Mất hai cảng ở Panama, Trung Quốc lộ thế khó ở Mỹ Latinh

Phán quyết tại Panama là dấu mốc mới trong cạnh tranh Mỹ - Trung ở Mỹ Latinh. Ảnh: Foreign Policy.

Phán quyết tối 29/1 (giờ địa phương) của Tòa án Tối cao Panama, tuyên vô hiệu hợp đồng cho phép CK Hutchison Holdings (trụ sở Hong Kong, Trung Quốc) vận hành hai cảng then chốt ở hai đầu kênh đào Panama, đã khép lại một tháng đầy những bất lợi cho chiến lược nổi bật của Bắc Kinh tại khu vực, Bloomberg phân tích.

Chiến dịch biệt kích chớp nhoáng của Mỹ tại Caracas nhằm bắt giữ ông Nicolas Maduro hồi đầu tháng 1 diễn ra trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động. Trước đó, Washington đã áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng loạt mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mexico, đồng thời Bolivia cũng vừa tuyên bố hủy bỏ dự án kẽm quy mô lớn của một liên danh từ Bắc Kinh vào tuần trước.

Liên tiếp mất lợi thế

Khi Mỹ trên thực tế đang "giám sát" Venezuela, Bắc Kinh chứng kiến một đồng minh trượt hẳn vào quỹ đạo ảnh hưởng của Washington. Nhà Trắng đã sớm định hình các điều kiện khai thác trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela theo hướng có lợi cho doanh nghiệp Mỹ, đẩy Trung Quốc ra bên lề tại một quốc gia mà cho đến gần đây họ vẫn nắm trong tay đòn bẩy đáng kể.

Tại Bolivia, chính phủ của Tổng thống Rodrigo Paz quyết định hủy dự án kẽm, phát đi tín hiệu về việc rà soát lại lợi ích của đầu tư Trung Quốc, đồng thời phản ánh sự thay đổi ưu tiên địa chính trị của La Paz.

Tuy vậy, phán quyết ở Panama có thể là cú giáng nặng nề nhất. Kênh đào Panama vẫn là hạ tầng chiến lược hàng đầu thế giới, xử lý khoảng 5% thương mại toàn cầu. Trung Quốc là nước sử dụng tuyến thủy này lớn thứ hai, chỉ sau Mỹ, và trong nhiều năm đã âm thầm xây dựng một chuỗi tài sản xung quanh kênh đào, dù bản thân tuyến kênh luôn nằm dưới sự kiểm soát độc lập của Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama.

Dù hai cảng nói trên về danh nghĩa thuộc quyền vận hành của một tập đoàn tư nhân như CK Hutchison, Bắc Kinh chưa bao giờ xóa bỏ được những nghi ngại về mức độ ảnh hưởng của mình, đặc biệt sau khi Trung Quốc tìm cách ngăn chặn việc thoái vốn sang một liên danh do BlackRock dẫn dắt hồi năm ngoái.

Phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Panama bác bỏ các hợp đồng cảng của CK Hutchison đã làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc và các khoản đầu tư của nước này tại khu vực Mỹ Latinh. Ảnh: Reuters.

Dẫu vậy, nếu từng có hoài nghi nào về giá trị địa chính trị to lớn của hai cảng này, thì chính nỗ lực phá vỡ thương vụ cùng chiến dịch vận động hành lang dồn dập tại Panama đã phơi bày mức độ “đặt cược” cao đến đâu.

Không chỉ mất hai cảng, Trung Quốc còn đánh rơi những thành quả gây dựng tại Panama sau nhiều năm kiên nhẫn mở rộng ảnh hưởng, kể từ khi hai nước tái lập quan hệ ngoại giao và Panama cắt đứt quan hệ với Đài Loan vào năm 2017 dưới thời nhà lãnh đạo Juan Carlos Varela.

Tìm đường mới

Sau khi trở thành quốc gia Mỹ Latinh đầu tiên tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường, Panama dưới thời Tổng thống Jose Raul Mulino đã dịch chuyển trở lại quỹ đạo gắn bó truyền thống với Washington.

Việc ông Trump trở lại Nhà Trắng một năm trước, với tầm nhìn can thiệp mạnh mẽ hơn tại Tây Bán cầu và những đe dọa công khai về tái khẳng định quyền kiểm soát của Mỹ đối với kênh đào, đã khiến giới tinh hoa Panama - vốn nhạy cảm với lập trường của Mỹ - hầu như không còn dư địa xoay xở.

Điều này diễn ra dù nhượng quyền cảng đã gây ra những bức xúc từ trước, kể từ lần gia hạn vội vã năm 2021, tức là trước khi ông Trump tập trung trở lại vào kênh đào.

Nếu “Học thuyết Monroe” phiên bản hồi sinh cần một chiến thắng thực tế, thì quyết định này chính là minh chứng.

Dẫu vậy, Trung Quốc chưa hề mất chỗ đứng tại Mỹ Latinh. Panama vẫn cam kết bảo đảm tính trung lập của kênh đào và đã có kế hoạch duy trì độ tin cậy của chuỗi logistics cho đến khi các nhượng quyền mới được đấu thầu.

Trên bình diện rộng hơn, Trung Quốc sẽ tiếp tục tìm kiếm chỗ đứng trong khu vực thông qua hợp tác thương mại, liên minh chính trị và quyền lực mềm, dựa trên mạng lưới thương mại khổng lồ, đặc biệt tại Nam Mỹ.

Như nêu trong văn kiện chính sách chiến lược công bố tháng 12, Bắc Kinh vẫn theo đuổi chương trình hợp tác đầy tham vọng trải dài từ thương mại, hạ tầng, tài chính, năng lượng, sản xuất, lương thực đến công nghệ.

Tuy nhiên, phán quyết của tòa án tuần trước là thêm một dấu hiệu cho thấy cuộc cạnh tranh địa chính trị tại Mỹ Latinh đang ngày càng gay gắt, và không hẳn đang nghiêng về phía Trung Quốc.

Australia khó lấy lại cảng Darwin cho Trung Quốc thuê 99 năm Lo ngại phản ứng từ Bắc Kinh, chi phí bồi thường lớn và thiếu đồng thuận an ninh khiến chính phủ Australia gần như không thể hành động dứt khoát với cảng Darwin như Panama. 16:48 3/2/2026

Panama hủy hợp đồng cảng của tập đoàn Trung Quốc Tòa án Tối cao Panama tuyên bố vô hiệu các hợp đồng khai thác cảng của công ty con của tập đoàn CK Hutchison, Hong Kong (Trung Quốc) với lý do vi hiến. 15:27 30/1/2026