|
|
Việc tái cấu trúc giúp VinFast giảm phần lớn gánh nặng nợ vay và phải trả trên bảng cân đối kế toán. Ảnh: VFS. |
Không còn trực tiếp nắm giữ các nhà máy sản xuất xe điện tại Việt Nam, VinFast đang thực hiện một bước đi khác thường với ngành ôtô truyền thống.
Theo hồ sơ gửi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) mới đây, hãng xe điện Việt Nam sẽ tách hoạt động thành hai pháp nhân: một bên phụ trách sản xuất và một bên tập trung vào các mảng có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu phát triển, công nghệ, bán hàng và thương hiệu.
Động thái này phản ánh xu hướng “asset-light” - mô hình giảm sở hữu trực tiếp tài sản vật lý để tối ưu hiệu quả sử dụng vốn đang ngày càng phổ biến trong ngành xe điện toàn cầu.
Trong đó, nhiều công ty muốn trở thành những “Apple của ngành xe điện”, tập trung vào thiết kế, phần mềm và hệ sinh thái, còn phần sản xuất được giao cho đối tác vận hành.
Giảm gánh nặng vốn và nợ vay
Theo kế hoạch tái cấu trúc, VinFast sẽ tách VinFast Trading and Production JSC (VFTP) thành hai phần.
Trong đó, VFTP tiếp tục nắm giữ các tài sản sản xuất, bao gồm 2 nhà máy tại Hải Phòng và Hà Tĩnh. Còn pháp nhân mới VinFast Vietnam JSC (VFVN) sẽ phụ trách các hoạt động cốt lõi như nghiên cứu và phát triển sản phẩm, thiết kế, sở hữu trí tuệ, marketing, bán hàng và dịch vụ hậu mãi.
Sau khi chia tách, VinFast sẽ chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại VFTP cho nhóm nhà đầu tư do Công ty Cổ phần Nghiên cứu Đầu tư và Phát triển Tương Lai dẫn dắt, với sự tham gia của ông Phạm Nhật Vượng. Thương vụ có giá trị khoảng 13.309,6 tỷ đồng, tương đương khoảng 530 triệu USD quy đổi.
Theo tài liệu doanh nghiệp cung cấp, tổng nghĩa vụ phải trả khoảng 182.000 tỷ đồng tại thời điểm 31/3 của VinFast cũng sẽ được chuyển sang cho nhóm nhà đầu tư mới là ông Phạm Nhật Vượng và Công ty Tương Lai.
Điều này đồng nghĩa phần lớn gánh nặng nợ và chi phí đầu tư nhà máy sẽ được tách khỏi công ty niêm yết VinFast Auto Ltd.
Sau giao dịch, Công ty Tương Lai sẽ tiếp tục sản xuất ôtô cho VinFast theo đơn đặt hàng. VinFast vẫn giữ các hoạt động toàn cầu, bao gồm nhà máy tại Indonesia và Ấn Độ, đồng thời tiếp tục kiểm soát tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, bán hàng và hậu mãi.
Theo VinFast, mục tiêu của kế hoạch tái cấu trúc là cải thiện cấu trúc tài chính, tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và giảm nhu cầu chi tiêu vốn lớn trong tương lai.
 |
| Sau khi tái cấu trúc, VinFast sẽ xử lý được phần lớn nợ vay, đặt mục tiêu có lãi từ năm 2027. Ảnh: VFS. |
Doanh nghiệp cho biết sau tái cấu trúc, VinFast cơ bản sẽ xử lý được phần lớn nợ vay, từ đó tiến gần hơn tới mục tiêu có lãi từ năm 2027.
Về phía Vingroup, cổ đông của doanh nghiệp cũng sẽ giảm bớt lo ngại khi tập đoàn không còn phải gánh phần lớn nghĩa vụ nợ của VinFast theo tỷ lệ sở hữu như trước.
“Asset-light” đang trở thành xu hướng toàn cầu
Trong nhiều thập kỷ, ngành ôtô được xem là lĩnh vực “thâm dụng tài sản” điển hình. Các hãng xe thường phải bỏ ra hàng chục tỷ USD để xây nhà máy, đầu tư dây chuyền, logistics và hệ thống cung ứng.
Tuy nhiên, cuộc đua xe điện đang khiến điều này thay đổi.
Khi cạnh tranh ngày càng khốc liệt và dòng tiền trở thành vấn đề sống còn, nhiều startup xe điện bắt đầu lựa chọn mô hình “asset-light”, tức giảm sở hữu trực tiếp các tài sản vật lý và tập trung vào công nghệ, phần mềm, dữ liệu khách hàng và thương hiệu.
Mô hình này thường được ví như cách Apple vận hành chuỗi cung ứng iPhone: công ty tập trung vào thiết kế, hệ điều hành và hệ sinh thái, còn phần sản xuất do Foxconn đảm nhiệm.
Một trong những ví dụ nổi bật nhất trong ngành xe điện là Fisker. Theo Wall Street Journal và Axios, startup xe điện Mỹ này gần như không sở hữu nhà máy sản xuất mà thuê Magna Steyr tại Áo sản xuất mẫu SUV Ocean. Sau đó, Fisker tiếp tục hợp tác với Foxconn để phát triển mẫu xe PEAR.
Henrik Fisker, nhà sáng lập Fisker, từng cho rằng điều cuối cùng một startup xe điện nên làm là xây nhà máy riêng, bởi điều đó khiến doanh nghiệp phải “đốt” hàng tỷ USD vốn đầu tư.
