Lính Mỹ tránh tên lửa bằng cách vào khách sạn ở Trung Đông

Khói bốc lên sau một cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu Bapco trên đảo Sitra, Bahrain, ngày 9/3. Ảnh: Reuters.

Theo các quan chức quốc phòng Mỹ chia sẻ với New York Times, hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ tại Vùng Vịnh đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch không kích của Mỹ nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, nhiều binh sĩ đã phải di dời vì các căn cứ này không có hệ thống phòng thủ đủ mạnh để bảo vệ binh sĩ trước tên lửa đạn đạo và UAV của Iran.

Các chuyên gia quân sự cho rằng động thái này cho thấy quân đội Mỹ thiếu chuẩn bị cho cuộc chiến.

Chiến thuật gây tranh cãi để bảo vệ binh sĩ Mỹ

“Đây là cuộc chiến đầu tiên mà Mỹ phải đối mặt khi chúng ta thấy tác động của sức mạnh không quân được phổ biến rộng rãi, các cuộc tấn công tầm xa liên tục được đối thủ thực hiện. Sự thiếu chuẩn bị đã làm bộc lộ những giới hạn”, bà Kelly Grieco, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Stimson, nhận định.

Vấn đề nguy hiểm đến từ tên lửa và UAV của Iran đã làm phức tạp kế hoạch quân sự của Mỹ. Sau hàng nghìn cuộc không kích, Iran vẫn duy trì khả năng phóng tên lửa và UAV khắp khu vực. Điều này khiến một bộ phận lực lượng Mỹ phải rời khỏi các căn cứ, để phân tán vào trong khu dân cư.

Căn cứ Hải quân Mỹ tại Bahrain hồi năm 2023. Ảnh: New York Times.

Ông Brian Castner, nhà nghiên cứu khủng hoảng tại tổ chức Ân xá Quốc tế (AI), nhận định: “Thật không thể chấp nhận khi lực lượng Mỹ cố ý đặt dân thường vào nguy hiểm bằng cách rời căn cứ và chuyển đến các khách sạn nằm trong các trung tâm thành phố. Các chỉ huy ra lệnh di dời này nên bị điều tra vì vi phạm luật chiến tranh của Mỹ. Binh sĩ không ra khỏi khu vực xung đột mà vào khu dân cư”.

Iran đã kêu gọi người dân vùng Vịnh rời khỏi các khu vực có binh sĩ Mỹ lưu trú. Các cuộc tấn công của Iran sau đó đã khiến một số dân thường thiệt mạng tại UAE, Bahrain và Kuwait.

Cả Sổ tay Luật Chiến tranh của Lầu Năm Góc và Nghị định thư thứ nhất của Công ước Geneva đều quy định cần tránh bố trí lực lượng quân sự nằm trong hoặc gần khu dân cư.

Sổ tay Luật Chiến tranh của Mỹ, được cập nhật năm 2023, nêu rõ: “Các chỉ huy quân sự và quan chức chịu trách nhiệm về an toàn của dân thường phải thực hiện các bước hợp lý để tách dân thường khỏi các mục tiêu quân sự và bảo vệ dân thường khỏi tác động của chiến sự”.

Tuy nhiên, tài liệu này cũng cho phép có sự linh hoạt trong trường hợp binh sĩ cần “đóng quân tại khu vực đông dân để tận dụng các cơ sở sẵn có như nơi trú ẩn, y tế và vệ sinh, thông tin liên lạc hoặc điện năng”.

Chiến thuật của Mỹ có thể cấu thành tội ác chiến tranh?

“Các quy định này khá linh hoạt để tất cả các nghĩa vụ đều được thực hiện ở mức tối đa”, ông Kevin Jon Heller, giáo sư luật quốc tế và an ninh tại Trung tâm Nghiên cứu Quân sự thuộc Đại học Copenhagen, cho biết. Tuy nhiên, ông Heller nói thêm rằng “hành động của Mỹ trong trường hợp này có đặt ra vấn đề pháp lý”.

Một tòa nhà bị hư hại sau cuộc tấn công bằng UAV của Iran tại Juffair, Manama, Bahrain, ngày 1/3. Ảnh: Reuters.

Theo các chuyên gia, ranh giới vi phạm luật nhân đạo quốc tế nằm ở vấn đề “biện pháp phòng ngừa thụ động”, tức là các biện pháp quân đội thực hiện để bảo vệ dân thường ở gần vị trí quân sự khỏi bị tấn công.

“Các biện pháp phòng ngừa thụ động là bắt buộc, nhưng thường không được tuân thủ. Việc bố trí binh sĩ trong các công trình dân sự nơi vẫn có dân thường sinh sống, như khách sạn hoặc chung cư, chính là vi phạm quy định về phòng ngừa thụ động”, ông Michael Schmitt, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Reading, cho biết.

Nghị định thư thứ nhất của Công ước Geneva và Luật Chiến tranh của Mỹ cho phép một số linh hoạt khi bố trí lực lượng trong khu dân cư, nếu khu vực đó đang có giao tranh trực tiếp.

“Điều này không áp dụng với tình hình hiện tại của lực lượng Mỹ ở Trung Đông, vì binh sĩ Mỹ không được triển khai tới các thành phố để bảo vệ dân thường khỏi bị tấn công. Trên thực tế là... ngược lại. Lực lượng đang cố tránh bị tấn công bằng cách ở trong khách sạn, vốn sẽ không phải mục tiêu hợp pháp, nếu không có binh sĩ”, nhà nghiên cứu khủng hoảng Brian Castner nói.

Nếu quân đội cố tình sử dụng dân thường làm “lá chắn sống” để bảo vệ binh sĩ khỏi các cuộc tấn công của tên lửa và UAV đến từ Iran, chiến thuật này có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Các lực lượng nổi dậy thường sử dụng chiến thuật này trong các cuộc xung đột với lực lượng quân đội lớn mạnh hơn.

Theo New York Times, trước những khó khăn mà quân đội Mỹ đang đối mặt, Lầu Năm Góc trong tuần trước đã tìm kiếm nhà thầu cung cấp các hầm trú ẩn lắp ráp sẵn, để có thể nhanh chóng vận chuyển tới Trung Đông, nhằm “bảo vệ nhân sự khỏi các mối đe dọa từ sóng nổ và mảnh văng”.