Mỹ hụt hơi trước vũ khí giá rẻ của Iran

Sau gần hai tuần giao tranh, cuộc xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel đang cho thấy một nghịch lý chiến lược: một quốc gia có ngân sách quân sự tương đối nhỏ lại có thể gây sức ép đáng kể lên cỗ máy quân sự lớn nhất thế giới.

Trong khi Washington duy trì ưu thế công nghệ và hỏa lực, kho tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) của Tehran đang khiến chiến dịch quân sự trở nên tốn kém và phức tạp hơn dự tính cho phía đối thủ.

Các cuộc tấn công ban đầu của Mỹ và Israel mang nhiều đặc điểm quen thuộc của những chiến dịch quân sự mà Washington từng phát động trước đây: tấn công bất ngờ, áp đảo và có độ chính xác cao.

Tuy nhiên, khi xung đột kéo dài, giới phân tích cho rằng Iran đã chứng tỏ khả năng duy trì áp lực thông qua chiến lược sử dụng vũ khí giá rẻ nhưng số lượng lớn, khiến hệ thống phòng thủ của Mỹ và đồng minh phải hoạt động ở cường độ cao chưa từng thấy.

Vũ khí giá rẻ Iran bào mòn ngân sách Mỹ

Iran được cho là đã dành nhiều năm để xây dựng kho vũ khí gồm tên lửa đạn đạo và UAV, phân tán chúng trên khắp lãnh thổ và triển khai các biện pháp che giấu nhằm giảm thiểu nguy cơ bị phá hủy trong giai đoạn đầu của chiến tranh, theo Bloomberg.

Chính sự chuẩn bị dài hạn này đang giúp Tehran duy trì khả năng tấn công ngay cả khi phải đối mặt với các đợt không kích liên tục.

Nhà nghiên cứu cấp cao Kelly Grieco thuộc Trung tâm Stimson nhận định rằng cuộc xung đột hiện nay đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Nhà nghiên cứu cấp cao Kelly Grieco thuộc Trung tâm Stimson. Ảnh: X.

"Mỹ là quốc gia dẫn đầu cuộc cách mạng tấn công chính xác tầm xa và đây là cuộc chiến đầu tiên chúng ta thấy đối thủ của Washington cũng sở hữu khả năng tương tự", bà Grieco nói. Theo bà, điều này đang "tạo ra sức ép lên hệ thống của Mỹ mà trước đây chúng ta chưa từng chứng kiến".

Kho vũ khí của Iran được cho là bao gồm khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo trước khi chiến tranh nổ ra, với tầm bắn từ vài trăm km đến hơn 2.000 km. Một số hệ thống trong số đó được phát triển dựa trên thiết kế hoặc công nghệ từ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên, theo Bloomberg.

Ngoài ra, Iran còn sở hữu số lượng lớn UAV tấn công một chiều Shahed-136. Dù thường được gọi là máy bay không người lái, các chuyên gia cho rằng loại vũ khí này thực chất gần với tên lửa hành trình tốc độ chậm.

Những UAV này có thiết kế đơn giản, sử dụng động cơ cánh quạt và công nghệ tương đối cơ bản. Chi phí sản xuất của chúng chỉ khoảng 20.000-50.000 USD/chiếc, thấp hơn nhiều so với các hệ thống đánh chặn mà Mỹ và đồng minh sử dụng.

Trong khi đó, một tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3, loại được sử dụng phổ biến để bắn hạ mục tiêu trên không, có giá khoảng 4 triệu USD. Sự chênh lệch chi phí này khiến mỗi cuộc đánh chặn trở thành một gánh nặng tài chính đáng kể khi các cuộc tấn công diễn ra liên tục.

Chỉ riêng trong sáu ngày đầu của cuộc xung đột, hơn 1.000 UAV Shahed đã được sử dụng trong các cuộc tấn công vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), so với khoảng 200 tên lửa đạn đạo trong cùng giai đoạn, theo Bloomberg.

Áp lực đè nặng hệ thống phòng thủ của Mỹ

Những đợt tấn công của Iran đã buộc Mỹ và các đồng minh trong khu vực phải sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn để bảo vệ các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng. Theo ước tính của các chuyên gia, chỉ riêng số lượng tên lửa Patriot PAC-3 được sử dụng trong giai đoạn đầu của cuộc chiến có thể đã vượt quá 1.000 quả.

Con số nói trên cao gần gấp đôi sản lượng hàng năm của loại tên lửa này, cho thấy tốc độ tiêu hao đạn dược trong xung đột đang diễn ra nhanh hơn nhiều so với năng lực sản xuất hiện tại.

