Nghịch lý đáng lo về bác sĩ nội trú tại TP.HCM

Bác sĩ nội trú thường được xem là lực lượng tinh hoa trong ngành Y. Ảnh: Duy Hiệu.

Bác sĩ nội trú từ lâu đã được xem là “tinh hoa của tinh hoa” trong đào tạo y khoa. Để bước vào con đường này, sinh viên y khoa phải vượt qua kỳ thi tuyển chọn khắt khe, cạnh tranh gay gắt, với yêu cầu cao về kiến thức nền tảng, tư duy lâm sàng và năng lực chịu áp lực.

Không chỉ khó ở đầu vào, chương trình đào tạo bác sĩ nội trú còn nổi tiếng khắc nghiệt. Học viên phải trải qua nhiều năm học tập, thực hành liên tục tại bệnh viện, đối mặt với áp lực chuyên môn cao, cường độ trực dày và yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ năng thực hành.

Ở nhiều quốc gia, đây là lực lượng nòng cốt của hệ thống y tế công lập, giữ vai trò dẫn dắt chuyên môn và đào tạo thế hệ kế cận. Tuy nhiên, tại TP.HCM, thực tế đang cho thấy một nghịch lý đáng suy ngẫm.

Thi khó, học khó nhưng đầu ra siêu hẹp

PGS.TS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM, chia sẻ tại Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, nghịch lý lớn của đào tạo bác sĩ nội trú hiện nay là “thi khó, học khó nhưng đầu ra vào hệ thống công lập chỉ chiếm khoảng 2,8%”.

Con số này được thống kê trong giai đoạn 2018-2024. Theo đó, tổng số bác sĩ nội trú được tuyển dụng vào các cơ sở y tế công lập trực thuộc Sở Y tế TP.HCM chỉ chiếm khoảng 2,8% số bác sĩ nội trú tốt nghiệp từ Trường Đại học Y Dược TP.HCM và Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, hai cơ sở đào tạo bác sĩ nội trú lớn nhất thành phố.

Trong khi đó, TP.HCM là siêu đô thị với khoảng 14 triệu dân, hệ thống bệnh viện công lập thường xuyên quá tải, nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao ngày càng tăng. Việc chỉ giữ lại được một tỷ lệ rất nhỏ bác sĩ được đào tạo bài bản nhất đang đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực y tế chất lượng cao.

PGS Nguyễn Trọng Hào băn khoăn về tình hình bác sĩ nội trú hiện nay. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Theo bác sĩ Hào, đào tạo bác sĩ nội trú là loại hình sau đại học đặc thù, hướng tới việc hình thành đội ngũ bác sĩ chuyên khoa sâu. Lực lượng này được trang bị nền tảng khoa học vững chắc, kỹ năng thực hành cao và khả năng xử trí độc lập các tình huống lâm sàng phức tạp.

Tại Việt Nam, đào tạo bác sĩ nội trú bắt đầu từ năm 1974, đến nay có 13 cơ sở đào tạo với khoảng 800-900 bác sĩ nội trú mỗi năm. Riêng tại TP.HCM, ngoài Trường Đại học Y Dược TP.HCM đào tạo từ rất sớm, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch bắt đầu triển khai đào tạo nội trú từ năm 2011 và từng bước mở rộng quy mô.

Dù vậy, theo thống kê của Sở Y tế TP.HCM, tại các bệnh viện công lập trực thuộc sở, bác sĩ nội trú chỉ chiếm khoảng 10-12% tổng số bác sĩ đang làm việc.

"Với vai trò được kỳ vọng là lực lượng dẫn dắt chuyên môn và phát triển kỹ thuật cao, tỷ lệ này được đánh giá là còn thấp", PGS Hào nói.

Chính sách chưa tương xứng

Phân tích nguyên nhân, PGS Nguyễn Trọng Hào cho rằng chính sách hỗ trợ là yếu tố then chốt. Trước đây, bác sĩ nội trú được miễn học phí và có sinh hoạt phí, dù không nhiều nhưng mang tính khuyến khích.

Hiện nay, nhiều bác sĩ nội trú không những không được hỗ trợ mà còn phải đóng học phí cao, có nơi lên tới 60-70 triệu đồng mỗi năm.

“Khi không có chính sách hỗ trợ và cũng không có cơ chế ràng buộc, việc bác sĩ nội trú lựa chọn con đường riêng sau tốt nghiệp là điều dễ hiểu", bác sĩ Hào nhận định.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng nhân lực chưa thực sự chặt chẽ. Chương trình đào tạo, đặc biệt là đào tạo thực hành, chưa luôn gắn sát với nhu cầu thực tế của bệnh viện.

Mô hình “nội trú” hiện nay cũng không còn trọn vẹn như trước, khi bác sĩ nội trú phải chịu nhiều áp lực ngoài chuyên môn, ảnh hưởng đến quá trình học tập và định hướng nghề nghiệp.

Bác sĩ nội trú giỏi bởi không chỉ có nền tảng kiến thức vững chắc, mà còn được tôi luyện tay nghề qua thực tế, kiên trì và trách nhiệm trên con đường học tập đầy thử thách. Ảnh: Việt Linh.

Nghịch lý 2,8% càng trở nên đáng lo khi TP.HCM đang xây dựng mô hình hệ thống y tế “đa tầng, đa cực, đa trung tâm”, đòi hỏi nguồn nhân lực y tế chất lượng cao ở tất cả các tuyến. Nếu không giải được bài toán sử dụng và giữ chân bác sĩ nội trú, hệ thống y tế công lập sẽ gặp khó trong việc nâng cao chất lượng chuyên môn một cách bền vững.

Theo PGS Nguyễn Trọng Hào, Sở Y tế TP.HCM đã xây dựng Đề án chính sách đặc thù hỗ trợ đào tạo bác sĩ nội trú, hướng đến đáp ứng nhu cầu phát triển chuyên sâu và xây dựng đội ngũ quản trị bệnh viện đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Đề án này được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế hỗ trợ hiệu quả hơn, giúp gắn đào tạo với sử dụng nhân lực.

"Tinh hoa của tinh hoa không chỉ nằm ở kỳ thi khó hay chương trình học nặng, mà còn ở việc được sử dụng đúng chỗ, đúng lúc", PGS Hào nhấn mạnh.

Từ nghịch lý 2,8%, câu chuyện bác sĩ nội trú không còn là vấn đề riêng của các trường y hay bệnh viện, mà là bài toán chiến lược của ngành y tế đô thị. Giải được bài toán này, TP.HCM mới có thể xây dựng một hệ thống y tế đủ chiều sâu, đủ chất lượng và đủ sức đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân.