Mỹ chưa 'bỏ qua' Greenland

Theo New York Times, trong bối cảnh xung đột tại Iran vẫn chưa hạ nhiệt, sự quan tâm của Tổng thống Donald Trump đối với Greenland không còn được nhắc đến. Tuy nhiên, suốt 4 tháng qua, các nhà đàm phán của Mỹ, Greenland và Đan Mạch - quốc gia phụ trách đối ngoại của Greenland - vẫn âm thầm tiến hành các cuộc thảo luận về tương lai của hòn đảo Bắc Cực.

Các cuộc đàm phán được kỳ vọng sẽ tạo ra thỏa thuận khiến ông Trump hài lòng và không còn đưa ra những lời đe dọa sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland, đồng thời cũng giảm nguy cơ gây chia rẽ thêm trong liên minh NATO.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Greenland ngày càng lo ngại về những gì đang được đưa ra trong các cuộc đàm phán, bởi vai trò của Mỹ tại đảo có thể mở rộng đáng kể. Giới chức Greenland hiện lo ngại rằng nếu xung đột với Iran lắng xuống, ông Trump có thể sẽ lại gây sức ép với Greenland.

Số phận Greenland đang được định đoạt

New York Times đã tiến hành phỏng vấn quan chức Washington, Copenhagen và Greenland xung quanh hoạt động đàm phán. Bộ Ngoại giao Mỹ và giới chức Đan Mạch dường như thống nhất việc duy trì sự kín tiếng xung quanh các cuộc đàm phán. Các cuộc thương lượng hiện do ông Michael Needham - cố vấn cấp cao của Ngoại trưởng Marco Rubio - dẫn dắt.

Hiện tại, Mỹ tìm cách sửa đổi một số thỏa thuận quân sự trước đây, nhằm bảo đảm quân đội Mỹ có thể hiện diện tại Greenland vô thời hạn, kể cả khi hòn đảo này trở thành quốc gia độc lập trong tương lai. Theo các nguồn tin, sự hiện diện “vô thời hạn” này đang vấp phải sự phản đối từ Greenland.

Thứ hai, Mỹ muốn mở rộng phạm vi đàm phán, bao gồm cả việc Mỹ có quyền thiết lập cơ chế kiểm soát và có quyền phủ quyết đối với các thỏa thuận đầu tư lớn vào Greenland, nhằm ngăn các cường quốc khác trên thế giới gia tăng tầm ảnh hưởng tại hòn đảo. Các quan chức Greenland và Đan Mạch hiện phản đối mạnh mẽ đề xuất này, vì cho rằng điều đó vi phạm chủ quyền của Greenland.

Thứ ba, Washington rất quan tâm tới khả năng hợp tác khai thác tài nguyên thiên nhiên tại Greenland. Hòn đảo này được cho là sở hữu trữ lượng dầu mỏ, uranium, đất hiếm và nhiều khoáng sản quan trọng khác, dù phần lớn nằm sâu dưới lớp băng dày. Sự quan tâm này khiến Greenland có một số lo ngại về tác động tới môi trường.

Theo một số quan chức Greenland, những yêu cầu từ phía Mỹ cao đến mức có thể xem là sự can thiệp sâu rộng vào chủ quyền của hòn đảo.

Giới chức Greenland cho rằng các đề xuất từ Washington sẽ khiến họ bị ràng buộc chặt chẽ về lâu dài. “Nếu người Mỹ đạt được những điều họ muốn, sẽ không bao giờ có cái gọi là độc lập thực sự dành cho Greenland”, nghị sĩ Greenland Justus Hansen nhận định.

Người dân Greenland phản đối ý định của Tổng thống Trump trong việc sáp nhập hòn đảo vào Mỹ hồi tháng 1. Ảnh: Reuters.

Trong khi đàm phán vẫn đang diễn ra, Lầu Năm Góc cũng nhanh chóng thúc đẩy kế hoạch mở rộng sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland. Gần đây, quân đội Mỹ đã cử một sĩ quan Thủy quân lục chiến tới thị trấn Narsarsuaq ở miền Nam Greenland, để khảo sát vị trí các sân bay, cảng biển, các địa điểm có thể bố trí binh sĩ Mỹ.

Tướng Gregory M. Guillot, người đứng đầu Bộ Tư lệnh miền Bắc của quân đội Mỹ, cho biết Washington đang xây dựng chiến lược phòng thủ Bắc Cực, trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng. Hiện biến đổi khí hậu làm tan băng và mở ra những khu vực chiến lược trước đây từng rất khó tiếp cận.

Theo ông Guillot, Greenland có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi radar và căn cứ quân sự kết nối Mỹ với Alaska và Canada. Để triển khai binh sĩ Mỹ tại Greenland, ông Guillot cho biết quân đội Mỹ cần một cảng nước sâu và một căn cứ để lực lượng đặc nhiệm luân phiên tới Greenland huấn luyện và diễn tập.

Vị tướng này cho biết kế hoạch này có thể được triển khai thông qua hiệp ước quốc phòng Mỹ - Đan Mạch ký năm 1951, khi đó, Greenland vẫn là thuộc địa của Đan Mạch.

Hiệp ước quốc phòng Mỹ - Đan Mạch hiện cũng là nền tảng cho các cuộc đàm phán. Ban đầu, giới chức Greenland và Đan Mạch cho rằng thỏa thuận này vốn đã cho phép Mỹ đủ quyền tự do triển khai lực lượng tại Greenland, nên Mỹ không cần nuôi tham vọng tiếp quản hòn đảo.

