Sự thật đáng tiếc về loài kỳ nhông đang 'phủ kín' Mexico mùa World Cup

Một nhân viên đường sắt ra hiệu khi đoàn tàu mang hình ảnh kỳ nhông axolotl đi qua tại thành phố Mexico ngày 27/5.

Trước thềm World Cup 2026, một trong những hình ảnh đầu tiên du khách bắt gặp khi đến Mexico City (Thủ đô của Mexico) là axolotl, loài kỳ nhông nhỏ với khuôn mặt như đang mỉm cười xuất hiện khắp nơi. Từ những bức tranh tường màu tím nổi bật, các toa tàu điện ngầm đến những tác phẩm điêu khắc mang hình dáng kỳ nhông chơi bóng đá, loài vật này xuất hiện khắp thành phố.

Mang tên gọi bắt nguồn từ ngôn ngữ Nahuatl cổ với ý nghĩa "quái vật nước", kỳ nhông axolotl từ lâu đã gắn liền với văn hóa Mexico. Theo Reuters, hiện loài vật này được xem là linh vật không chính thức của Mexico khi thành phố chuẩn bị đăng cai 5 trận đấu World Cup, bao gồm cả trận khai mạc.

Thế nhưng, phía sau hình ảnh vui nhộn xuất hiện khắp thành phố là một thực tế đáng lo ngại. Axolotl hiện nằm trong nhóm động vật cực kỳ nguy cấp và gần như biến mất khỏi môi trường tự nhiên.

Ảnh chụp từ trên cao một nút giao tại Mexico City với hình ảnh kỳ nhông axolotl, ngày 27/5.

Các nhà khoa học thuộc Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (UNAM) đã bắt đầu cuộc khảo sát từ năm 2024 tại hệ thống kênh đào Xochimilco ở phía nam Mexico City, nơi được xem là môi trường sống tự nhiên cuối cùng của axolotl. Sau 2 năm nghiên cứu, họ chưa ghi nhận bất kỳ cá thể nào bằng phương pháp quan sát trực tiếp. Tuy nhiên, thông qua phân tích ADN trong nước, nhóm nghiên cứu vẫn xác nhận loài này còn tồn tại dù số lượng được cho là rất ít.

Kết quả trên càng làm dấy lên tranh cãi khi hình ảnh axolotl được sử dụng rộng rãi để quảng bá World Cup trong lúc các nỗ lực bảo tồn chưa mang lại nhiều chuyển biến rõ rệt.

Các chuyên gia cho rằng quá trình đô thị hóa, ô nhiễm nguồn nước, nước thải chưa xử lý triệt để cùng sự phát triển của du lịch đại chúng đang khiến môi trường sống của axolotl ngày càng thu hẹp. Mật độ loài này từng đạt khoảng 6.000 cá thể/km² vào năm 1998 nhưng giảm xuống chỉ còn khoảng 36 cá thể/km² vào năm 2014. Một số khu vực sinh thái trước đây thậm chí đã bị chuyển đổi thành sân bóng đá hoặc các công trình phục vụ du lịch.

Ông Luis Zambrano, Giám đốc Phòng thí nghiệm Phục hồi Sinh thái của UNAM cho rằng du lịch đang trở thành vấn đề nghiêm trọng tại Xochimilco, đặc biệt khi World Cup khiến lượng du khách tăng mạnh. Theo ông, nhiều người thích ngắm axolotl trong bể kính hơn là quan tâm đến việc bảo vệ môi trường sống tự nhiên của chúng.

Các phương tiện lưu thông qua một hầm chui được trang trí bằng hình ảnh kỳ nhông axolotl tại Thủ đô Mexico, ngày 19/5.

Dù vậy, vẫn có những người hy vọng World Cup sẽ giúp nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc bảo vệ loài động vật này.

Ernesto Velazquez (19 tuổi), người dân làm việc tại một quầy bán thú nhồi bông lấy cảm hứng từ axolotl tại công viên Chapultepec cho biết anh hy vọng những hình ảnh axolotl mới xuất hiện khắp thành phố sẽ giúp nhiều người quan tâm hơn đến công tác bảo tồn loài này.

"Một số du khách nước ngoài từng hỏi liệu axolotl có ăn được không. Câu trả lời là không, bởi chúng đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Tôi hy vọng World Cup sẽ giúp mọi người hiểu hơn về axolotl để chúng ta có thể bảo vệ chúng tốt hơn", Velazquez nói.