Những yếu tố âm thầm nuôi dưỡng ung thư vòm họng

Ung thư vòm họng có liên quan đến nhiều yếu tố như EBV, chế độ ăn, hút thuốc và môi trường. Ảnh: Unsplash.

Ung thư vòm họng thuộc nhóm ung thư thường gặp, nhưng không ít trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển. Một trong những lý do là các biểu hiện ban đầu khá mơ hồ, dễ bị nhầm với những bệnh tai mũi họng quen thuộc như viêm họng, viêm mũi xoang hay viêm tai giữa.

Nằm sâu phía sau mũi và gần các cấu trúc của tai, vùng vòm họng không dễ quan sát bằng khám thông thường. Người bệnh có thể chỉ thấy nghẹt mũi, ù tai, đau họng hoặc nổi hạch ở cổ rồi cho rằng đây là những vấn đề sức khỏe thông thường và trì hoãn việc kiểm tra.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), nguy cơ mắc bệnh chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có nhiễm virus Epstein-Barr (EBV), thường xuyên sử dụng thực phẩm ướp muối, hút thuốc, phơi nhiễm khói thuốc, uống nhiều rượu và tiền sử gia đình.

Ở một số trường hợp, tổn thương có thể phát triển âm thầm trong thời gian dài trước khi gây ra những biểu hiện rõ ràng. Đến khi hạch cổ xuất hiện hoặc các triệu chứng ở mũi, tai kéo dài, người bệnh mới đi khám và phát hiện bệnh.

EBV - virus liên quan chặt chẽ đến ung thư vòm họng

Một trong những yếu tố được nhắc đến nhiều nhất khi nói về ung thư vòm họng là virus Epstein-Barr (EBV). Đây là loại virus rất phổ biến, nhưng nhiễm EBV không đồng nghĩa với việc một người chắc chắn sẽ mắc ung thư. Nguy cơ chỉ tăng lên trong bối cảnh virus tương tác với nhiều yếu tố khác của cơ thể và môi trường.

Virus Epstein-Barr (EBV) là loại virus phổ biến, có mối liên hệ chặt chẽ với ung thư vòm họng, đặc biệt ở thể không sừng hóa. Ảnh: Shutterstock.

Theo NCI, virus EBV đặc biệt liên quan đến các thể ung thư vòm họng không sừng hóa. Dấu vết của virus có thể được phát hiện trước thời điểm khối u được chẩn đoán, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa nhiễm EBV và quá trình hình thành bệnh.

Khói thuốc cũng là yếu tố nguy cơ

Thuốc lá không chỉ liên quan đến ung thư phổi. Theo NCI, hút thuốc và phơi nhiễm khói thuốc thụ động đều nằm trong nhóm yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng.

Khói thuốc chứa nhiều chất gây tổn thương tế bào và đi qua đường hô hấp, tiếp xúc với niêm mạc vùng mũi, họng. Một số nghiên cứu được NCI dẫn lại cho thấy người trưởng thành thường xuyên hít khói thuốc thụ động có thể có nguy cơ ung thư vòm họng cao hơn.

Thực phẩm ướp muối

Một yếu tố ít được chú ý trong ung thư vòm họng là thói quen ăn các loại cá và thịt được bảo quản bằng muối. Theo NCI, thường xuyên sử dụng những thực phẩm này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Quá trình bảo quản có thể tạo ra nitrosamine và một số hợp chất khác có khả năng gây ung thư.

Cá được bảo quản bằng muối, đặc biệt cá muối kiểu Trung Quốc, có liên quan đến nguy cơ ung thư vòm họng khi sử dụng thường xuyên. Ảnh: Shutterstock.

Đáng chú ý, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) ghi nhận mối liên quan rõ rệt giữa cá muối kiểu Trung Quốc và ung thư vòm họng, đồng thời xếp loại thực phẩm này vào nhóm có đủ bằng chứng gây ung thư ở người.

Một số nghiên cứu tại những khu vực có tỷ lệ ung thư vòm họng cao cũng ghi nhận mối liên quan giữa việc ăn cá muối từ thời thơ ấu và nguy cơ mắc bệnh về sau.

Môi trường và tiền sử gia đình

Bên cạnh các yếu tố có thể thay đổi, một số nguy cơ ung thư vòm họng lại liên quan đến tiền sử gia đình và đặc điểm dân cư, địa lý. Theo NCI, người có người thân từng mắc ung thư vòm họng có nguy cơ cao hơn.

Bệnh cũng phổ biến hơn tại một số khu vực như châu Á và Bắc Phi, cho thấy ngoài virus, yếu tố địa lý, nguồn gốc dân cư và môi trường cũng có thể đóng vai trò.

Bên cạnh đó, môi trường nghề nghiệp cũng được quan tâm. NCI ghi nhận phơi nhiễm với bụi gỗ trong quá trình làm việc có thể làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng.

Những yếu tố này cho thấy ung thư vòm họng là kết quả của nhiều tác động đan xen, thay vì chỉ bắt nguồn từ một loại virus, thực phẩm hay thói quen. Di truyền, môi trường và lối sống có thể cùng ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.

Nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi hoặc dịch mũi bất thường là những dấu hiệu không nên bỏ qua. Ảnh: Freepik.

Triệu chứng ung thư vòm họng dễ nhầm với bệnh tai mũi họng

Ung thư vòm họng thường khó nhận biết ở giai đoạn sớm vì những biểu hiện ban đầu khá giống các bệnh tai mũi họng thông thường. Theo NCI, người bệnh có thể bị nghẹt mũi, chảy máu mũi, đau họng, ù tai, đau hoặc khó chịu ở tai, giảm thính lực hay nổi hạch ở cổ.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu, nhìn đôi, tê hoặc yếu mặt và các biểu hiện liên quan đến dây thần kinh sọ. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư vòm họng và cũng có thể gặp ở nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng đơn lẻ để tự kết luận.

Đáng lưu ý là những bất thường kéo dài, đặc biệt khi chỉ xuất hiện ở một bên như nghẹt mũi, ù tai hoặc giảm thính lực, cần được kiểm tra thay vì tự điều trị trong thời gian dài. Khám chuyên khoa tai mũi họng giúp xác định nguyên nhân và đánh giá xem có cần thực hiện thêm các xét nghiệm hay không.

Khi có nghi ngờ, nội soi tai mũi họng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp vùng vòm họng, nơi khó nhìn thấy bằng khám thông thường. Nếu phát hiện tổn thương bất thường, sinh thiết có thể được thực hiện để xác định chính xác bản chất tổn thương.