|
|
Vết thương do độc tố kiến ba khoang. Ảnh: L.T. |
Đầu tháng 9, sau một đêm ngủ, Lê Quang Khánh (21 tuổi, sinh viên tại TP.HCM) thức dậy và phát hiện một vệt da đỏ, rát dọc theo cổ và cánh tay. Ban đầu, nam sinh chỉ nghĩ đó là vết dị ứng da thông thường nên không để tâm.
Chỉ sau vài giờ, vệt tổn thương bắt đầu sưng đỏ rõ rệt, nổi thành dải theo đúng hình dạng nơi da từng tiếp xúc, sau đó xuất hiện các mụn nước, mụn mủ nhỏ li ti dọc theo vệt đỏ. Cảm giác nóng rát dần lấn át cảm giác ngứa, đặc biệt khó chịu hơn mỗi khi vùng da tổn thương tiếp xúc với nước.
Đến lúc này, Khánh mới nghĩ mình có thể đã vô tình tiếp xúc với kiến ba khoang.
Vết thương không chỉ gây đau rát mà còn để lại vết thâm sau khi lành. Thời điểm phát hiện tổn thương, do không biết cách xử lý đúng, anh chỉ để vết thương tự khỏi.
 |
| Một sinh viên Ký túc xá khu B cho biết sáng ngủ dậy phát hiện 17 con kiến ba khoang trong màn, cho thấy loài côn trùng này đang xuất hiện nhiều. |
Đây cũng là thời điểm người dân TP.HCM cần đặc biệt lưu ý. Kiến ba khoang thường hoạt động mạnh vào mùa mưa, đặc biệt sau những cơn mưa giông - giai đoạn ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho loài côn trùng này sinh sôi và di chuyển. Tại TP.HCM, cao điểm thường rơi vào khoảng tháng 7-11 hàng năm, trùng với mùa mưa của khu vực Nam Bộ.
Kiến ba khoang thường trú ngụ ở những nơi ẩm thấp như bãi cỏ, đống rơm rạ, ven bờ nước. Vào ban đêm, chúng bị thu hút bởi ánh sáng đèn và có thể bò hoặc bay vào nhà, chung cư, đặc biệt ở những khu dân cư gần cây cối, ruộng vườn hoặc công trình đang thi công.
Kiến ba khoang không cắn nhưng có thể gây bỏng rát, phồng rộp
Là sinh viên nội trú tại Ký túc xá khu B, Dương Thái Ý Nhi (21 tuổi) cho biết cứ vào mùa mưa, kiến ba khoang lại xuất hiện nhiều, chủ yếu vào buổi tối. Nhi cho biết cô từng chứng kiến nhiều bạn trong phòng bị kiến ba khoang làm tổn thương da, sưng đỏ, một số vết sau đó để lại sẹo thâm.
Chưa bị kiến ba khoang gây tổn thương, Ý Nhi cố gắng chủ động phòng ngừa bằng cách thường xuyên vệ sinh phòng, dọn các góc khuất, giũ kỹ quần áo, chăn màn trước khi sử dụng và ngủ mắc màn.
Đầu mùa mưa, nữ sinh đóng kín cửa sổ, hạn chế bật đèn vào ban đêm và đi ngủ sớm để giảm nguy cơ kiến bay vào phòng. Ý Nhi cho biết trước đây không để ý ánh sáng có thể thu hút kiến ba khoang, nhưng sau khi tìm hiểu, cô đã chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt.
 |
| Kiến ba khoang chứa độc tố paederin, có thể gây viêm da, bỏng rát và nổi mụn nước khi bị chà xát trên da. Ảnh: Cooky. |
Theo bác sĩ chuyên khoa I Trần Hương Trà My, khoa Da liễu - Miễn dịch dị ứng, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM), kiến ba khoang không thực sự cắn hay chích để gây bệnh. Tổn thương xảy ra khi người bệnh tiếp xúc với paederin, độc tố có trong cơ thể kiến.
