 |
| Mỏ dầu Chevron tại bang California, Mỹ. Ảnh: New York Times. |
“Nước Mỹ gần như không nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz và sẽ không nhập thêm trong tương lai. Chúng ta không cần làm điều này”, Tổng thống Donald Trump gửi thông điệp tới người dân Mỹ qua phát biểu trên truyền hình hôm 1/4.
Đây không phải câu đùa ngày Cá tháng Tư: Theo số liệu của Bộ Năng lượng Mỹ, nước này chỉ nhập khẩu trung bình khoảng 646.000 thùng dầu từ Trung Đông mỗi ngày, tương đối thấp so với mức hơn 13 triệu thùng mà nước này tự sản xuất được.
Trong hai thập kỷ qua, cả phe Dân chủ và phe Cộng hòa đều tỏ ra tin tưởng sự bùng nổ của ngành công nghiệp dầu đá phiến tại Mỹ sẽ giúp nước này giảm phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu. Chính thế mạnh này đã khiến Mỹ ít bị ảnh hưởng hơn bởi sự trồi sụt của giá dầu so với châu Á hay châu Âu.
Dù vậy, cuộc xung đột hiện nay đang cho thấy nước Mỹ không thể tách biệt khỏi thị trường dầu khí thế giới. Việc bảo đảm tự chủ năng lượng vẫn còn là bài toán nan giải, chưa xét đến tham vọng xuất khẩu dầu cho các đối tác.
Khó khăn nhiều mặt với nước Mỹ
Thị trường dầu mang tính toàn cầu. Khác với giá khí có thể biến thiên theo khu vực, dầu dễ vận chuyển đến khắp thế giới. Do đó, kể cả khi Mỹ có thể tự chủ năng lượng, người tiêu dùng Mỹ vẫn sẽ gánh chịu hậu quả từ giá dầu tăng nếu nguồn cung thế giới sụt giảm.
“Hãy nghĩ đến một bể bơi khổng lồ. Nơi đây có thể có những gợn sóng, nhưng cả bể bơi sẽ cùng dâng lên hoặc hạ xuống”, ông Clark Williams-Derry, chuyên gia tại Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA), nói. “Trong bối cảnh hiện nay, kể cả khi xuất khẩu ròng, nước Mỹ vẫn sẽ bị ảnh hưởng bởi giá toàn cầu”,
Bên cạnh đó, xung đột cũng ảnh hưởng trực tiếp tới các doanh nghiệp dầu khí Mỹ, vốn không chỉ hoạt động tại Mỹ mà trên cả thị trường toàn cầu.
“Chúng ta không thể để Iran kiểm soát eo biển (Hormuz), có thể đưa máy bay không người lái tới đây vào bất cứ lúc nào”, ông Mike Sommers, Chủ tịch Viện Dầu Mỹ (API) - hiệp hội các công ty Mỹ trong lĩnh vực dầu khí - tuyên bố.
Eo biển Hormuz không phải vấn đề duy nhất đối với ngành dầu khí thế giới hiện nay. Cuộc xung đột đã gây ra thiệt hại đáng kể tới cơ sở hạ tầng năng lượng khu vực, ảnh hưởng đến năng lực sản xuất kể cả khi chiến sự kết thúc.
 |
| Các tàu chở dầu neo đậu gần Muscat, Oman do không thể đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters. |
Giá dầu tăng cao hiện nay có thể thúc đẩy ngành công nghiệp dầu đá phiến Mỹ có thể nhanh chóng mở rộng sản xuất, theo bà Bridget Payne, trưởng bộ phận dự báo dầu khí tại hãng tư vấn Oxford Economics. Quá trình này sẽ mất 3-6 tháng và giúp Mỹ bổ sung khoảng một triệu thùng dầu mỗi ngày.
“Con số này quá thấp so với nguồn dầu không thể qua eo biển Hormuz (ước tính khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày”, bà Payne nhận xét.
Trước đây, các nhà sản xuất dầu đá phiến Mỹ sẽ cố gắng đẩy mạnh sản lượng trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị. Tuy vậy, sau những khoản lỗ lớn cuối thập niên trước, giới doanh nghiệp trở nên cẩn trọng hơn do lo ngại giá sẽ giảm trước khi dầu được bơm ra thị trường.
