Panama hủy hợp đồng cảng của tập đoàn Trung Quốc

Các tàu chở hàng đang neo đậu tại Cảng Balboa do Công ty Cảng Panama điều hành, tại Kênh đào Panama. Ảnh: Reuters.

Cuối ngày 29/1, Tòa án Tối cao Panama đã tuyên vô hiệu các hợp đồng khai thác cảng then chốt do một công ty con của tập đoàn CK Hutchison, Hong Kong (Trung Quốc) nắm giữ, với lập luận các thỏa thuận này vi hiến, qua đó đặt tương lai hoạt động của các cảng dọc kênh đào Panama vào trạng thái bất định.

Panama Ports Company - công ty con của CK Hutchison - đã được trao quyền vận hành các bến container tại hai cửa ngõ Thái Bình Dương và Đại Tây Dương của kênh đào Panama từ thập niên 1990. Các hoạt động này tách biệt với việc quản lý, vận hành trực tiếp tuyến đường thủy chiến lược.

Trong nhiều năm qua, các thỏa thuận này liên tục vấp phải tranh cãi tại Panama, đặc biệt sau khi được gia hạn thêm vào thập niên 2010. Giới phê phán cho rằng việc gia hạn thiếu minh bạch, không thông qua quy trình đấu thầu cạnh tranh và làm suy giảm quyền kiểm soát của nhà nước đối với hạ tầng chiến lược quốc gia.

Về mặt pháp lý, Tòa án Tối cao Panama nhận định các hợp đồng cảng đã vi phạm nguyên tắc chủ quyền và lợi ích công cộng được quy định trong Hiến pháp, đồng thời đặt ra tiền lệ quan trọng đối với việc quản lý các tài sản chiến lược có yếu tố nước ngoài.

Phán quyết được đưa ra trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt quanh các tuyến thương mại toàn cầu. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc và gia tăng vai trò kiểm soát của Mỹ đối với tuyến đường huyết mạch này.

Kênh đào Panama hiện đảm nhận khoảng 5% lưu lượng thương mại hàng hải thế giới. Khoảng 14.000-15.000 lượt tàu mỗi năm đi qua tuyến đường này, trong đó Mỹ và Trung Quốc đều là những quốc gia sử dụng nhiều nhất.

Những người phản đối các hợp đồng - vốn đã được gia hạn trong những năm gần đây - cho rằng các thỏa thuận không phù hợp với Hiến pháp và gây bất lợi cho lợi ích quốc gia của Panama.

Theo giới quan sát, phán quyết của Tòa án Tối cao có thể buộc Panama phải tái cấu trúc khung pháp lý liên quan đến các hợp đồng khai thác cảng, đồng thời mở ra khả năng tổ chức lại đấu thầu quyền vận hành các bến cảng chiến lược này.