Điều gì châm ngòi cho cuộc giao tranh mới giữa Pakistan và Afghanistan

Các tay súng Taliban chất bệ phóng tên lửa lên một phương tiện gần biên giới Torkham. Ảnh: Reuters.

Các đòn tấn công trên không và trên bộ, nhằm vào các chốt quân sự, sở chỉ huy và kho đạn của Taliban tại nhiều khu vực dọc biên giới, diễn ra sau khi Afghanistan mở cuộc tấn công nhằm vào lực lượng biên phòng Pakistan, các quan chức cho hay. Cả hai bên đều ghi nhận tổn thất nặng nề. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan thậm chí nhận định tình hình hiện nay tương đương một “cuộc chiến công khai”.

Căng thẳng gia tăng kể từ khi Pakistan tiến hành không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự tại Afghanistan vào cuối tuần trước. Trước đó, các vụ đụng độ biên giới giữa hai nước hồi tháng 10/2025 đã khiến hàng chục binh sĩ thiệt mạng, cho đến khi các cuộc đàm phán do Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Saudi Arabia làm trung gian giúp chấm dứt giao tranh và thiết lập một lệnh ngừng bắn mong manh.

Nguồn cơn căng thẳng giữa Pakistan và Afghanistan

Pakistan từng hoan nghênh Taliban trở lại nắm quyền tại Afghanistan năm 2021. Tuy nhiên, Islamabad nhanh chóng nhận ra Taliban không hợp tác như kỳ vọng.

Pakistan cho rằng ban lãnh đạo và nhiều tay súng của tổ chức vũ trang Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) đang hoạt động tại Afghanistan. Ngoài ra, các nhóm nổi dậy có vũ trang đòi ly khai tại tỉnh Balochistan (Tây Nam Pakistan) cũng bị cáo buộc sử dụng lãnh thổ Afghanistan làm nơi trú ẩn an toàn.

Theo tổ chức giám sát xung đột toàn cầu Dữ liệu Sự kiện và Địa điểm Xung đột Vũ trang, hoạt động bạo lực gia tăng liên tục từ năm 2022, với số vụ tấn công do TTP và các nhóm nổi dậy Baloch thực hiện ngày càng nhiều.

Về phần mình, Taliban nhiều lần bác bỏ cáo buộc cho phép các nhóm vũ trang sử dụng lãnh thổ Afghanistan để tiến hành tấn công vào Pakistan. Chính quyền Taliban tại Afghanistan cũng cáo buộc Pakistan chứa chấp các tay súng của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), điều mà Islamabad phủ nhận.

Pakistan cho rằng lệnh ngừng bắn trước đó không thể kéo dài do các cuộc tấn công tiếp diễn từ phía Afghanistan nhằm vào lãnh thổ nước này. Kể từ đó, các vụ đụng độ và đóng cửa biên giới tái diễn nhiều lần, gây gián đoạn thương mại và việc đi lại dọc biên giới hiểm trở giữa hai nước.

Điều gì châm ngòi cho đợt giao tranh mới?

Một ngày trước các cuộc không kích cuối tuần trước, các nguồn tin an ninh Pakistan tuyên bố có “bằng chứng không thể chối cãi” cho thấy các tay súng tại Afghanistan đứng sau làn sóng tấn công và đánh bom liều chết gần đây nhằm vào quân đội và cảnh sát Pakistan. Theo các nguồn tin này, kể từ cuối năm 2024 đã có ít nhất 7 vụ tấn công được lên kế hoạch hoặc thực hiện thành công có liên hệ với Afghanistan.

Theo phía Pakistan, một vụ tấn công tuần trước tại quận Bajaur khiến 11 nhân viên an ninh và 2 dân thường thiệt mạng được cho là do một công dân Afghanistan thực hiện. TTP đã thừa nhận tiến hành cuộc tấn công này.

Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) được thành lập năm 2007 từ sự hợp nhất của nhiều nhóm vũ trang hoạt động tại khu vực Tây Bắc Pakistan. TTP từng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào chợ, nhà thờ Hồi giáo, sân bay, căn cứ quân sự và đồn cảnh sát. Nhóm này từng kiểm soát lãnh thổ, chủ yếu dọc biên giới Afghanistan nhưng cũng mở rộng sâu vào nội địa Pakistan, bao gồm cả thung lũng Swat. TTP là thủ phạm vụ tấn công năm 2012 nhằm vào nữ sinh Malala Yousafzai, người được trao giải Nobel Hòa bình 2 năm sau đó.

TTP cũng từng chiến đấu cùng lực lượng Taliban ở Afghanistan chống lại lực lượng do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan và từng hỗ trợ các tay súng Afghanistan tại Pakistan. Islamabad đã phát động nhiều chiến dịch quân sự nhằm vào TTP trên lãnh thổ Pakistan, với kết quả hạn chế dù một chiến dịch kết thúc vào năm 2016 đã giúp giảm mạnh số vụ tấn công trong vài năm, trước khi tình hình bạo lực gia tăng trở lại.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Theo các nhà phân tích, Pakistan nhiều khả năng sẽ gia tăng cường độ chiến dịch quân sự, trong khi phía Kabul có thể đáp trả bằng các cuộc tập kích vào các chốt biên giới và đẩy mạnh các đòn tấn công du kích xuyên biên giới nhằm vào lực lượng an ninh Pakistan.

Trên phương diện tương quan lực lượng, cán cân quân sự giữa hai bên được đánh giá là chênh lệch đáng kể. Lực lượng Taliban với khoảng 172.000 quân có quy mô chưa bằng 1/3 so với quân số của Pakistan. Taliban được cho là sở hữu ít nhất 6 máy bay và 23 trực thăng, song tình trạng hoạt động thực tế chưa rõ ràng. Nhóm này không có tiêm kích cũng như không sở hữu một lực lượng không quân hiệu quả.

Trong khi đó, theo số liệu năm 2025 của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), lực lượng vũ trang Pakistan có hơn 600.000 quân thường trực, hơn 6.000 phương tiện chiến đấu bọc thép và trên 400 chiến đấu cơ. Pakistan cũng là quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, yếu tố làm gia tăng đáng kể sức răn đe chiến lược trong bối cảnh căng thẳng leo thang.