“Họ sẽ chỉ thực sự quyết tâm tăng sản lượng nếu cuộc xung đột rõ ràng sẽ kéo dài”, bà Payne dự báo. “Tuy vậy, kịch bản này có nghĩa nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ sụt giảm hơn nữa, khiến mức thiếu hụt ngày càng tăng cao”.
Bên cạnh đó, dầu đá phiến của Mỹ chủ yếu thuộc loại dầu ngọt nhẹ, phù hợp để sản xuất xăng nhưng không phù hợp để sản xuất dầu diesel hay xăng máy bay. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu ở vùng ven Vịnh Mexico được thiết kế để phục vụ các loại dầu nặng và chua hơn.
Tham vọng xuất khẩu dầu
Ít có ngành công nghiệp nào gắn chặt với chính sách đối ngoại Mỹ như dầu khí. Trung Đông đã là khu vực quan trọng trong chính sách của Washington nhiều thập kỷ qua. Các hành động quân sự của Mỹ ở đây phục vụ nhiều mục tiêu, nhưng dầu khí luôn là yếu tố không thể không tính đến.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, giới chính trị Mỹ dường như ít quan tâm đến dầu hơn.
“Tầm quan trọng của năng lượng đã sụt giảm, không phải vì năng lượng không còn quan trọng, mà sự dư thừa đã thay đổi tính toán”, bà Meghan O’Sullivan, Phó cố vấn an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống George W. Bush, nói.
“Khi nước Mỹ bùng nổ sản lượng và thị trường thế giới cung cấp nguồn cung dồi dào, các nhà hoạch định chính sách không còn coi năng lượng là yếu tố ràng buộc hay mục tiêu trọng tâm của chính sách đối ngoại”.
Cũng trong bài phát biểu hôm 1/4, ông Trump kêu gọi các quốc gia đang chịu ảnh hưởng do cuộc xung đột tại Iran tăng cường nhập khẩu dầu từ Mỹ. “Hãy mua dầu từ Mỹ. Chúng tôi có rất nhiều”, ông tuyên bố.
 |
| Một người ủng hộ mang khẩu hiệu "Drill, baby, drill" (tạm dịch: Hãy khoan dầu) trong một buổi vận động tranh cử của ông Trump năm 2024. Đây là khẩu hiệu thường xuyên được ông Trump sử dụng trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Ảnh: New York Times. |
Tuy Mỹ là nước khai thác dầu số một thế giới, sản lượng này chắc chắn không đủ để bù đắp cho nguồn dầu từ Trung Đông. Trên thực tế, Mỹ vẫn phải nhập khẩu ròng khoảng ba triệu thùng dầu thô mỗi ngày.
Bên cạnh đó, việc xuất khẩu giữa lúc giá xăng dầu trong nước ở mức cao có thể sẽ đem đến thiệt hại chính trị lớn cho ông Trump và đảng Cộng hòa trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ đang đến gần.
“Nếu chúng ta cung cấp một phần dầu cho thế giới, người dân sẽ tức giận”, ông Tom Kloza, cố vấn năng lượng của công ty xăng dầu Gulf Oil, nói. “Giống như nếu chúng ta xuất khẩu xăng giữa mùa bão, mọi người có chấp nhận được không? Tôi nghĩ là không”.
Kết quả thăm dò dư luận cho thấy các cử tri Mỹ đang không hài lòng với hành động của ông Trump với Iran và tình trạng giá năng lượng tăng cao.
Theo khảo sát được CNN công bố hôm 1/4, chỉ 31% người Mỹ được hỏi hài lòng với cách ông Trump điều hành nền kinh tế. Khảo sát được Reuters/Ipsos công bố hôm 31/3 cho thấy hai phần ba người dân Mỹ cho rằng nước này nên nhanh chóng chấm dứt xung đột, kể cả khi không đạt được mục tiêu mà ông Trump đề ra.
“Trong thế giới mà dầu khí vẫn giữ ‘ngôi vương’, nước Mỹ không nắm vị thế thống trị về năng lượng như họ vẫn tưởng”, ông Joe Schatz, Phó tổng biên tập Politico, viết.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
