 |
Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo ông sẽ tới Bắc Kinh vào trung tuần tháng 5, sau khi quyết định lùi lịch trình ban đầu để tập trung xử lý xung đột tại Iran.
Theo các nhà phân tích Trung Quốc, chuyến thăm dự kiến của ông Trump vào tháng 5 có thể hé lộ phần nào “lộ trình ưu tiên” của Washington trong việc chấm dứt chiến sự với Iran. Họ cho rằng nếu xung đột kéo dài, cục diện có thể nghiêng về phía Bắc Kinh, theo SCMP.
Ban đầu, chuyến đi được lên kế hoạch diễn ra vào cuối tháng này nhưng đã bị hoãn để Tổng thống Mỹ dồn lực cho tình hình Trung Đông. Đến ngày 25/3, ông Trump xác nhận sẽ thăm Bắc Kinh trong hai ngày 14-15/5. Tuy nhiên, phía Trung Quốc chưa chính thức xác nhận, với người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lâm Kiếm chỉ cho biết hai bên vẫn đang “duy trì liên lạc” về chuyến thăm.
 |
| Ông Trump đã công bố lịch trình mới cho chuyến thăm Trung Quốc của mình vào ngày 25/3. Ảnh: Reuters. |
Tính toán lộ trình
Ông Ma Xiaolin, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Nghiên cứu Quốc tế Chiết Giang, nhận định việc ấn định lại thời điểm có thể là cơ hội để ông Trump tìm kiếm một lối thoát.
“Ngay cả khi chưa thể đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran, ít nhất ông Trump có thể thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng, giữ xung đột ở trạng thái tương đối ổn định”, ông nói.
Trong khi đó, ông Diao Daming, giáo sư tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng mốc thời gian mới phản ánh cách Washington đánh giá diễn biến chiến sự.
“Việc thay đổi lịch trước đó xuất phát từ tình hình Trung Đông… và thời điểm mới nhiều khả năng được lựa chọn khi chính quyền Trump tin rằng chuyến thăm sẽ ít bị ảnh hưởng hơn bởi các biến động”, ông phân tích.
Ông cũng cho rằng việc Tổng thống Mỹ nhanh chóng công bố lịch trình cho thấy “động lực mạnh mẽ và kỳ vọng tích cực” đối với chuyến đi.
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung đang chịu sức ép gia tăng bởi các bất đồng về thương mại, Đài Loan và an ninh. Dù vậy, hai bên vẫn phát tín hiệu sẵn sàng duy trì đối thoại cấp cao, với phía Trung Quốc nhấn mạnh kênh liên lạc giữa lãnh đạo hai nước giữ vai trò “không thể thay thế”.
Nhiều kỳ vọng cũng được đặt vào chuyến đi này - chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ kể từ năm 2017 - như một cơ hội cải thiện niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với quan hệ song phương.
Ở chiều ngược lại, ông Trump cũng phát đi tín hiệu muốn kết thúc chiến tranh, kêu gọi Iran “nghiêm túc hơn trước khi quá muộn”. Trong buổi họp báo ngày 30/3 tại Nhà Trắng, ông tuyên bố Mỹ có thể chấm dứt chiến dịch quân sự chống lại Iran trong 2-3 tuần tới.
Tuy nhiên, Tehran đã công khai bác bỏ một kế hoạch hòa bình do Mỹ chuyển qua Pakistan, dù để ngỏ khả năng ngừng bắn nếu các điều kiện của họ được đáp ứng.
Giới phân tích cảnh báo rằng rào cản lớn nhất vẫn là sự thiếu tin cậy sâu sắc giữa hai bên. Theo bà Zhang Chuchu, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Phúc Đán, Tehran lo ngại sẽ tiếp tục bị tấn công nếu nhượng bộ quá nhiều.
“Trong bối cảnh hiện nay, hai bên nhiều khả năng sẽ vừa đàm phán vừa tiếp tục giao tranh trong một thời gian”, bà nhận định.
Tăng quân nhưng vẫn sợ sa lầy
Theo các nguồn tin từ New York Times và Washington Post, hàng trăm lính đặc nhiệm Mỹ - bao gồm Ranger và Hải quân SEAL - đã được triển khai tới Trung Đông, gia nhập lực lượng khoảng 3.500 lính thủy đánh bộ và thủy thủ đã có mặt trước đó. Tổng số binh sĩ Mỹ trong khu vực hiện vượt 50.000, tăng khoảng 10.000 kể từ khi xung đột bùng phát.
Động thái này giúp Washington có thêm lựa chọn quân sự, từ bảo đảm an ninh eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược đang bị Iran siết chặt - đến khả năng đánh chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu của Tehran, hoặc vô hiệu hóa chương trình hạt nhân.
