Iran gần đây đã phải hứng chịu các cuộc biểu tình quy mô lớn do khó khăn kinh tế và sự sụp đổ của đồng tiền quốc gia. Các cuộc biểu tình ngày càng mang tính bạo lực, với việc Tehran đổ lỗi cho sự thâm nhập của các phần tử "khủng bố", gây ra tình trạng hỗn loạn.
Theo số liệu chính thức mới nhất, hơn 3.000 người đã thiệt mạng trong các vụ bạo loạn, trong đó có gần 700 phần tử "khủng bố". Tehran liên tục cáo buộc các nhóm phiến quân nhận được chỉ thị, vũ khí và các thiết bị khác từ nước ngoài, cũng như được trả tiền cho các hành vi bạo lực chống lại các quan chức chính phủ và tài sản công cộng.
Tổng thống Mỹ Trump đã nhiều lần úp mở khả năng hành động quân sự nhằm vào Iran để giúp đỡ người biểu tình, nhưng ông dường như đã hạ giọng vào cuối tuần trước, tuyên bố rằng đã “tự thuyết phục” mình không tấn công Iran.
Mới đây nhất hôm 23/1, tổng thống Mỹ một lần nữa cảnh báo Tehran, rằng ông đang “theo dõi sát sao” tình hình ở Iran, nhưng “không muốn thấy bất cứ điều gì xảy ra”.
Trong tuần qua, một nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ, dẫn đầu là tàu USS Abraham Lincoln, đã di chuyển về Vịnh Ba Tư giáp Iran.
“Chúng tôi có một hạm đội khổng lồ đang hướng về phía đó, phòng trường hợp cần thiết. Và có lẽ chúng tôi sẽ không phải sử dụng đến nó”, ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một.
Ngoài ra, nhiều nguồn tin theo dõi hàng không đã báo cáo về việc xuất hiện nhiều máy bay chiến đấu và máy bay hỗ trợ, bao gồm cả máy bay tiếp nhiên liệu trên không, đến các căn cứ của Mỹ trong khu vực.
Dấu hiệu của một cuộc tấn công?
Vậy, việc lực lượng hải quân Mỹ xuất hiện gần Iran có phải là dấu hiệu của một cuộc tấn công vào quốc gia Trung Đông này?
Nate Swanson, người từng là chuyên gia về Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia trong chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, và là thành viên trong đội đàm phán Iran của chính quyền Tổng thống Donald Trump, cho biết: "Chúng ta đang đứng trước tình thế chưa từng có. Trước chiến dịch hồi tháng 6, Mỹ chưa bao giờ thực hiện cuộc tấn công trực tiếp nào vào Iran. Mỹ đã dành nhiều năm để phát triển công nghệ và chuyên môn cần thiết để tiến hành một chiến dịch nhắm vào chương trình hạt nhân của Iran. Nhưng việc triển khai các cuộc tấn công nhằm bảo vệ người biểu tình là một vấn đề hoàn toàn khác về mục tiêu và chiến lược”.
Theo ông Swanson, khi tàu USS Abraham Lincoln tiến vào khu vực, Tổng thống Trump có thể có một loạt các lựa chọn, được phân thành các nhóm sau:
Cuộc tấn công mang tính biểu tượng: Đây có thể là cuộc tấn công vào các mục tiêu thông thường như chương trình hạt nhân hoặc tên lửa của Iran. Mặc dù những cuộc tấn công này sẽ không tác động đến làn sóng biểu tình, nhưng nó sẽ đảm bảo không ai có thể nói rằng Tổng thống Mỹ chỉ cảnh báo suông mà không thực hiện.
Tấn công hệ thống an ninh: Tổng thống Trump có thể đã nhận được thông tin tình báo về các cơ sở và nhân sự liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, lực lượng an ninh và các nhóm dân quân Basij có liên quan đến việc kiểm soát phong trào biểu tình. Các cuộc tấn công mạng vào hệ thống an ninh cũng có thể được cân nhắc.
Tuy nhiên, tác động của các cuộc tấn công này không rõ ràng, vì Iran có hơn một triệu người trong lực lượng an ninh, nên một cuộc tấn công đơn lẻ sẽ không thể tác động lớn đến cục diện.
Tấn công các mục tiêu kinh tế: Trong năm qua, đã có nhiều suy đoán về việc Israel có thể tấn công các mục tiêu kinh tế của Iran. Điều này có thể bao gồm các cảng xuất khẩu dầu như đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư, cũng như các cơ sở hạ tầng khí đốt tự nhiên quan trọng. Một chiến dịch như vậy sẽ rất rủi ro và có thể ảnh hưởng đến thị trường năng lượng, nhưng nó cũng có thể thu hút sự chú ý của một Chính phủ Iran đang đứng trước khó khăn kinh tế.
Tấn công nhằm vào Lãnh tụ tối cao Iran: Việc thực hiện cuộc tấn công này không phải là lựa chọn khôn ngoan, nhưng nếu điều này xảy ra, nó sẽ là một bước ngoặt quan trọng. Lãnh tụ tối cao của Iran Ayatollah Ali Khamenei là nhân vật chính trị và tôn giáo cấp cao nhất ở nước này. Trong lịch sử của Cộng hòa Hồi giáo Iran, chỉ có một lần duy nhất có sự thay thế lãnh đạo, và hiện tại không có ứng cử viên sáng giá nào có thể thay thế ông Khamenei. Việc tấn công nhằm vào ông sẽ tạo ra một khoảng trống quyền lực chưa từng có.
Theo ông Swanson, trong mọi kịch bản tấn công, chính quyền Mỹ cần đưa ra một kế hoạch rõ ràng cho điều gì sẽ xảy ra sau đó. Nếu chính quyền Iran sụp đổ, một nền dân chủ thân phương Tây sẽ xuất hiện, hay một chính phủ cứng rắn hơn sẽ lên nắm quyền, sẵn sàng phát triển vũ khí hạt nhân và sử dụng kho tên lửa của mình. Đây cũng là lý do vì sao một số quốc gia Vùng Vịnh đã phản đối việc tấn công Iran.
Trong khi khả năng Mỹ triển khai lực lượng đổ bộ Iran là rất thấp, thì sự hiện diện của tàu USS Abraham Lincoln tại khu vực có hai chức năng chính. Thứ nhất, nó giúp Mỹ dễ dàng phòng thủ trước mọi sự trả đũa từ Iran, tạo thêm nhiều lựa chọn cho các cuộc tấn công. Thứ hai, nó mang lại áp lực tâm lý, khiến Iran buộc phải cân nhắc kỹ trước khi tung ra bất kỳ đòn trả đũa nào.
Trong bối cảnh đó, Iran sẽ có thể điều chỉnh phản ứng sao cho tương xứng với các hành động của Mỹ. Ví dụ, nếu Mỹ thực hiện các cuộc tấn công mang tính biểu tượng, Iran có thể cũng sẽ phản ứng bằng một hành động mang tính biểu tượng tương tự. Cuộc tấn công của Iran vào các lực lượng Mỹ ở Qatar vào tháng 6 là một ví dụ điển hình cho phản ứng có thể xảy ra. Kịch bản này cho phép cả hai bên tuyên bố chiến thắng và giảm leo thang.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
