‘Ngoại giao quê nhà’ khiến Thủ tướng Nhật và Tổng thống Hàn thân thiết

Theo New York Times, giới quan sát từng cho rằng Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung khó có thể hòa hợp một cách tự nhiên.

Những vấn đề lịch sử để lại từng được xem là thách thức khiến hai nhà lãnh đạo có thể khó tìm thấy tiếng nói chung.

Tuy nhiên, khi ông Lee và bà Takaichi tham gia hội nghị thượng đỉnh Hàn Quốc - Nhật Bản tại thành phố Andong (Hàn Quốc) trong ngày 19/5, đây đã là cuộc gặp thứ 3 giữa họ kể từ tháng 10/2025. Hai nhà lãnh đạo đang tạo nên giai đoạn hòa dịu đặc biệt trong mối quan hệ song phương từng trải qua nhiều sóng gió.

Ngoại giao quê nhà

Dù đều là đồng minh chủ chốt của Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản có những quan điểm khác biệt vì các vấn đề do lịch sử để lại. Trong nhiều năm, Mỹ liên tục thúc giục hai quốc gia gác lại bất đồng.

Những bất đồng nhiều lần khiến quan hệ song phương Hàn - Nhật căng thẳng, cản trở hợp tác ngoại giao và thương mại giữa hai quốc gia cùng là đồng minh của Mỹ.

Ông Lee giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống tại Hàn Quốc hồi tháng 6/2025. 4 tháng sau, bà Takaichi trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản.

Giới quan sát tại Seoul, Tokyo và Washington từng lo ngại quan hệ Nhật - Hàn có thể một lần nữa trở nên lạnh nhạt, vì hai nhà lãnh đạo mới của hai đất nước từng có những quan điểm rất khác biệt trong một số vấn đề. Tuy nhiên, ông Lee và bà Takaichi đã khiến nhiều người phải bất ngờ.

Sau khi nhậm chức, ông Lee theo đuổi đường lối ngoại giao thực dụng: Vừa củng cố liên minh truyền thống với Mỹ, vừa cải thiện quan hệ với một số quốc gia trong khu vực. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc ông không để các bất đồng trong quá khứ cản trở việc xây dựng quan hệ ấm hơn với Nhật Bản.

Không lâu sau khi bà Takaichi nhậm chức, bà có cuộc gặp chính thức đầu tiên với ông Lee tại Gyeongju, Hàn Quốc, khi bà tham dự hội nghị APEC. Đến tháng 1, ông Lee tới thăm quê hương của bà ở Nara (Nhật Bản).

Ông Lee và bà Takaichi cùng chơi trống tại Nara. Ảnh: Reuters.

Trong chuyến thăm này, ông Lee và bà Takaichi đã có một khoảnh khắc mang tính biểu tượng cho mối quan hệ đang phát triển giữa hai nhà lãnh đạo. Bà Takaichi - người từng chơi trống trong ban nhạc rock - mời ông Lee, người chưa từng chơi trống, cùng biểu diễn các bản hit của K-pop như Dynamite của nhóm BTS hay Golden trong bộ phim KPop Demon Hunters.

Sau đó, ông Lee mời bà Takaichi tới thăm quê nhà Andong của ông ở miền trung Hàn Quốc. Theo Korea Herald, thành phố Andong là nơi ông Lee sinh ra và sống những năm tháng ấu thơ.

Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc nhấn mạnh ý nghĩa của việc ông Lee và bà Takaichi gặp gỡ ở bên ngoài thủ đô của hai nước.

Theo đó, hoạt động ngoại giao con thoi giữa hai nhà lãnh đạo mở rộng từ Gyeongju tới Nara, và giờ là tới Andong, vượt ra ngoài phạm vi thủ đô của hai nước để hướng tới các thành phố địa phương.

Nhật Bản và Hàn Quốc hiện cùng đối mặt nhiều thách thức như tỷ lệ sinh thấp hàng đầu thế giới, cũng như tình trạng tập trung tài sản và cơ hội phát triển vào khu vực thủ đô.

Vì vậy, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cho rằng việc tổ chức hội nghị tại các địa phương như Andong hay Nara có thể giúp quảng bá nét hấp dẫn của những khu vực này và thu hút thêm sự quan tâm tới các địa danh này.

Ông Lee và bà Takaichi làm việc trong hội nghị thượng đỉnh Nhật - Hàn tổ chức tại Nara, Nhật Bản. Ảnh: Reuters.

“Với việc Thủ tướng Takaichi đáp lại Tổng thống Lee bằng chuyến thăm Andong, hai nhà lãnh đạo của Hàn Quốc và Nhật Bản đã thực hiện cuộc trao đổi thăm quê hương đầu tiên giữa các nhà lãnh đạo của hai nước”, người phát ngôn cấp cao của Hàn Quốc, bà Kang Yu-jung, cho biết.