Không chỉ startup xe điện Mỹ áp dụng mô hình này, nhiều hãng xe Trung Quốc cũng đang chuyển sang mô hình giảm sở hữu tài sản khi mở rộng ra nước ngoài.
Thay vì tự xây dựng toàn bộ nhà máy mới - vốn đòi hỏi hàng tỷ USD và nhiều năm triển khai - các hãng có xu hướng tận dụng hạ tầng sẵn có thông qua liên doanh, mua cổ phần hoặc hợp tác sản xuất với đối tác bản địa.
Geely là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất. Theo Caixin, hãng xe Trung Quốc gần đây ký thỏa thuận mua 26,4% cổ phần công ty con của Renault tại Brazil để sử dụng ngay nhà máy và mạng lưới phân phối của hãng xe Pháp tại thị trường Nam Mỹ.
Trước đó, Geely cũng từng mua 34% cổ phần liên doanh Renault Korea nhằm tận dụng nhà máy Busan tại Hàn Quốc để sản xuất xe hybrid và xe sử dụng nền tảng của Geely thay vì tự xây dựng năng lực sản xuất mới từ đầu.
 |
| Nhiều hãng xe Trung Quốc cũng đang chuyển sang mô hình giảm sở hữu tài sản khi mở rộng ra nước ngoài. Ảnh: Reuters. |
Tại Malaysia, Geely hợp tác với Proton để cải tạo một tổ hợp công nghiệp cũ thành trung tâm sản xuất xe điện Automotive High-Tech Valley. Theo Caixin, Geely hiện nắm 49,9% dự án này thay vì đầu tư một nhà máy độc lập hoàn toàn mới.
Một ví dụ khác là Chery. Năm 2024, hãng xe Trung Quốc hợp tác với EV Motors để sản xuất ôtô tại một nhà máy Nissan cũ ở Tây Ban Nha đã ngừng hoạt động từ năm 2021.
Theo giới phân tích, mô hình “asset-light” giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong bối cảnh thị trường xe điện liên tục biến động về nhu cầu, công nghệ và giá bán.
Boston Consulting Group (BCG) nhận định các mô hình giảm sở hữu tài sản thường giúp cải thiện hiệu quả sử dụng vốn, giảm áp lực đầu tư và tăng khả năng thích ứng với biến động thị trường.
Tạp chí quản trị IMD cũng cho rằng ngành ôtô đang dần chuyển từ mô hình tích hợp dọc truyền thống sang kiểu “Nike-style”, nơi các hãng tập trung nhiều hơn vào thương hiệu, công nghệ và trải nghiệm khách hàng thay vì sở hữu toàn bộ chuỗi sản xuất.
Xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi trong cách thị trường nhìn nhận các hãng xe điện. Nhiều công ty muốn được định giá như doanh nghiệp công nghệ thay vì một nhà sản xuất công nghiệp nặng truyền thống.
Canh bạc rủi ro?
Dù ngày càng phổ biến, mô hình “asset-light” trong ngành xe điện vẫn gây nhiều tranh luận. Khác với smartphone hay thiết bị điện tử tiêu dùng, ôtô là sản phẩm có mức độ phức tạp cơ khí rất cao và liên quan trực tiếp đến an toàn người dùng.
Việc tách biệt giữa thương hiệu và sản xuất có thể giúp giảm áp lực vốn, nhưng cũng khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào đối tác vận hành nhà máy.
Trong hồ sơ gửi SEC, VinFast cũng tự liệt kê một số rủi ro của giao dịch, bao gồm khả năng giảm kiểm soát trực tiếp hoạt động sản xuất, phụ thuộc nhiều hơn vào đối tác sản xuất hoặc khó thay đổi thiết kế nhanh như trước.
Ngoài ra, thị trường cũng có thể đánh giá tiêu cực mô hình giảm sở hữu tài sản nếu doanh nghiệp không chứng minh được hiệu quả vận hành thực tế.
Fisker là ví dụ thường được nhắc đến khi nói về mặt trái của mô hình này. Dù từng được xem là hình mẫu “asset-light” của ngành xe điện, startup Mỹ sau đó gặp hàng loạt vấn đề liên quan đến phần mềm, vận hành và chất lượng sản phẩm trước khi nộp đơn xin bảo hộ phá sản.
Nhiều chuyên gia cho rằng việc không trực tiếp sở hữu và kiểm soát sâu chuỗi sản xuất khiến các startup xe điện khó xử lý lỗi nhanh hoặc đồng bộ trải nghiệm khách hàng.
Tuy nhiên, VinFast khẳng định việc tái cấu trúc sẽ không ảnh hưởng tới khách hàng. Các nhà máy vẫn tiếp tục sản xuất xe cho VinFast theo tiêu chuẩn hiện hành, còn công ty vẫn chịu trách nhiệm kiểm soát chất lượng sản phẩm, hệ thống bán hàng, bảo hành và hậu mãi.
Ở góc độ rộng hơn, động thái của VinFast cho thấy ngành xe điện toàn cầu đang bước vào giai đoạn ưu tiên hiệu quả tài chính hơn là tăng trưởng bằng mọi giá.
Sau nhiều năm chạy đua mở rộng công suất và xây dựng nhà máy, các hãng xe điện giờ đây bắt đầu quay lại bài toán cốt lõi hơn là làm sao tồn tại đủ lâu để có lãi.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
