Người đầu tiên làm du lịch ở Lô Lô Chải

Ông Yasushi chụp ảnh tại quán cà phê đầu tiên ở Lô Lô Chải.

Ông Yasushi Ogura, 69 tuổi, không phải du khách nước ngoài đầu tiên đến Lô Lô Chải, nhưng là người thay đổi bản làng từng đứng ngoài bản đồ du lịch của trước đây.

Trong gần ba thập kỷ, ông đã hơn 100 lần đến Hà Giang (nay là Tuyên Quang). Thay vì mở tour hay xây khu nghỉ dưỡng, ông chọn cách bắt đầu từ việc sửa một căn nhà, mở một quán cà phê và thuyết phục người dân làm du lịch theo cách của chính họ, đài NHK World Japan đưa tin.

Bắt đầu từ một hộ dân

Năm 1995, ông Yasushi lần đầu đến Việt Nam trong chuyến du lịch một tuần qua TP.HCM và Cần Thơ. Sau chuyến đi, ông quay lại Việt Nam gần như mỗi tháng, đồng thời tự học tiếng Việt để có thể đi đến nhiều địa phương hơn.

Cũng trong năm đó, ông lần đầu đặt chân đến Hà Giang, khi giao thông còn khó khăn và du lịch chưa phát triển. Từ cảnh quan đến đời sống bản địa, ông nhìn thấy khả năng phát triển du lịch dựa trên chính những giá trị sẵn có của người dân.

Từ đó, mỗi năm ông đều quay lại Hà Giang theo hành trình quen thuộc từ Tokyo đến Nội Bài, tiếp tục bằng xe khách đêm lên Hà Giang, rồi lên Đồng Văn và vào bản bằng xe ôm hoặc đi bộ.

Ông Yasushi trong dịp kỷ nghiệm 10 năm quán cà phê Cực Bắc, tháng 8/2025.

Năm 2015, sau khi nghỉ hưu, ông dành nhiều thời gian hơn ở Lô Lô Chải. Toàn thôn có 120 hộ, chủ yếu là người Lô Lô, sống bằng trồng ngô, lúa và nấu rượu truyền thống gần 800 năm. Không gian làng nổi bật với những ngôi nhà trình tường, nhiều căn có tuổi đời từ vài chục đến hơn 200 năm.

Khi bắt đầu nói chuyện về du lịch, phần lớn người dân còn do dự do thiếu vốn và chưa có hình dung cụ thể. Ông Yasushi chọn bắt đầu từ trưởng thôn Sình Dỉ Gai.

Ông bỏ ra gần 100 triệu đồng để giúp gia đình ông Gai sửa nhà vệ sinh, cải tạo không gian đón khách, với điều kiện giữ nguyên kiến trúc truyền thống của người Lô Lô. Đây là bước thử nghiệm đầu tiên cho mô hình homestay tại bản.

Sau đó, người đàn ông Nhật Bản tiếp tục đầu tư 200 triệu đồng cho gia đình bà Lù Thị Vấn. Ông tự đặt mua bàn ghế từ Hà Nội, thuê người dạy pha chế cà phê, dạy tiếng Anh và cách đón khách. Cùng năm, quán cà phê mang tên Cực Bắc chính thức đi vào hoạt động.

Quán cà phê Cực Bắc giữ nguyên cấu trúc nhà trình tường của người Lô Lô.

Không gian quán giữ nguyên cấu trúc nhà ở. Du khách có thể uống cà phê, nghe tiếng chuông gọi đồ, quan sát sinh hoạt thường ngày như dệt thổ cẩm.

Ông Yasushi bay sang Việt Nam mỗi tháng một lần để theo dõi tình hình kinh doanh, không ngừng dùng Internet và quan hệ bạn bè để truyền thông đến mọi người về bản làng Lô Lô Chải.

Theo ông, quán cà phê không chỉ để kinh doanh, mà là điểm khởi đầu. Khi một hộ làm trước, các hộ khác có thể làm theo bằng mô hình homestay. Ngoài khoản đầu tư này, ông còn hỗ trợ thêm 95 triệu đồng cho một gia đình khác sửa nhà làm dịch vụ lưu trú.

"Khi những hộ đầu tiên bắt đầu đón khách, cách nhìn của cả bản dần thay đổi", ông nói.

Tự làm và tự giữ

Để khai thác du lịch tại Lô Lô Chải, thay vì làm mới hoàn toàn, ông Yasushi tập trung vào việc giữ lại những gì sẵn có. Ông khảo sát hơn 100 ngôi nhà trong thôn, chọn ra những căn còn giữ được cấu trúc truyền thống nhất để hỗ trợ cải tạo.

Nhờ cách làm này, Lô Lô Chải không bị thay đổi theo kiểu đồng loạt, mà vẫn giữ nhà trình tường, hàng rào đá và bố cục không gian cũ.

"Điều quan trọng là họ tự làm và tự giữ", ông nói.

Toàn cảnh làng Lô Lô Chải nhìn từ trên cao. Ảnh: Yến Vi Vu.

Đến nay, 56 trong tổng số 120 hộ dân tại Lô Lô Chải đã tham gia làm du lịch. Đây cũng là ngôi làng được quan tâm nhiều nhất trong số 5 làng của Việt Nam từng được vinh danh "Làng du lịch tốt nhất thế giới".

Chính danh hiệu này đã kéo du khách đến Lô Lô Chải, đạt khoảng 10.000 khách mỗi tuần, có thời điểm lên tới 12.000-15.000 khách. Tuy nhiên, đằng sau mỗi danh hiệu quốc tế luôn tiềm ẩn rủi ro.

Thực tế, những dấu hiệu quá tải đã bắt đầu xuất hiện tại Lô Lô Chải. Áp lực thương mại hóa cũng thể hiện qua việc homestay bị môi giới đặt trước rồi bán lại với giá cao gấp 1,5-3 lần so với niêm yết. Lượng khách tăng nhanh, đặc biệt vào dịp lễ, Tết, khiến hạ tầng điện, nước chịu áp lực lớn, thậm chí xảy ra sự cố chập điện.

Mùa xuân tại Lô Lô Chải, tháng 3/2025. Ảnh: Phạm Tú.

Gần đây, việc xuất hiện một căn nhà 2 tầng xây khung bê tông, tường gạch trát xi măng trong làng cũng nhận về nhiều ý kiến trái chiều. Du khách cho rằng công trình này ảnh hưởng đến cảnh quan và bản sắc truyền thống.

Các chuyên gia nhận định du lịch phát triển quá nhanh trong khi cộng đồng chưa kịp chuẩn bị năng lực quản lý có thể khiến trải nghiệm nguyên bản dễ bị biến dạng.

"Muốn làm du lịch bền vững thì phải bảo tồn giá trị bản địa. Thành công không phải là doanh thu, mà là nụ cười của chị Vấn khi đón khách quốc tế, là sự tự tin của ông Gai khi nói về văn hóa dân tộc mình", ông Yasushi nói.