“Ngoại giao con thoi giữa Hàn Quốc và Nhật Bản là cơ chế để hai nhà lãnh đạo luân phiên thăm nhau nhằm xây dựng lòng tin, nhanh chóng giải quyết bất đồng và tăng cường hợp tác chiến lược”, bà Kang nói thêm.

Tại Andong, ông Lee và bà Takaichi tham gia hàng loạt hoạt động trong ngày 19/5, bao gồm hội đàm riêng, hội đàm mở rộng, họp báo chung và dự tiệc chiêu đãi. Hai bên cũng dự kiến có một chương trình giao lưu riêng vào ngày hôm sau.

Theo Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc, sau hội nghị, hai nhà lãnh đạo sẽ dùng bữa tối với món gà om kiểu Andong, sườn bò Hàn Quốc, đồ uống có rượu soju Andong và sake Nara.

Ông Lee và bà Takaichi cũng sẽ tới thăm làng Hahoe ở Andong, di sản thế giới được UNESCO công nhận, để xem biểu diễn âm nhạc truyền thống của Hàn Quốc và trình diễn nghệ thuật với lửa.

Ông Wi Sung-lac, cố vấn an ninh quốc gia của ông Lee, nhận định: “Điều quan trọng nhất là làm sâu sắc thêm tình bạn và sự tin cậy cá nhân giữa các nhà lãnh đạo. Giữa hai nước vẫn còn nhiều vấn đề tồn đọng từ quá khứ và dư luận vẫn rất nhạy cảm.

Nhưng chúng tôi tin rằng nếu các nhà lãnh đạo xây dựng được tình bạn và lòng tin vững chắc, điều đó sẽ giúp giải quyết những vấn đề khó khăn”.

Chi tiết cho thấy căng thẳng quá khứ được gác lại

Tại Hàn Quốc, bao gồm cả trong đảng Dân chủ của ông Lee, ngày càng có nhiều ý kiến kêu gọi tăng cường hợp tác với Tokyo, nhằm ứng phó với tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và bất ổn địa chính trị trên thế giới.

Phi cơ chở Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đến sân bay quốc tế Daegu ở Hàn Quốc ngày 19/5. Ảnh: Reuters.

“Xét về địa chính trị, Hàn Quốc và Nhật Bản càng có nhiều lý do để hợp tác nhằm duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ”, ông Leif-Eric Easley, giáo sư nghiên cứu các vấn đề quốc tế tại Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, nhận định.

Hội nghị thượng đỉnh Hàn - Nhật diễn ra trong ngày 19-20/5 sẽ tập trung vào các thách thức địa chính trị cấp bách, trong đó có bàn tới vấn đề xung đột tại Iran.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nhạy cảm của tình hình thế giới. Hai nhà lãnh đạo được cho là sẽ thảo luận về các tuyến vận chuyển thay thế nhằm tránh eo biển Hormuz, cũng như vấn đề an ninh năng lượng.

Hàn Quốc và Nhật Bản đang cùng đối mặt thách thức ngày càng lớn về an ninh năng lượng do phụ thuộc nhiều vào dầu thô và các sản phẩm năng lượng từ Trung Đông. Hai nhà lãnh đạo cũng dự kiến nhất trí xây dựng cơ chế hợp tác trong mua sắm dầu thô, bao gồm khả năng lập kho dự trữ chung.

Giới quan sát không kỳ vọng sẽ có các đột phá lớn, song chuyên gia Easley cho rằng cuộc gặp có thể tạo động lực cho những cuộc thảo luận nhằm giảm các rào cản đối với tập trận chung, lập kế hoạch ứng phó khẩn cấp và chia sẻ nguồn lực trong các nhiệm vụ chung ở nước ngoài, chẳng hạn hoạt động bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.

Trong hội nghị lần này, hai nhà lãnh đạo cũng sẽ thảo luận sâu rộng về định hướng tương lai của quan hệ Hàn - Nhật, tìm cách tăng cường hợp tác thực chất trong nhiều lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân như kinh tế, xã hội và an ninh.

Đáng chú ý, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc không đưa các tranh cãi lịch sử kéo dài như một trong những nội dung của hội nghị.

“Lãnh đạo hai nước đều nhận ra rằng họ mạnh hơn khi duy trì quan hệ tốt đẹp. Họ cũng cùng chia sẻ nhận thức về những mối đe dọa đang gia tăng cả trong khu vực và trên thế giới”, ông Chris Green, cố vấn cấp cao của International Crisis Group, nói với Nikkei.