|
|
Dù có sản lượng vượt Thái Lan, sầu riêng Việt Nam vẫn gặp khó khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Ảnh: Phạm Ngôn. |
Chia sẻ tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Báo Chính phủ tổ chức vừa qua, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), nhận định Trung Quốc tiếp tục là thị trường nông sản lớn và giàu tiềm năng nhất nhờ vị trí địa lý liền kề, cùng nhiều nét tương đồng về văn hóa và thói quen tiêu dùng. Người tiêu dùng Trung Quốc cũng có nhu cầu lớn đối với nhiều loại trái cây của Việt Nam.
Không thể mãi chạy theo sản lượng
Ngoài ra, Việt Nam còn có lợi thế về logistics khi có thể vận chuyển hàng hóa sang Trung Quốc bằng nhiều phương thức như đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và đường biển.
Tuy nhiên, để tận dụng được những lợi thế trên, điều quan trọng là phải thay đổi tư duy sản xuất. Theo ông, ngành nông nghiệp không thể tiếp tục chỉ chạy theo sản lượng mà cần chuyển mạnh sang mô hình lấy chất lượng và an toàn thực phẩm làm trọng tâm. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, nếu không đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn, nông sản Việt Nam sẽ khó duy trì khả năng cạnh tranh. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi phải tổ chức lại sản xuất và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ.
Về định hướng phát triển sản phẩm, ông Bình nhìn nhận Việt Nam nên tập trung nguồn lực vào những ngành hàng có lợi thế cạnh tranh và còn nhiều dư địa tăng trưởng thay vì đầu tư dàn trải. Ví dụ, diện tích trồng sầu riêng của Việt Nam hiện đạt khoảng 170.000 ha, thậm chí sản lượng năm nay có thể đạt 1,8-2 triệu tấn, vượt Thái Lan. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm vẫn là vấn đề cần được cải thiện.
Bên cạnh đó, việc mở rộng thị trường còn phụ thuộc vào tiến độ đàm phán để tăng số lượng mã số vùng trồng. Tính đến hiện tại, chỉ có khoảng 30-40% diện tích sầu riêng được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn nếu quá trình đàm phán với Trung Quốc được đẩy nhanh.
Ngoài các mặt hàng đang xuất khẩu mạnh, Việt Nam vẫn có thể khai thác thêm nhiều sản phẩm khác. Dù vậy, để đạt mục tiêu tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, cần ưu tiên đầu tư vào các ngành hàng chủ lực còn nhiều tiềm năng như gạo, cà phê, trái cây và thủy sản, thay vì phân tán nguồn lực vào những mặt hàng có quy mô nhỏ.
Ngoài các lợi thế, ông Bình cũng chỉ ra khó khăn hiện nay của ngành rau quả vẫn nằm ở tập quán canh tác của người nông dân. Hiện nay, họ vẫn chủ yếu sản xuất nhỏ và canh tác theo thói quen. Chính những điều này làm cho tài nguyên bị khai thác cạn kiệt, bị bào mòn.
Đơn cử với đất trồng trái cây ở miền Tây Nam Bộ, việc bà con nông dân sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong một thời gian dài làm tích tụ độc tố, chất độc cho trái cây, khiến những vùng trồng trái cây ở miền Tây Nam Bộ có chất lượng không đạt yêu cầu xuất khẩu. Tuy nhiên, ông Bình cho rằng đây là vấn đề lớn mà người nông dân không thể tự xử lý được, cần có sự vào cuộc của các cơ quan quản lý nhà nước cũng như của các nhà khoa học để xử lý vấn đề tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức.
Lên phương án làm việc với Trung Quốc
Bên cạnh bài toán sản xuất, đại diện VINAFRUIT cho rằng năng lực kiểm tra, kiểm định hàng hóa xuất khẩu đang là một trong những "điểm nghẽn" lớn đối với hoạt động xuất khẩu nông sản.
Ông cho biết hạn chế về năng lực của các cơ quan kiểm định, kiểm dịch và quản lý nhà nước đã bộc lộ rõ vào cuối năm 2025 và đầu năm 2026, khi nhiều lô trái cây xuất khẩu sang Trung Quốc bị chậm thông quan do khâu kiểm tra không đáp ứng kịp tiến độ. Tình trạng này kéo theo hàng hóa phải lưu kho với số lượng lớn, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.
Ông Bình nhấn mạnh đây là vấn đề các cơ quan quản lý Nhà nước như hải quan, cơ quan kiểm dịch thực vật, và các cơ quan kiểm nghiệm, giám định… cần phải thay đổi. Việc này có thể phải đầu tư thêm và các cơ quan cũng cần lên phương án làm việc với phía Trung Quốc để cấp phép cho các cơ sở kiểm định của Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam phải đầu tư xây dựng những vùng nguyên liệu để có thể giải quyết kịp thời yêu cầu của doanh nghiệp xuất khẩu.
Về việc hợp tác với Trung Quốc, ông Âu Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho biết Hải quan Việt Nam đang xây dựng cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử với Hải quan Trung Quốc về tờ khai hải quan, chứng từ kiểm dịch động vật, thực vật và các giấy tờ liên quan để hai bên có thể chia sẻ, khai thác và chấp nhận dữ liệu của nhau trong quá trình thông quan.
Đối với khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc, ngành phối hợp xây dựng mô hình cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh theo cam kết của lãnh đạo cấp cao 2 nước. Ngoài ra, 2 bên cũng đang đàm phán việc kết nối, trao đổi dữ liệu thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia.
Theo đại diện Cục Hải quan, để các mô hình này vận hành hiệu quả, cần có sự kết nối đồng bộ giữa các cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành, bởi hải quan chỉ là khâu cuối cùng trong chuỗi thủ tục. Dữ liệu về vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm, giấy chứng nhận xuất xứ thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), Bộ Công Thương cần được liên thông để Hải quan có thể làm đầu mối trao đổi với cơ quan chức năng của nước nhập khẩu.
Ngoài hạ tầng dữ liệu, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn tương thích với quốc tế cũng được xem là điều kiện quan trọng để các nước công nhận kết quả kiểm tra của Việt Nam. Ngoài tiêu chuẩn đối với sản phẩm, các phòng kiểm nghiệm, thử nghiệm trong nước cũng phải đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Khi đạt được sự công nhận này, tỷ lệ lô hàng phải kiểm tra tại nước nhập khẩu sẽ giảm, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian thông quan.
Ông Tuấn dẫn ví dụ sầu riêng Thái Lan xuất khẩu sang Trung Quốc hiện có tỷ lệ kiểm tra rất thấp, trong khi sầu riêng Việt Nam vẫn bị kiểm tra với tần suất cao, gần như lô hàng nào cũng phải xét nghiệm hàm lượng cadimi và dư lượng kim loại nặng. Điều này không chỉ kéo dài thời gian thông quan mà còn làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm do chất lượng bị ảnh hưởng khi hàng hóa chậm tiếp cận thị trường.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
