'Tấm vé thông hành' bí mật giữa eo biển Hormuz

Xung đột Mỹ-Israel và Iran biến Eo biển Hormuz thành chiến trường. Với 20% sản lượng dầu mỏ toàn cầu, đây không chỉ là điểm nghẽn hàng hải mà còn là mặt trận đối đầu phức tạp về quân sự, kinh tế và ngoại giao.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng đe dọa sẽ biến các tàu đi qua eo biển Hormuz thành "ngọn đuốc". Tuy nhiên, thực tế cho thấy Tehran không áp dụng biện pháp phong tỏa tuyệt đối mà kiểm soát tuyến hàng hải này theo hướng chọn lọc, cho phép một số tàu thuyền được lưu thông.

Việc duy trì một "khe cửa hẹp" cho các đối tác nhất định giúp Iran vừa tác động trực tiếp đến dòng chảy năng lượng toàn cầu, vừa phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong khối liên minh phương Tây.

Những “ngoại lệ” được cấp phép

Chỉ ít ngày sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra, tuyên bố cứng rắn từ phía Iran về việc “đóng cửa” eo biển Hormuz đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo.

Hormuz, nằm giữa vịnh Ba Tư và vịnh Oman, từ lâu được coi là “yết hầu” của thương mại dầu mỏ thế giới. Khi tuyến đường này bị gián đoạn, nỗi lo đứt gãy nguồn cung lập tức đẩy giá dầu tăng vọt.

Trong chưa đầy một tháng kể từ khi chiến sự nổ ra, giá dầu Brent đã leo lên hơn 105 USD/thùng, tăng hơn 40% so với mức trước xung đột. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về làn sóng lạm phát mới trên quy mô toàn cầu, đặc biệt tại các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu.

Giá dầu tăng vọt kéo giá xăng cũng tăng theo. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, cục diện tại "chảo lửa" Trung Đông không hoàn toàn bế tắc. Việc Tehran xác nhận đang xem xét đề nghị mở "hành lang an toàn" từ một số nước cho thấy toan tính tinh vi của quốc gia này. Thay vì giăng lưới phong tỏa tuyệt đối, Iran đang biến eo biển Hormuz thành một trạm kiểm soát gắt gao, chỉ nhượng bộ và cấp phép lưu thông cho những đối tác nhất định.

Các thông tin từ giới chức và nguồn tin quốc tế cho thấy một số quốc gia đã được Iran "bật đèn xanh" cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Pakistan là một trong những trường hợp đầu tiên. Một tàu chở dầu mang cờ nước này đã rời vịnh Ba Tư an toàn, trở thành chuyến hàng hiếm hoi không thuộc sở hữu Iran vẫn có thể vượt qua khu vực trong thời điểm nhạy cảm. Diễn biến này cho thấy Tehran đang áp dụng cơ chế cấp phép riêng đối với từng đối tác.

Tàu chở dầu mang cờ Pakistan là một trong số ít trường hợp được phép rời vịnh Ba Tư an toàn, cho thấy Iran đang linh hoạt cấp quyền lưu thông theo từng đối tác. Ảnh: Reuters.

Ấn Độ cũng nằm trong nhóm được ưu tiên. Giới chức nước này xác nhận một số tàu chở khí hóa lỏng đã đi qua eo biển suôn sẻ sau khi nhận được sự chấp thuận từ phía Iran. Với vai trò là đối tác thương mại quan trọng, New Delhi dường như đã tận dụng được kênh ngoại giao để đảm bảo an ninh năng lượng.

Tại khu vực Á - Âu, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đạt được thỏa thuận tương tự, dù quá trình đàm phán không hề dễ dàng. Sau khi nhiều tàu bị mắc kẹt, Ankara đã thành công trong việc thuyết phục Tehran cho phép ít nhất một tàu tiếp tục hành trình, dựa trên các yếu tố liên quan đến hoạt động trước đó của con tàu tại cảng Iran.

Trong khi một số quốc gia đã có kết quả cụ thể, nhiều nền kinh tế lớn khác vẫn đang tích cực vận động để giành quyền tiếp cận tuyến hàng hải quan trọng này.

Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đặc biệt chịu áp lực khi khoảng 45% lượng dầu của nước này đi qua eo biển Hormuz. Bắc Kinh được cho là đang đàm phán với Tehran nhằm đảm bảo các tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng có thể lưu thông an toàn. Động thái này phản ánh mức độ phụ thuộc sâu sắc của Trung Quốc vào tuyến đường này, cũng như quyết tâm tránh kịch bản gián đoạn kéo dài.

Ở châu Âu, một hướng tiếp cận khác đang dần hình thành. Thay vì tham gia các sáng kiến quân sự, một số quốc gia như Pháp và Italy lựa chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran. Việc chủ động đàm phán để xin quyền đi lại an toàn cho thấy lợi ích năng lượng đang được đặt lên trên các toan tính địa chính trị truyền thống.

Lời kêu gọi của Mỹ

Trước tình hình căng thẳng, Mỹ đã kêu gọi thành lập một liên minh hải quân quốc tế nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, lời kêu gọi này không nhận được sự hưởng ứng như kỳ vọng.

Phát biểu trên nền tảng Truth Social, ông Trump kêu gọi hàng loạt cường quốc như Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Vương quốc Anh điều động tàu chiến đến khu vực, với mục tiêu đảm bảo tuyến hàng hải này không bị đe dọa.

Tuy nhiên, nhiều đồng minh của Washington tỏ ra dè dặt, thậm chí từ chối tham gia. Đức và Hy Lạp đồng loạt loại trừ khả năng can thiệp quân sự. Người phát ngôn Chính phủ Đức nhấn mạnh nước này sẽ không tham gia bất kỳ nỗ lực quân sự nào nhằm duy trì hoạt động của eo biển Hormuz khi xung đột vẫn tiếp diễn.

Tổng thống Donald Trump chỉ trích các đồng minh từ chối tham gia bảo đảm an ninh ở eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Ngay cả Vương quốc Anh, đồng minh thân cận của Washington, cũng giữ khoảng cách. Thủ tướng Keir Starmer khẳng định London không muốn bị cuốn vào một cuộc xung đột quy mô lớn hơn, bất chấp áp lực từ phía Mỹ.

Theo chuyên gia an ninh Trung Đông Rodger Shanahan, khả năng các đồng minh của Mỹ tham gia bảo vệ eo biển Hormuz là rất thấp. Ông cho rằng phần lớn các nước này vốn đã phản đối cuộc chiến ngay từ đầu, do đó khó có động lực hỗ trợ các chiến dịch của Washington. Bên cạnh đó, yếu tố hậu cần cũng là rào cản lớn, việc triển khai lực lượng hải quân tới khu vực đòi hỏi thời gian và nguồn lực đáng kể.

Các chuyên gia nhận định sự thiếu đồng thuận này phản ánh những rạn nứt ngày càng rõ trong nội bộ phương Tây. Không phải tất cả quốc gia đều sẵn sàng đánh đổi ổn định kinh tế để theo đuổi các mục tiêu chiến lược của Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro leo thang xung đột vẫn còn tiếp diễn.

Diễn biến tại eo biển Hormuz cho thấy Iran không chỉ sử dụng sức mạnh quân sự, mà còn vận dụng linh hoạt công cụ kinh tế và ngoại giao. Việc cho phép một số quốc gia lưu thông có chọn lọc giúp Tehran giảm áp lực bị cô lập, đồng thời tạo ra đòn bẩy trong quan hệ quốc tế.

Chiến lược này cũng vô tình khoét sâu thêm sự chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh, khi mỗi quốc gia buộc phải tự cân nhắc lợi ích riêng trong bài toán năng lượng.

Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz không còn đơn thuần là tuyến vận tải dầu mỏ, mà trở thành một “bàn cờ” địa chính trị, mọi quyết định đều có thể kéo theo những hệ lụy toàn cầu. Tương lai của tuyến hàng hải này vì thế vẫn là ẩn số, phụ thuộc vào diễn biến của xung đột cũng như các thỏa thuận ngoại giao phía sau hậu trường.