Ông Trump ra tối hậu thư ba điểm then chốt cho Iran

Tàu USS Abraham Lincoln nằm trong nhóm tàu đang đóng quân trong tầm tấn công các mục tiêu ở Iran. Ảnh: New York Times.

Tổng thống Donald Trump ngày 28/1 gia tăng mạnh mẽ các đe dọa nhằm vào Iran, ám chỉ Mỹ có thể sớm tiến hành một cuộc tấn công “nhanh chóng và bằng bạo lực” nếu Tehran không chấp nhận các yêu sách mà Washington đưa ra.

Theo các nguồn thạo tin tiết lộ với New York Times, trong tuần qua các cuộc đàm phán hầu như không đạt tiến triển, và chưa có dấu hiệu cho thấy Tehran sẵn sàng nhượng bộ trước các yêu sách của ông Trump.

Được biết, mỗi yêu cầu đều có thể làm suy giảm thêm năng lực của Iran sau cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6, kết thúc bằng các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào ba cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran tại Natanz, Fordo và Isfahan.

Ba địa điểm này là trụ cột trong hạ tầng hạt nhân đồ sộ mà Iran xây dựng suốt hơn một phần tư thế kỷ. Dù ông Trump nhiều lần tuyên bố chương trình hạt nhân Iran đã bị “xóa sổ”, chiến lược an ninh quốc gia của chính quyền Mỹ công bố vào mùa thu lại đưa ra đánh giá thận trọng hơn, cho rằng các cuộc tấn công hồi tháng 6 chỉ “làm suy giảm đáng kể” năng lực hạt nhân của Tehran.

Yêu cầu thứ nhất buộc Iran từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium - được xem là khó giám sát nhất. Hai cơ sở làm giàu chính tại Natanz và Fordo đã hứng chịu thiệt hại nặng nề và khó có khả năng hoạt động trở lại.

Tuy nhiên, việc làm giàu uranium, tức nâng độ tinh khiết của nhiên liệu, vẫn có thể được thực hiện tại các địa điểm nhỏ, dễ che giấu. Nếu Iran tiếp cận được lượng uranium đã được làm giàu tới mức 60% - chỉ thấp hơn ngưỡng chế tạo vũ khí - vốn được chôn sâu để bảo vệ trong các đợt không kích, nước này có thể sản xuất đủ nhiên liệu cho một số đầu đạn hạt nhân.

Dù vậy, theo giới tình báo Mỹ và châu Âu, hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran đã tiếp cận được nguồn nhiên liệu này.

Yêu cầu thứ hai nhằm hạn chế tầm bắn và số lượng tên lửa đạn đạo của Iran, điều gần như sẽ khiến Tehran không còn khả năng tấn công lãnh thổ Israel.

Đây được coi là lớp răn đe cuối cùng trong kho vũ khí của Iran trước nguy cơ Israel mở lại các đòn tấn công. Dù kịch bản này chưa cận kề, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng cảnh báo sẽ tái phát động tấn công nếu Iran tái vũ trang.

Yêu cầu thứ ba là cắt đứt hỗ trợ đối với các lực lượng ủy nhiệm. Điều kiện này được giới chuyên gia đánh giá có thể là điều Tehran dễ đáp ứng nhất. Nền kinh tế Iran đang suy yếu nghiêm trọng, đồng nội tệ rơi xuống mức thấp kỷ lục, trong khi chính phủ hầu như không còn nguồn lực để hậu thuẫn các đồng minh từng thân cận, những lực lượng đang hứng chịu các đòn tấn công dữ dội từ Israel.

Phát biểu tại Tehran ngày 28/1, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định nước này chưa đề nghị đàm phán với Mỹ và hai bên không có liên lạc gần đây. Ông nhấn mạnh ngoại giao không thể đạt kết quả dưới sức ép quân sự, đồng thời cảnh báo một cuộc chiến Mỹ - Iran sẽ gây bất ổn cho toàn bộ khu vực.