ lượng dầu thô đã được chứng minh trên thế giới. Biểu đồ: CNN. |
Kiểm soát ‘kho báu’ dầu mỏ của Venezuela
Venezuela đang nắm giữ “kho báu” dầu mỏ lớn nhất thế giới, song quốc gia Nam Mỹ này mới chỉ khai thác được một phần rất nhỏ tiềm năng. Theo số liệu mới nhất của OPEC, đến năm 2024, trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh của Venezuela đạt 303 tỷ thùng, chiếm khoảng 17% toàn cầu, vượt cả Saudi Arabia - quốc gia dẫn dắt OPEC - với 267 tỷ thùng.
Phần lớn trữ lượng dầu của Venezuela là dầu nặng và siêu nặng, tập trung tại vành đai Orinoco. Đây là loại dầu có chi phí khai thác và xử lý cao hơn dầu nhẹ, song không quá phức tạp về mặt kỹ thuật. Bộ Năng lượng Mỹ đánh giá đây cũng chính là loại dầu mà Mỹ đang phải nhập khẩu với giá cao để phục vụ các nhà máy lọc dầu chuyên biệt.
Trong lịch sử, Venezuela từng là trụ cột của OPEC và là một trong những nhà sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới. Thập niên 1970, nước này bơm tới 3,5 triệu thùng/ngày, tương đương 7% sản lượng toàn cầu.
Dầu mỏ từng định hình vị thế địa chính trị, văn hóa và nền tài chính công của Venezuela, mang lại nguồn thu khổng lồ cho các chương trình phúc lợi xã hội.
 |
| Một tàu chở dầu thô đang neo đậu tại nhà ga lọc dầu Isla PDVSA ở Willemstad, (Curacao). Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, sự suy yếu kéo dài của ngành dầu mỏ Venezuela bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Việc quốc hữu hóa ngành dầu khí, yêu cầu công ty quốc doanh PDVSA nắm quyền chi phối các dự án, cùng làn sóng rút lui của các tập đoàn lớn như Exxon và Conoco đã làm cạn kiệt nguồn vốn và công nghệ.
Các lệnh trừng phạt của Mỹ từ giữa những năm 2000, tình trạng thiếu đầu tư, hạ tầng xuống cấp và khủng hoảng điện năng càng khiến sản lượng lao dốc.
Đến năm ngoái, Venezuela chỉ sản xuất khoảng 1,1 triệu thùng/ngày, tương đương 1% sản lượng toàn cầu và chỉ ngang mức khai thác của bang North Dakota (Mỹ).
Trong khi đó, PDVSA vẫn vật lộn với khó khăn tài chính và các tranh chấp pháp lý liên quan đến tài sản ở nước ngoài, trong đó có nhà máy lọc dầu CITGO tại Mỹ, theo Reuters.
 |
| Sản lượng dầu của Venezuela đã giảm hơn 75% trong giai đoạn 2013-2020, trước khi từng bước phục hồi trở lại trong những năm gần đây. Biểu đồ: CNN. |
Về xuất khẩu, Mỹ từng là khách hàng lớn nhất của dầu Venezuela, nhưng lệnh trừng phạt khiến dòng chảy này gần như bị cắt đứt giai đoạn 2020-2022. Trung Quốc sau đó nổi lên là khách mua chính, tiếp nhận khoảng một nửa lượng dầu xuất khẩu của Venezuela.l
Tiềm năng dầu mỏ Venezuela và lợi ích với Mỹ
Dầu thô của Venezuela thuộc loại nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao, đòi hỏi công nghệ và thiết bị chuyên biệt để khai thác và tinh chế. Các tập đoàn dầu khí quốc tế có đủ năng lực xử lý loại dầu này, song lâu nay bị hạn chế hoạt động tại Venezuela.
Trong khi đó, Mỹ - quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới - chủ yếu khai thác dầu nhẹ, ít lưu huỳnh, phù hợp cho sản xuất xăng nhưng kém hiệu quả đối với các sản phẩm như dầu diesel, nhựa đường và nhiên liệu công nghiệp.
Dầu nặng của Venezuela lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình tinh chế những sản phẩm này, đặc biệt là dầu diesel - mặt hàng đang thiếu hụt trên toàn cầu, một phần do các lệnh trừng phạt đối với Venezuela.