Mark Cancian, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định cuộc chiến đang dần trở thành cuộc đua về nguồn lực: "Đây là cuộc đua xem liệu kho dự trữ của chúng ta (Mỹ) sẽ cạn trước hay kho tên lửa của Iran cạn trước".

Ngoài việc tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn, các cuộc tấn công của Iran còn gây thiệt hại cho các hệ thống radar và thiết bị hỗ trợ phòng thủ. Một cuộc tấn công đã làm hư hại radar của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD tại Jordan - hệ thống mà Mỹ chỉ triển khai tám tổ hợp trên toàn thế giới.

Một đợt không kích bằng tên lửa của Iran vào ngày 28/2 đã đánh trúng sở chỉ huy Hạm đội 5 thuộc Hải quân Mỹ ở Bahrain. Ảnh: Anadolu.

William Alberque, nghiên cứu viên cao cấp tại Diễn đàn Thái Bình Dương, cho rằng thiệt hại đối với radar THAAD mang ý nghĩa đáng kể. "Đây là thiết bị đắt tiền và rất tiên tiến", ông Alberque nói. Theo ông, xét ở quy mô toàn cầu, việc mất một radar như vậy "là một tổn thất lớn".

Một số mục tiêu quan trọng khác cũng bị tấn công, bao gồm trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain và một hệ thống radar cảnh báo sớm hiếm có tại Qatar.

Những cuộc tấn công này cho thấy ngay cả khi phần lớn tên lửa và UAV bị đánh chặn, chỉ cần một số ít xuyên thủng cũng có thể gây thiệt hại đáng kể cho hạ tầng quân sự và năng lượng.

Bầu trời Trung Đông thuộc về ai?

Một yếu tố khiến chiến dịch quân sự của Mỹ trở nên phức tạp hơn là hệ thống phòng không của Iran. Trong số đó có loại tên lửa phòng không 358 - một hệ thống ít được biết đến nhưng đã gây khó khăn cho các hoạt động không kích.

Tên lửa này sử dụng đầu dò hồng ngoại và không cần radar để theo dõi mục tiêu, khiến máy bay đối phương khó phát hiện trước khi bị tấn công. Chúng có thể đánh trúng mục tiêu ở độ cao lên đến khoảng 7.600 m.

Sự hiện diện của các hệ thống như vậy đã khiến Mỹ chưa thể đạt được "quyền kiểm soát hoàn toàn bầu trời" - hay còn gọi là ưu thế tuyệt đối trên không - như trong các cuộc chiến trước đây, chẳng hạn chiến tranh Iraq.

Theo các quan chức Mỹ, lực lượng của họ mới chỉ đạt được "ưu thế trên không" ở một số khu vực, tức là có lợi thế đáng kể nhưng chưa thể hoạt động hoàn toàn tự do trên toàn bộ chiến trường.

Những rủi ro này được thể hiện qua việc Mỹ đã mất ít nhất 7 máy bay không người lái MQ-9 Reaper kể từ khi chiến sự bắt đầu, Bloomberg dẫn một nguồn thạo tin cho biết.

Những tổn thất này cho thấy Iran vẫn duy trì khả năng gây nguy hiểm cho các hoạt động trên không, dù chưa bắn hạ máy bay có người lái của Mỹ.

Trong cuộc chiến trên không, Mỹ đã thiệt hại ít nhất 7 máy bay không người lái MQ-9 Reaper kể từ khi xung đột nổ ra. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh đó, quân đội Mỹ đã phải sử dụng nhiều hơn các loại vũ khí tấn công tầm xa, bao gồm tên lửa hành trình Tomahawk và JASSM, nhằm tấn công mục tiêu từ khoảng cách an toàn.

Tuy nhiên, những loại vũ khí chính xác cao này thường được sản xuất với số lượng hạn chế và có chi phí rất lớn. Theo các chuyên gia, việc sử dụng chúng với tốc độ cao trong cuộc chiến hiện nay có thể làm suy giảm kho dự trữ chiến lược của Mỹ trong dài hạn.

Ankit Panda, nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định rằng diễn biến hiện nay cho thấy Washington có thể đã đánh giá thấp đối thủ.

"Mỹ dường như đã đánh giá thấp khả năng chịu đựng tổn thất của Iran và khả năng gây tổn thất ngược trở lại", ông Panda nói.

Cũng theo chuyên gia này, tương lai của cuộc xung đột vẫn còn nhiều bất định, khi cả hai bên đều phải đối mặt với những lựa chọn chiến lược khó khăn trong thời gian tới.