Tuy nhiên, theo Li Cheng, Giám đốc Trung tâm Trung Quốc Đương đại và Thế giới thuộc Đại học Hong Kong, khả năng Mỹ tiến hành một cuộc tấn công trên bộ quy mô lớn là “không cao”.
“Các chiến dịch quân sự có chọn lọc, ngắn hạn tại những khu vực cụ thể là khả thi, nhưng ngay cả kịch bản này hiện cũng ít khả năng xảy ra”, ông nhận định.
Theo Song Zhongping, cựu giảng viên Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, việc triển khai chủ yếu là lực lượng tinh nhuệ cho thấy Lầu Năm Góc “nhận thức rõ rủi ro của các cuộc chiến tiêu hao kéo dài” như ở Iraq hay Afghanistan.
“Cách bố trí lực lượng hiện nay không cho thấy Mỹ muốn tiến hành chiến tranh trên bộ quy mô lớn”, ông nói.
Nhà phân tích Liang Guoliang cho rằng sự kết hợp giữa đặc nhiệm, lính dù và thủy quân lục chiến là “công thức lý tưởng” cho các đòn tấn công nhằm thiết lập chính quyền thân Mỹ.
“Đặc nhiệm sẽ nhắm vào các cá nhân hoặc trung tâm chỉ huy, trong khi lực lượng còn lại kiểm soát khu vực rộng hơn”, ông phân tích, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu là đạt hiệu quả nhanh mà không sa lầy.
Dù vậy, quy mô hơn 50.000 binh sĩ Mỹ, phần lớn triển khai ngoài khơi, vẫn nhỏ hơn nhiều so với các chiến dịch trước đây, như cuộc chiến Iraq năm 2003 với gần 250.000 quân, hay chiến dịch của Israel tại Gaza với hơn 300.000 binh sĩ.
Uy tín và vị thế Washington lung lay
Các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cũng làm dấy lên lo ngại về những cú sốc kinh tế lan rộng nếu xung đột kéo dài. Điều này đồng thời gia tăng rủi ro chính trị cho ông Trump, khi đảng Cộng hòa có thể mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
Nhiều quan sát viên cho rằng nếu tình hình không sớm được kiểm soát, cán cân chiến lược có thể tiếp tục nghiêng về phía Bắc Kinh.
Ông Ma Xiaolin chỉ ra phong cách hành xử “mang tính ép buộc, giao dịch và đơn phương” của ông Trump, dẫn chứng các tuyên bố liên quan tới Greenland và cho rằng “châu Âu đã bắt đầu đề phòng”.
“Ở thời điểm này, quan hệ Trung - Mỹ thực tế lại trở thành trụ ổn định nhất, và điều đó có lợi cho Bắc Kinh. Chính ông Trump mới là người có thể rơi vào thế bị động, cả trong nước lẫn quốc tế”, ông nói.
 |
| Các chuyên gia cho biết việc ông Trump tiếp tục hủy hoặc lùi chuyến thăm với Trung Quốc sau khi đã công bố sẽ là “tình huống khó xử” đối với Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Ông Ma Bo, Phó giáo sư tại Đại học Nam Kinh, cảnh báo rằng bất kỳ sự thay đổi lịch trình nào nữa cũng sẽ làm tổn hại uy tín của Mỹ.
“Nếu Nhà Trắng tiếp tục hoãn chuyến thăm tháng 5, năng lực thực thi chương trình ngoại giao, xử lý đồng thời nhiều khủng hoảng và duy trì cam kết chính sách của họ sẽ bị đặt dấu hỏi”, ông nhận định.
“Các đồng minh của Mỹ cũng có thể âm thầm suy giảm niềm tin vào tính ổn định chiến lược và khả năng thực hiện cam kết của Washington”.
Ông cho rằng Washington đang cho thấy họ khó có thể “vừa đi vừa nhai kẹo cao su” - tức xử lý nhiều vấn đề cùng lúc. Trong khi Mỹ là bên chủ động nâng kỳ vọng cho chuyến thăm, Trung Quốc có thể kiên nhẫn quan sát diễn biến.
“Nếu xung đột Iran tiếp tục đảo lộn các quyết sách của Mỹ, Bắc Kinh có thể tận dụng để củng cố thông điệp ‘Mỹ tạo ra bất ổn, Trung Quốc mang lại ổn định’ mà không cần phản ứng thái quá”, ông nói thêm.
Ông Zhu Junwei, Giám đốc Trung tâm Horizon Insights tại Bắc Kinh, nhận định nếu hội nghị thượng đỉnh tháng 5 không diễn ra, Mỹ sẽ rơi vào thế khó xử.
“Thông thường, việc công bố chuyến thăm của lãnh đạo được cân nhắc rất kỹ lưỡng. Nhưng nếu Mỹ không kiểm soát được tình hình tại Iran và lại tiếp tục lùi kế hoạch, đó sẽ là một sự bẽ mặt đối với Washington”, ông nói.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
