Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, năng lực cạnh tranh của một đô thị ngày càng được quyết định bởi khả năng kết nối với các dòng chảy toàn cầu về vốn, công nghệ, nhân lực và tri thức. Theo GS. Edmund Malesky, Giáo sư Kinh tế Chính trị danh dự tại Đại học Duke (Mỹ), TP.HCM từ lâu đã là "cửa ngõ" kết nối Việt Nam với thế giới.
 |
| GS. Edmund Malesky, Giáo sư Kinh tế Chính trị danh dự tại Đại học Duke, Mỹ. Ảnh: Đại học Duke. |
Vị thế đó không chỉ đến từ quy mô kinh tế lớn nhất cả nước mà còn từ vai trò đầu mối của thành phố trong thương mại, đầu tư, logistics, tài chính và đổi mới sáng tạo. Nhiều tập đoàn quốc tế, nhà đầu tư và doanh nghiệp công nghệ chọn TP.HCM là điểm khởi đầu khi tiếp cận thị trường Việt Nam, giúp thành phố trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi kết nối giữa Việt Nam với khu vực và thế giới.
Tuy nhiên, khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vai trò "cửa ngõ" thôi là chưa đủ. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm TP.HCM mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976-2/7/2026), trao đổi với Tri Thức - Znews, GS. Malesky cho rằng sứ mệnh mới của thành phố là nâng tầm vị thế trong các mạng lưới kinh tế toàn cầu, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính, công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ cửa ngõ đến sứ mệnh mới
- Sau nhiều năm nghiên cứu về phát triển kinh tế và năng lực cạnh tranh địa phương tại Việt Nam, ông đã chứng kiến sự đi đầu của TP.HCM. Theo ông, đâu là đóng góp quan trọng nhất của thành phố đối với hành trình phát triển và cải cách của Việt Nam?
- TP.HCM chính là trái tim của tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Đây là nơi khởi đầu sự nghiệp của rất nhiều doanh nhân thành đạt, đồng thời cũng là thành phố luôn sôi động với những ý tưởng mới, được nuôi dưỡng bởi một cộng đồng sẵn sàng chấp nhận rủi ro, tinh thần dám làm cùng lực lượng lao động có trình độ cao.
TP.HCM chính là trái tim của tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam
GS. Edmund Malesky
Bên cạnh đó, TP.HCM từ lâu đã là "cửa ngõ" kết nối Việt Nam với thế giới. Thành phố luôn đi đầu trong thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng thương mại quốc tế và hấp dẫn nguồn nhân lực chất lượng cao đến từ khắp nơi trên thế giới. Chính những yếu tố đó đã giúp TP.HCM không chỉ dẫn dắt tăng trưởng kinh tế mà còn trở thành đầu tàu hội nhập của cả nước.
- Trong 50 năm qua, TP.HCM nhiều lần tiên phong mở ra những bước ngoặt lớn. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới, đâu sẽ là "vai trò tiên phong" tiếp theo của thành phố?
- Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam sẽ chuyển mạnh sang nền kinh tế dựa trên tri thức và dữ liệu. TP.HCM sẽ giữ vai trò then chốt trong việc phát triển các ngành công nghệ cao và những dịch vụ hiện đại phục vụ cho quá trình chuyển đổi này.
Tôi tin rằng thành phố sẽ tiếp tục dẫn đầu ở các lĩnh vực như tài chính, công nghệ cao, đặc biệt là ngành bán dẫn, cũng như các ngành công nghiệp và dịch vụ ứng dụng AI. Đây sẽ là những động lực tăng trưởng mới, quyết định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
 |
| TP.HCM đang nỗ lực phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế. Ảnh: Quỳnh Danh. |
Tiên phong bằng đổi mới quản trị và công nghệ
- Nhiều ý kiến cho rằng vị thế của một đô thị không chỉ được quyết định bởi quy mô kinh tế mà còn bởi khả năng tạo ra những ý tưởng và mô hình phát triển mới. Theo ông, TP.HCM cần ưu tiên điều gì để tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong giai đoạn phát triển mới?
- Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm đó. TP.HCM từ lâu là nơi khởi nguồn nhiều đổi mới về cơ chế, chính sách quan trọng đối với Việt Nam.
Trong giai đoạn tới, những đổi mới cần tập trung vào xây dựng chính quyền số, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ công cũng như thực hiện thủ tục hành chính nhanh chóng, thuận tiện hơn. Khi giảm được thời gian và chi phí cho các thủ tục hành chính, các doanh nhân sẽ có điều kiện tập trung vào điều họ làm tốt nhất: sáng tạo, đầu tư và phát triển doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, phát triển bền vững sẽ là yêu cầu mang tính quyết định. Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng, khi nhiều năm tăng trưởng nhanh đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường, trong khi biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức mang tính sống còn.