Việc “mở khóa” nguồn dầu Venezuela có thể mang lại lợi ích lớn cho Mỹ: khoảng cách địa lý gần, giá dầu tương đối rẻ do đặc tính đặc sệt và nhiều nhà máy lọc dầu của Mỹ vốn được thiết kế để xử lý dầu nặng từ Venezuela.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố các công ty dầu khí Mỹ sẽ đầu tư lớn vào Venezuela sau trận không kích vào nước này ngày 3/1. Ảnh: Reuters. |
Theo ông Flynn, các nhà máy này hoạt động hiệu quả hơn đáng kể khi sử dụng dầu Venezuela so với dầu nội địa Mỹ.
“Nếu mọi việc tiếp tục diễn ra suôn sẻ và các công ty Mỹ được phép quay lại tái thiết ngành dầu mỏ Venezuela, đây có thể là yếu tố làm thay đổi cục diện thị trường dầu toàn cầu”, ông Flynn nói.
Tổng thống Trump gọi ngành dầu mỏ Venezuela là “một thất bại toàn diện”. “Họ khai thác gần như chẳng đáng kể so với những gì lẽ ra có thể làm được”, ông Trump nói. “Chúng tôi sẽ để các tập đoàn dầu mỏ Mỹ đầu tư hàng tỷ USD, sửa chữa hạ tầng xuống cấp và bắt đầu tạo ra nguồn thu cho đất nước”.
Giá dầu sẽ đi về đâu?
Giá dầu thời gian qua tương đối ổn định do lo ngại dư cung. OPEC đã tăng sản lượng, trong khi nhu cầu toàn cầu suy yếu khi kinh tế thế giới vẫn chịu áp lực từ lạm phát và chi phí sinh hoạt cao hậu đại dịch.
Giá dầu Mỹ từng vượt mốc 60 USD/thùng khi chính quyền Trump bắt đầu tịch thu dầu từ các tàu Venezuela, nhưng sau đó đã giảm trở lại quanh mức 57 USD/thùng. Vì vậy, phản ứng của thị trường nếu nhà đầu tư cho rằng các diễn biến mới ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn cung, nhiều khả năng sẽ khá hạn chế.
Thị trường chứng khoán Mỹ ghi nhận sự biến động mạnh ở nhóm cổ phiếu dầu khí sau các tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về việc can thiệp vào mỏ dầu Venezuela. Cổ phiếu Chevron, doanh nghiệp đang hoạt động tại đây, tăng khoảng 5%; các mã cổ phiếu lọc dầu như Marathon Petroleum, Phillips 66 và Valero Energy cũng ghi nhận mức tăng tương ứng. Đồng thời, nhóm dịch vụ dầu khí được hưởng lợi do kỳ vọng từ các dự án tái thiết hạ tầng sản xuất và đầu tư mới tại quốc gia này.
“Về mặt tâm lý, thị trường có thể nhích lên đôi chút, nhưng dầu của Venezuela hoàn toàn có thể được thay thế bởi nguồn cung từ các nhà sản xuất khác trên thế giới”, ông Flynn nhận định.
Hiện vẫn chưa rõ sự can thiệp của Mỹ vào Venezuela sẽ tác động như thế nào đến giá năng lượng. Ông Bob McNally, Chủ tịch công ty tư vấn Rapidan Energy Group (Washington), nhận định tác động có thể ở mức “khiêm tốn”.
Thị trường dầu sẽ mở cửa trở lại vào tối Chủ nhật. Theo bà Helima Croft, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu của RBC Capital Markets, diễn biến giá dầu sẽ phụ thuộc vào việc ông Trump có thực sự hiện thực hóa được quá trình phục hồi ngành dầu mỏ Venezuela hay không.
“Tất cả phụ thuộc vào việc Venezuela”, bà Croft nói. “Tổng thống Trump đã phát tín hiệu Mỹ quay lại ‘chế độ tái thiết’, nhưng còn quá sớm để tuyên bố ‘nhiệm vụ hoàn thành’ khi chưa có thêm chi tiết cụ thể”.
Sau vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores, Liên Hợp Quốc cùng nhiều nước trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới lên án cuộc tấn công của Mỹ, cho rằng hành động này xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Venezuela, đe dọa hòa bình khu vực và tạo tiền lệ nguy hiểm, có nguy cơ làm xói mòn các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, đồng thời nhấn mạnh giải pháp đối thoại.
Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Những cuốn sách để hiểu thêm về Mỹ Latinh
Znews.vn giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Mỹ Latinh - một khu vực rộng lớn gồm nhiều quốc gia với nền văn hóa đa dạng.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