Khi kiến bị chà xát hoặc nghiền trên da, chất này được giải phóng và gây viêm da tiếp xúc kích ứng, với biểu hiện bỏng rát, phồng rộp, có thể xuất hiện mụn nước hoặc bóng nước trong vòng 12-24 giờ.
 |
| Khi bị chà xát hoặc nghiền trên da, kiến ba khoang giải phóng độc tố paederin, có thể gây bỏng rát, phồng rộp và nổi mụn nước sau 12-24 giờ. Ảnh: Medinet. |
Bác sĩ Trà My cho biết tình trạng này thường gặp vào mùa mưa, khi kiến ba khoang xuất hiện nhiều và có xu hướng tìm đến nơi có ánh sáng. Dấu hiệu đầu tiên sau khi tiếp xúc với paederin thường là ngứa, bỏng rát hoặc đau. Mức độ viêm phụ thuộc vào lượng độc tố tiếp xúc với da, từ những vùng đỏ rát đến mụn nước, bóng nước và thậm chí bội nhiễm da.
Viêm da do kiến ba khoang có thể được phân biệt với viêm da tiếp xúc do hóa chất, viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc một số bệnh lý bóng nước như zona, herpes dựa vào bệnh sử và hình thái tổn thương.
Các vết tổn thương thường gây cảm giác bỏng rát, châm chích và có thể xuất hiện theo đường hoặc theo vùng da bị gãi. Đặc biệt, tổn thương có thể lan sang vùng da khác do tiếp xúc trực tiếp trong một số tư thế.
Chẳng hạn, người bệnh có thể bị tổn thương ở cẳng tay rồi lan lên trán khi ngủ vắt tay lên mặt, hoặc từ bắp chân lan sang mặt sau đùi khi ngồi xổm.
Những tổn thương đối diện nhau do hai bề mặt da tiếp xúc được gọi là “thương tổn hôn nhau” (kissing lesions), một dấu hiệu đặc trưng của viêm da tiếp xúc do côn trùng.
Rửa sạch da, không tự ý bôi thuốc
Khi phát hiện kiến ba khoang trên người, bác sĩ Trà My khuyến cáo không nên đập hoặc chà xát kiến trực tiếp lên da. Người dân có thể dùng giấy gói kiến lại rồi vứt đi. Quần áo, ga giường hoặc những vật dụng đã tiếp xúc với kiến cũng cần được giặt sạch.
Nếu đã xuất hiện tổn thương, cần nhẹ nhàng rửa vùng da bằng nước và xà phòng để loại bỏ độc tố, sau đó đi khám tại cơ sở y tế.
 |
| Khi da xuất hiện tổn thương nghi do kiến ba khoang, người dân nên nhẹ nhàng rửa sạch bằng nước và xà phòng, sau đó đến cơ sở y tế để được kiểm tra. |
Theo bác sĩ chuyên khoa I Trần Hương Trà My, sai lầm thường gặp nhất là tự ý điều trị bằng thuốc hoặc các loại lá cây không rõ loại. Cách xử lý này có thể khiến tổn thương nặng hơn, làm tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng da.
Khi cần thiết, người bệnh có thể được bác sĩ kê thuốc kháng sinh, kháng viêm và hướng dẫn chăm sóc tổn thương đúng cách nhằm hạn chế nguy cơ để lại sẹo.
Người bệnh nên đi khám nếu xuất hiện mụn nước hoặc vết loét sau khi nghi ngờ tiếp xúc với kiến ba khoang, đồng thời không tự ý bôi các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
Để hạn chế kiến ba khoang xâm nhập nơi ở, người dân nên đóng kín cửa sổ, cửa ra vào phòng ngủ và phòng làm việc vào ban đêm, có thể lắp lưới chống côn trùng và hạn chế sử dụng ánh sáng quá mạnh để tránh thu hút kiến. Bên cạnh đó, cần kiểm tra kỹ giường, chiếu trước khi ngủ và vệ sinh quần áo, chăn màn thường xuyên.
Chạy trời không khỏi đau: Tập hợp các ghi chép của tác giả Adam Kay trong 6 năm hành nghề y từ 2004 đến 2010, cuốn sách là bản báo cáo không khoan nhượng về công việc của đội ngũ y tế của Vương quốc Anh đang làm việc ngày đêm nhưng chưa được nhìn nhận và tôn trọng đúng mức.