Vì vậy, xây dựng các cơ chế quản trị có khả năng khuyến khích và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển theo hướng bền vững sẽ là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.
- Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những đô thị có tầm ảnh hưởng không chỉ thúc đẩy tăng trưởng của chính mình mà còn định hình sự phát triển của cả một quốc gia, thậm chí của cả khu vực. Theo ông, trong vài thập kỷ tới, TP.HCM sẽ giữ vai trò như thế nào đối với Việt Nam, Đông Nam Á và châu Á?
- Việt Nam đang trên đà vượt lên nhiều quốc gia trong khu vực về tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng như năng suất lao động. Trong quá trình đó, TP.HCM sẽ tiếp tục là cửa ngõ quan trọng kết nối Việt Nam với các nước láng giềng.
Tôi cho rằng ngày càng nhiều quốc gia trong khu vực sẽ mong muốn hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời tham khảo những mô hình kinh doanh và kinh nghiệm phát triển mới được hình thành tại TP.HCM. Điều đó sẽ giúp thành phố trở thành một trung tâm kết nối kinh tế và đổi mới sáng tạo có sức ảnh hưởng ngày càng lớn trong khu vực.
 |
| Nếu có những đổi mới đủ mạnh trong tương lai, TP.HCM hoàn toàn có thể trở thành trung tâm kinh tế có sức ảnh hưởng của khu vực. Ảnh: Quỳnh Danh. |
Con đường trở thành trung tâm quốc tế
- Vậy, trong bối cảnh năng lực cạnh tranh toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào tri thức, đổi mới sáng tạo và chất lượng quản trị, TP.HCM cần xây dựng những năng lực cốt lõi nào để thực sự trở thành một trung tâm quốc tế, thưa ông?
- Theo tôi, có ba yếu tố mang tính nền tảng để TP.HCM trở thành một trung tâm quốc tế.
Thứ nhất là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là hệ thống giáo dục đại học và đào tạo nghề, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ những kỹ năng phù hợp với các ngành nghề của tương lai, đồng thời đáp ứng đúng nhu cầu của những nhà đầu tư mà Việt Nam muốn thu hút.
Trong kỷ nguyên AI và kinh tế tri thức, TP.HCM cần tiếp tục là nơi nuôi dưỡng đổi mới sáng tạo, thu hút nhân tài và dẫn dắt những ngành công nghệ của tương lai.
GS. Edmund Malesky
Thứ hai là hoàn thiện khung pháp lý và môi trường kinh doanh đủ tin cậy để khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với nhau, mở rộng quy mô hoạt động và mạnh dạn chấp nhận rủi ro vượt ra ngoài các đầu mối, mạng lưới truyền thống.
Thứ ba là nâng cao tính minh bạch. Doanh nghiệp chỉ có thể đưa ra những quyết định đầu tư chiến lược và dài hạn khi họ có đầy đủ thông tin và niềm tin vào môi trường kinh doanh.
- Nhìn về tương lai, ông hy vọng thế giới sẽ nhớ đến TP.HCM như một hình mẫu phát triển nào? Và đâu là quyết định quan trọng nhất mà thành phố cần đưa ra ngay hôm nay để hiện thực hóa khát vọng đó?
- TP.HCM cần tiếp tục kiên định với quỹ đạo phát triển đã tạo dựng được trong nhiều thập kỷ qua. Thành phố phải luôn là nơi nuôi dưỡng những nhà đổi mới sáng tạo, khuyến khích tinh thần khởi nghiệp và sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tạo ra những đột phá mới.
Để làm được điều đó, TP.HCM cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào nguồn nhân lực, hạ tầng hiện đại và hệ thống quản trị hiệu quả.
Khi xây dựng được một môi trường minh bạch, thuận lợi, có sức hấp dẫn đối với nhân tài và các ý tưởng mới, TP.HCM sẽ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, đồng thời từng bước khẳng định vị thế của một trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực.
Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!
GS. Edmund J. Malesky là Giáo sư Kinh tế Chính trị danh dự tại Đại học Duke (Mỹ), đồng thời là Giám đốc Khoa học của Trung tâm Green-X thuộc Đại học VinUniversity. Ông là một trong những học giả quốc tế nghiên cứu sâu và có ảnh hưởng lớn về kinh tế chính trị, quản trị công và môi trường đầu tư tại Việt Nam.
Trong hơn 30 năm nghiên cứu và làm việc tại Việt Nam, GS. Malesky là đồng tác giả, cố vấn học thuật của Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), tham gia nghiên cứu Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI), đồng thời tư vấn cho nhiều dự án về hoạt động của Quốc hội, quản trị công, chính sách thương mại và đầu tư.
