Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Mini Magazine

Những 'tập đoàn' kiếm tỷ USD từ việc tống tiền cả thế giới

Các tổ chức tội phạm mạng ngày càng hoạt động như doanh nghiệp chuyên nghiệp, có thương hiệu, nhân viên hưởng lương và cả bộ phận chăm sóc khách hàng.

Năm 2022, Costa Rica hứng chịu một cuộc tấn công mạng nghiêm trọng khiến nhiều hoạt động kinh tế bị đình trệ, gây thiệt hại ước tính khoảng 500 triệu USD. Tuy nhiên, mục đích thực sự đằng sau cuộc tấn công có thể không đơn thuần là tiền chuộc.

Theo Anja Shortland, Giáo sư kinh tế chính trị tại King's College London (Anh), vụ tấn công nhiều khả năng là một chiến dịch nhằm đánh bóng tên tuổi của Conti, một tổ chức tội phạm mạng khi đó đang trên đà suy yếu.

Bằng cách gây ra cuộc khủng hoảng quy mô quốc gia, Conti có thể tạo ấn tượng rằng tổ chức này vẫn đủ mạnh để thực hiện những chiến dịch tấn công lớn. Costa Rica trở thành nạn nhân của một màn phô trương sức mạnh trong thế giới ngầm.

Câu chuyện được đề cập trong cuốn sách We Know You Can Pay a Million: Inside the Dark Economy of Hacking and Ransomware (tạm dịch: Chúng tôi biết bạn có thể trả một triệu USD: Bên trong nền kinh tế ngầm của tin tặc và mã độc tống tiền) của Anja Shortland.

Cuốn sách hé lộ cách vận hành của một ngành công nghiệp tội phạm đang phát triển nhanh chóng, nơi các tổ chức tin tặc không còn đơn thuần là những nhóm hoạt động riêng lẻ mà ngày càng mang dáng dấp của các doanh nghiệp chuyên nghiệp.

Khi tội phạm mạng vận hành như doanh nghiệp

Lịch sử của mã độc tống tiền, hay ransomware, bắt đầu từ một sự việc khá kỳ lạ vào năm 1989.

Joseph L. Popp Jr., một nhà sinh học tiến hóa từng làm việc bán thời gian cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đã phát tán khoảng 20.000 đĩa mềm tới các nhà nghiên cứu tại 90 quốc gia.

Những chiếc đĩa được giới thiệu là chứa bảng câu hỏi giúp đánh giá nguy cơ lây nhiễm HIV. Tuy nhiên, bên trong lại cài một chương trình độc hại khiến máy tính của người sử dụng bị vô hiệu hóa sau một khoảng thời gian nhất định.

Để khôi phục quyền truy cập, nạn nhân được yêu cầu trả 189 USD dưới danh nghĩa phí cấp phép, gửi tới một hộp thư tại Panama.

Thủ đoạn sơ khai này nhanh chóng bị phát hiện và Popp bị bắt. Tuy nhiên, ý tưởng khóa dữ liệu để đòi tiền đã đặt nền móng cho một loại hình tội phạm sau này phát triển thành ngành công nghiệp toàn cầu.

Theo Shortland, ba bước tiến công nghệ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ransomware gồm khả năng liên lạc ẩn danh thông qua mạng Tor, sự xuất hiện của Bitcoin và công nghệ mã hóa bất đối xứng.

Đến năm 2013, những điều kiện cần thiết để triển khai các chiến dịch tống tiền mạng quy mô lớn và có khả năng sinh lời về cơ bản đã hình thành.

tội phạm ảnh 1

Cuốn sách mô tả cách thức hoạt động và tống tiền người dùng của giới tội phạm mạng. Ảnh: Amazon UK.

Từ đây, mô hình hoạt động của các tổ chức tội phạm cũng dần thay đổi. Thay vì trực tiếp thực hiện toàn bộ quá trình tấn công, những nhóm tin tặc có năng lực công nghệ cao phát triển phần mềm mã độc, xây dựng thương hiệu và cung cấp công cụ cho các đối tác thực hiện hành vi tống tiền.

Mô hình này có nhiều điểm tương đồng với cách các doanh nghiệp công nghệ phân phối phần mềm thông qua mạng lưới đối tác, nhưng được vận hành trong một thị trường bất hợp pháp.

Các tổ chức lớn thậm chí có nhân viên hưởng lương, bộ phận hỗ trợ khách hàng và phòng nhân sự. Việc tuyển dụng, quản lý nhân lực và duy trì quan hệ giữa các thành viên trở thành một phần trong hoạt động thường ngày.

Tuy nhiên, đây cũng là môi trường kinh doanh đầy bất ổn. Những tổ chức tội phạm thường xuyên tan rã do mâu thuẫn nội bộ hoặc sức ép từ cơ quan thực thi pháp luật, sau đó tái xuất dưới thương hiệu khác.

Chính trong môi trường ấy, uy tín lại trở thành yếu tố quan trọng. Những kẻ phát triển mã độc cần thuyết phục đối tác rằng phần mềm của mình hiệu quả, còn các nhóm trực tiếp tống tiền phải chứng minh khả năng thu lợi từ những cuộc tấn công.

Vụ tấn công Costa Rica năm 2022 là ví dụ cực đoan cho cách các tổ chức này tìm cách duy trì hình ảnh và vị thế trong thế giới ngầm.

Kiếm 1 tỷ USD nhưng gây thiệt hại 57 tỷ USD

Điểm đáng chú ý trong phân tích của Shortland là sự chênh lệch rất lớn giữa số tiền tội phạm mạng thu được và thiệt hại mà các nạn nhân phải gánh chịu.

Theo số liệu được tác giả dẫn lại, các nhóm tin tặc tống tiền thu về khoảng 1 tỷ USD mỗi năm, trong khi tổng thiệt hại đối với nạn nhân trong năm 2025 ước tính lên tới 57 tỷ USD.

Điều này cho thấy chi phí thực sự của ransomware không chỉ nằm ở khoản tiền chuộc.

Khi hệ thống máy tính bị tấn công, doanh nghiệp có thể phải ngừng hoạt động, mất quyền truy cập dữ liệu, gián đoạn chuỗi cung ứng hoặc bỏ ra những khoản chi phí lớn để khôi phục hạ tầng công nghệ.

Nhiều trường hợp, thiệt hại từ việc ngừng hoạt động còn vượt xa khoản tiền mà tin tặc yêu cầu.

Chẳng hạn, Thư viện Anh bị tấn công mạng vào tháng 10/2023 và quá trình khắc phục hậu quả kéo dài nhiều năm.

Bên cạnh việc mã hóa dữ liệu để đòi tiền chuộc, các nhóm tin tặc ngày càng sử dụng chiến thuật tống tiền kép. Chúng đánh cắp dữ liệu nhạy cảm và đe dọa công khai hoặc bán thông tin trên thị trường chợ đen nếu nạn nhân không chấp nhận trả tiền.

Cách thức này đặt doanh nghiệp trước tình thế khó khăn. Ngay cả khi có khả năng khôi phục hệ thống từ dữ liệu sao lưu, họ vẫn phải đối mặt với nguy cơ thông tin mật bị phát tán.

Về mặt kinh tế, đây là một bài toán nan giải. Đối với từng doanh nghiệp, trả tiền chuộc đôi khi được xem là phương án ít tốn kém hơn so với chấp nhận hệ thống ngừng hoạt động kéo dài.

Tuy nhiên, mỗi khoản tiền được thanh toán lại góp phần duy trì khả năng sinh lời của các tổ chức tội phạm, qua đó khuyến khích những cuộc tấn công tiếp theo.

Nói cách khác, quyết định có thể hợp lý với một doanh nghiệp trong ngắn hạn lại khiến rủi ro gia tăng đối với toàn bộ nền kinh tế.

Sự nguy hiểm càng lớn khi các mục tiêu bị tấn công không chỉ là doanh nghiệp thương mại mà còn bao gồm bệnh viện, cơ quan chính phủ và hệ thống hạ tầng thiết yếu.

Năm 2017, mã độc WannaCry đã lây nhiễm hàng chục nghìn máy tính tại 150 quốc gia, ảnh hưởng tới nhiều tổ chức, từ doanh nghiệp viễn thông, hệ thống đường sắt cho đến Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS).

Những cuộc tấn công quy mô lớn như vậy khiến ransomware không còn đơn thuần là vấn đề an ninh thông tin của từng doanh nghiệp mà trở thành mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.

Khi AI có thể khiến rủi ro lớn hơn

Ở phần cuối cuốn sách, Shortland cảnh báo những nguy cơ mới khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Nếu các công cụ tấn công mạng được tăng cường bằng AI, những chiến dịch phá hoại có thể trở nên phức tạp và nguy hiểm hơn. Đáng lo ngại hơn, mục tiêu của các cuộc tấn công trong tương lai có thể không còn là thu tiền chuộc mà chuyển sang gây gián đoạn trên diện rộng.

Tác giả đề cập những kịch bản như dữ liệu trên các máy chủ đám mây bị xóa hàng loạt hoặc hệ thống điều khiển tại các nhà máy điện hạt nhân bị can thiệp.

Trong trường hợp cực đoan, một cuộc tấn công mạng đủ lớn có thể khiến toàn bộ nền kinh tế rơi vào tình trạng đình trệ tương tự những gì từng xảy ra trong đại dịch Covid-19.

Trước những nguy cơ này, Shortland cho rằng chính phủ cần có vai trò chủ động hơn, từ thiết lập các tiêu chuẩn an toàn mạng bắt buộc, tăng cường hỗ trợ nạn nhân cho đến đẩy mạnh điều tra và truy tố tội phạm.

Tuy nhiên, tác giả cũng thừa nhận việc xóa bỏ hoàn toàn ransomware khó có thể trở thành mục tiêu thực tế.

Thay vào đó, các quốc gia và doanh nghiệp cần xác định mức độ rủi ro có thể chấp nhận, đồng thời xây dựng năng lực ứng phó và phục hồi khi sự cố xảy ra.

Từ một chương trình độc hại được phát tán qua đĩa mềm năm 1989, ransomware đã phát triển thành ngành kinh doanh ngầm với quy mô toàn cầu, được tổ chức ngày càng chuyên nghiệp và có khả năng gây thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với khoản tiền mà những kẻ đứng sau thu được.

Đó cũng là nghịch lý lớn nhất được Shortland chỉ ra khi một ngành công nghiệp tội phạm chỉ thu về khoảng 1 tỷ USD mỗi năm lại có thể gây ra tổn thất hàng chục tỷ USD, thậm chí đe dọa hoạt động của cả một nền kinh tế.

Bê bối khiến Goldman Sachs, Facebook, Samsung phải trả giá

Từ Goldman Sachs, Facebook đến Samsung, những vụ bê bối doanh nghiệp không chỉ gây thiệt hại danh tiếng mà còn có thể làm thay đổi luật chơi trên thị trường.

Ông chủ đế chế thời trang trao đi cả công ty trị giá hàng tỷ USD

Từ một người leo núi sống giản dị, Yvon Chouinard xây dựng Patagonia thành thương hiệu thời trang nổi tiếng trước khi quyết định trao đi quyền sở hữu doanh nghiệp.

Thế giới biến thành của riêng Elon Musk, Mark Zuckerberg, Sam Altman

Từ Elon Musk đến Mark Zuckerberg và Sam Altman, quyền lực ngày càng lớn của các ông trùm công nghệ đang đặt ra những câu hỏi về tương lai của xã hội trong kỷ nguyên AI.

Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.

Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.

Thạch Cơ

Bạn có thể quan tâm