Nhưng trước các yêu cầu cao mà Mỹ đặt ra trong đàm phán, các bên đang cân não tìm cách đạt được thỏa thuận mà ông Trump thấy có thể chấp nhận. Tuy nhiên, theo các quan chức nắm rõ tiến trình thương lượng, khoảng cách giữa các bên vẫn còn lớn.

Các bên đã gặp nhau khoảng 5 lần tại Washington kể từ tháng 1, khi ông Trump tuyên bố Greenland là yếu tố quan trọng thiết yếu đối với an ninh quốc gia Mỹ, thậm chí ông còn đe dọa sẽ kiểm soát hòn đảo “bằng cách dễ dàng, hoặc cách khó khăn”.

Dù sau đó, ông Trump đã hạ nhiệt phát ngôn và chuyển sang tập trung vào xung đột Iran, nhưng thực tế ông Trump vẫn đặc biệt quan tâm đến Greenland.

Ông Dylan Johnson, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách truyền thông toàn cầu, khẳng định những lo ngại về an ninh và kinh tế do ông Trump nêu ra “không bị bất kỳ bên nào phủ nhận”. Washington sẽ tiếp tục đàm phán để giải quyết các vấn đề này.

“Ông Trump không phải một Tổng thống thích để lại các vấn đề cho những người kế nhiệm giải quyết”, ông Johnson nói.

Greenland sống trong lo lắng

Các cuộc khảo sát từng cho thấy đa số người dân Greenland không muốn trở thành một phần của nước Mỹ.

Tuy nhiên, các chính trị gia Greenland nhìn chung chấp nhận việc có thêm binh sĩ Mỹ hiện diện trên đảo. Trong Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh, hàng nghìn binh sĩ Mỹ từng đồn trú tại Greenland, dù sau đó Washington đã đóng cửa hầu hết căn cứ quân sự này.

Dù vậy, trong hoạt động đàm phán hiện tại, giới chức Greenland cho rằng họ đang bị gây áp lực phải đưa ra nhiều nhượng bộ, trong khi họ không có đòn bẩy để gây sức ép ngược lại.

“Chuyện này không công bằng. Chúng tôi phải lựa chọn giữa việc chấp nhận tất cả, hoặc không được chấp thuận gì cả. Kết quả tốt đẹp mà chúng tôi mong muốn đơn giản chỉ là không bị xâm chiếm hay kiểm soát”, bà Pipaluk Lynge, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Greenland, nói.

Bà Vivian Motzfeldt, cựu Ngoại trưởng Greenland, cho rằng khi chiến sự Iran và xung đột Ukraine kết thúc, Greenland sẽ trở thành tâm điểm tiếp theo. Theo bà Motzfeldt, trong bối cảnh hiện nay, một số cường quốc khác cũng đang tăng cường chú ý tới Bắc Cực và coi đây là khu vực chiến lược lâu dài.

Quang cảnh trên hòn đảo Bắc Cực. Ảnh: Reuters.

Người dân Greenland hiện còn lo ngại việc Mỹ quan tâm tới tài nguyên thiên nhiên của hòn đảo có thể kéo theo sức ép nới lỏng các quy định về khai khoáng.

Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen cho biết Greenland “hoàn toàn có thể hợp tác kinh doanh”. “Tuy nhiên, chúng tôi có các quy định bảo vệ môi trường rất nghiêm ngặt và điều đó sẽ không thay đổi”, ông nói.

Ông Nielsen trở thành Thủ tướng Greenland hồi năm ngoái ở tuổi 33, trước đó ông là một trong những vận động viên cầu lông hàng đầu của Greenland.

Từ khi lên nắm quyền, ông lựa chọn định hướng gắn bó hơn với Đan Mạch, coi đây là lá chắn tốt nhất trước áp lực từ Mỹ.

“Tôi mệt mỏi khi phải nhắc lại điều này. Vấn đề độc lập của Greenland, hay mối quan hệ giữa Greenland với Đan Mạch là chuyện của chúng tôi, phải để chúng tôi tự quyết định nội bộ. Người Mỹ hay bất kỳ bên nào khác không nên can thiệp”, ông Nielsen nói.

Trong nhiều thập niên qua, Greenland đã dần mở rộng quyền tự chủ, giảm dần sự phụ thuộc vào Đan Mạch. Phần lớn người dân Greenland cũng mong muốn giành độc lập trong tương lai.

Tuy nhiên, hòn đảo này thiếu năng lực tình báo để sàng lọc các nhà đầu tư có liên hệ gián tiếp với các cường quốc là đối thủ của Mỹ.

Do đó, các bên tham gia đàm phán đang thảo luận cơ chế để Copenhagen thực hiện công tác sàng lọc với sự tham gia của phía Mỹ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các cuộc đàm phán, thay vì giúp Greenland có thêm chủ quyền, lại có thể khiến Đan Mạch và Mỹ cùng gia tăng ảnh hưởng đối với hòn đảo rộng lớn này.

Ông Nielsen cho biết không thể tiết lộ chi tiết các cuộc thương lượng, nhưng nhấn mạnh Greenland phải là bên đưa ra quyết định cuối cùng về các đối tác hợp tác kinh doanh.

Ngồi trong văn phòng làm việc với bộ phục trang toàn sắc đen, gồm vest đen, áo cổ lọ đen và đôi giày thể thao đen, ông tỏ ra thất vọng khi kết thúc cuộc phỏng vấn với New York Times. “Chúng tôi muốn mọi chuyện kết thúc, đây là một tình huống rất kỳ quặc”, ông Nielsen nói.